COVID-19 Tedavileri: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

COVID-19, yeni tip bir virüsün (SARS-CoV-2) neden olduğu bulaşıcı bir solunum yolu hastalığıdır. Virüs, öksürük, hapşırık veya konuşma sırasında ağızdan çıkan küçük damlacıklarla kişiden kişiye yayılır. Hastalığın seyri kişiden kişiye değişir; bazı kişilerde çok hafif soğuk algınlığı gibi geçerken, bazılarında akciğerleri etkileyen ağır bir tabloya yol açabilir.

COVID-19, 2019 yılından bu yana dünya genelinde milyonlarca kişide görülmüştür. Hâlâ toplumda yaygın olarak dolaşan bir virüstür; ancak aşılama ve bağışıklık sayesinde hastalık çoğu insanda artık daha hafif seyretmektedir.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Ancak ileri yaştaki kişiler, kronik hastalığı olanlar (kalp, akciğer, şeker hastalığı gibi), bağışıklık sistemi zayıf olanlar ve aşısız kişilerde hastalık daha ağır seyredebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ateş veya üşüme
• Kuru öksürük
• Yorgunluk ve halsizlik
• Tat veya koku duyusunun kaybı
• Boğaz ağrısı
• Baş ağrısı
• Burun akıntısı veya tıkanıklığı
• Kas ve eklem ağrıları
• İshal

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda genellikle hafif veya şikâyetsiz geçer.
• Görülebilen belirtiler ateş, öksürük, burun akıntısı, boğaz ağrısı ve yorgunluktur.
• Bazı çocuklarda ishal, karın ağrısı veya kusma görülebilir.
• Çocuklarda nadiren de olsa ağır bir tablo gelişebilir; bu yüzden solunum sıkıntısı belirtileri ciddiye alınmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda klasik belirtiler (ateş, öksürük) görülmeyebilir.
• Bunun yerine düşme, denge kaybı, kafa karışıklığı veya aşırı halsizlik ilk belirti olabilir.
• İştahsızlık ve gün içinde uyku hâli sık görülür.
• Nefes darlığı yaşlılarda hızla gelişebilir, bu yüzden dikkatli olunmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• SARS-CoV-2 adı verilen virüsün vücuda girmesi
• Hasta bir kişinin öksürmesi, hapşırması veya konuşmasıyla yayılan damlacıkların solunması
• Virüsün bulaştığı yüzeylere dokunduktan sonra elleri ağız, burun veya göze götürmek
• Hasta kişilerle yakın temasta bulunmak

Risk faktörleri

• İleri yaş (özellikle 65 yaş üzeri)
• Kalp hastalığı, diyabet, kronik akciğer hastalığı, böbrek yetmezliği
• Zayıflamış bağışıklık sistemi (kanser tedavisi görenler, organ nakli olanlar vb.)
• Hamilelik
• Sigara kullanımı
• Aşı olmamış veya son dozu yaptırmamış olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı veya nefes alırken zorlanma varsa
• Göğüs ağrısı veya baskı hissi varsa
• Kafa karışıklığı, düşme veya bilinç bulanıklığı varsa
• Dudaklarda veya yüzde morarma görülürse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Test sonucunuz pozitifse ve risk grubundaysanız doktorunuza haber verin
• Belirtileriniz 7 günden uzun sürerse veya kötüleşirse
• Ateşiniz yüksekte seyrediyor ve evde yönetmekte zorlanıyorsanız
• Aşı durumunuzu öğrenmek ve aşı yaptırmak için aile hekiminize başvurabilirsiniz

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinleyecek ve muayene edecektir. Kesin tanı için genellikle burun veya boğazdan sürüntü örneği alınarak yapılan PCR veya antijen testi kullanılır.

Yapılabilecek testler

• PCR testi: Virüsün genetik yapısını saptayan en güvenilir testtir.
• Antijen testi: Hızlı sonuç veren bir testtir; bazen PCR ile doğrulanması gerekebilir.
• Kan testleri: Enfeksiyonun vücuttaki etkisini değerlendirmek için yapılabilir.
• Akciğer grafisi veya tomografi: Akciğer tutulumundan şüphelenilirse doktor gerekli görür.

Randevunuzda neler beklenir

Test sonucunuza göre doktorunuz size izolasyon süresi, belirtilerle nasıl başa çıkacağınız ve hangi durumlarda tekrar başvurmanız gerektiği konusunda ayrıntılı bilgi verecektir. Hastalık çoğunlukla evde geçirilir; hastaneye yatış yalnızca ağır vakalarda gerekir.

Tedavi

COVID-19 tedavisinin amacı belirtileri hafifletmek, bağışıklık sistemine destek olmak ve ciddi durumlarda hastanın solunum gibi yaşamsal fonksiyonlarını korumaktır. Tedavi planı; hastalığın şiddetine, yaşınıza, altta yatan hastalıklarınıza ve aşı durumunuza göre doktorunuz tarafından kişiselleştirilir.

Evde kişisel bakım

• Bol istirahat edin, uykunuzu alın.
• Günde en az 2-2,5 litre su için, vücudun susuz kalmamasına dikkat edin.
• Besleyici, hafif ve ılık gıdalar tercih edin.
• Ateş ve ağrı için doktorunuzun önerdiği ilaçları kullanın; asla gelişigüzel ilaç almayın.
• Odanızı sık sık havalandırın ve dinlenirken yan yatmaya veya yüzüstü yatış pozisyonuna çalışın; nefes açısından yardımcı olabilir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, risk grubundaysanız ve hastalık erken dönemdeyse antiviral ilaç tedavisi önerebilir. Ağır seyreden hastalarda hastanede oksijen desteği, iltihabı kontrol altına almaya yönelik tedaviler ve damar içi sıvı desteği verilebilir. Bu kararlar tamamen hekim tarafından, hastanın durumu değerlendirilerek verilir. Evde kendi başınıza veya başkasının önerisiyle antibiyotik, vitamin veya herhangi bir ilaç kullanmayın.

Bu durumla yaşamak

Hastalık boyunca doktorunuzun belirttiği süre boyunca izolasyon (evde kalma) kurallarına uymanız önemlidir. Evdeki diğer kişilere bulaştırmamak için ayrı odada dinlenin, maske kullanın ve eşyaları ortak kullanmayın. Belirtiler düzelirken halsizlik bir süre devam edebilir, bu normaldir.

Yaşam tarzı ipuçları

• İyileştikten sonra kendinizi dinleyin ve günlük aktiviteleri yavaşça artırın.
• Haftanın çoğu günü bağımsız olduğunuz sürece yukarı gidin.
• Doktorunuz onayladıktan sonra hafif tempolu yürüyüşler yapın.
• Sigarayı bırakmak için bir sağlık uzmanından destek isteyin.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme bağışıklık için önemlidir. Bol sebze, meyve, tahıl ve yeterli protein tüketin. İyileşme döneminde fiziksel aktiviteye hemen dönmeyin; yorgunluk hissi geçene kadar hafif esneme ve kısa yürüyüşlerle başlayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

COVID-19 sırasında kaygı, uyku sorunu ve moral bozukluğu yaşanabilir. Bu duyguların geçici olduğunu ve normal olduğunu bilin. Telefon veya video aramalarıyla sevdiklerinizle bağlantıda kalın; kendinizi çok kötü hissederseniz bir ruh sağlığı uzmanından destek isteyin.

Önleme

Evet, COVID-19 belirli önlemlerle büyük ölçüde önlenebilir. Elleri sık sık sabunla yıkamak, kalabalık ve havalandırması kötü ortamlarda maske takmak, hasta kişilerle yakın temastan kaçınmak ve kapalı alanları havalandırmak en etkili yöntemlerdir.

Aşılar

COVID-19 aşıları, ağır hastalık geçirme ve hastaneye yatma riskini önemli ölçüde azaltır. Sağlık Bakanlığı'nın güncel aşı takvimine göre aşı dozlarınızı tamamlatmanız önerilir. Aşı yaptırmak için aile hekiminize veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurabilirsiniz.

Tarama programları

Toplumda rutin tarama önerilmez. COVID-19 testi yalnızca belirtileri olan, riskli teması olan veya doktorun gerekli gördüğü kişilere yapılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Zatürre (akciğer dokusunun iltihaplanması)
• Yetersiz oksijen nedeniyle solunum yetmezliği
• Kan pıhtıları
• Kalp kası iltihabı ve ritim bozuklukları
• Böbrek hasarı
• Uzun COVID (uzamış COVID belirtileri – haftalarca veya aylarca devam eden yorgunluk, nefes darlığı, düşünme güçlüğü)

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki, çoğu COVID-19 hastası tamamen iyileşir ve uzun dönem etki yaşamaz. Aşılı kişilerde hastalık daha hafif geçer ve ciddi komplikasyon riski çok daha düşüktür. Tanı konulduktan sonra doktor takibinde tedavi edilen vakalarda iyileşme oranı çok yüksektir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü COVID-19 Bilgilendirme Sayfası ↗

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı COVID-19 Bilgilendirme Platformu ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.