D Vitamini Eksikliği

Genel Bakış

D vitamini, vücudun kemikleri güçlü tutmasına, kasların çalışmasına ve bağışıklık sisteminin sağlıklı kalmasına yardımcı olan yağda çözünen bir vitamindir. Çoğunlukla güneş ışığı ile deride üretilir, bazı besinlerden de alınır. D vitamini eksikliğinde kemikler zayıflar, kas ağrıları ve yorgunluk görülebilir.

Evet. D vitamini eksikliği dünyada ve Türkiye'de çok yaygındır. Kış aylarında, kapalı ortamda çalışanlarda ve güneşten yeterince yararlanamayan kişilerde sık görülür.

D vitamini eksikliği her yaşta görülebilir; ancak bebekler, çocuklar, gebeler, yaşlılar, koyu tenli kişiler, kapalı giyinenler, evden nadiren çıkanlar, fazla kilolu olanlar ve emziren anneler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• Yaygın kemik ve sırt ağrısı
• Kas güçsüzlüğü veya kramplar
• Ruh hali değişiklikleri, çökkün hissetme
• Saç dökülmesi veya yavaş iyileşen yaralar

Çocuklarda belirtiler

• Bacaklarda eğrilik (O bacak şekli)
• Gelişme ve büyüme yavaşlığı
• Dişlerin gecikmesi veya çürümesi
• Sinirlilik ve uyku huzursuzluğu
• Kas gevşekliği ve ağrılı el bilekleri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Denge bozukluğu ve düşme
• Kalça, el bileği veya omurga kırıkları
• Kas güçsüzlüğü ve yürümede zorlanma
• Omuz, sırt ve bacak ağrıları

Nedenler

Ana nedenler

• Güneşe yeterince maruz kalmamak
• D vitamini açısından yetersiz beslenme
• Vücudun D vitaminini emmesini veya işlemesini engelleyen sindirim ya da böbrek ve karaciğer sorunları
• Kapalı giyim tarzı ve evden uzun süre çıkmamak

Risk faktörleri

• Kış aylarında veya güneşin az olduğu bölgelerde yaşamak
• Evde kalan yaşlılar veya bir bakım kuruluşunda kalanlar
• Bebek emzirirken annenin D vitamini eksik olması
• Obezite ve fazla kilo
• Çölyak hastalığı, Crohn hastalığı gibi emilim sorunları
• Böbrek veya karaciğer hastalıkları
• Uzun süre kortikosteroid gibi bazı ilaçları kullanmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden birini yaşıyorsanız vakit kaybetmeden en yakın acil servise gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır süren yorgunluk, yaygın kemik ve kas ağrısı veya dinlenmekle geçmeyen güçsüzlük varsa aile hekiminize başvurun.
• Çocuğunuzda bacak eğriliği, gelişme geriliği veya diş gecikmesi fark ederseniz çocuk doktoruna görünün.
• Gebelik planlıyorsanız veya gebeyseniz D vitamini düzeyinizi doktorunuzla konuşun.

Tanı

Doktorunuz şikâyetlerinizi dinler, risk faktörlerinizi sorgular ve fizik muayene yapar. Kesin tanı için koldan alınan az miktarda kanla D vitamini düzeyi ölçülür.

Yapılabilecek testler

• 25-hidroksi vitamin D kan testi
• Kalsiyum, fosfor gibi minerallerin ölçümü
• Gerekirse böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri
• İleri yaşta sık düşme veya kırık öyküsü varsa kemik yoğunluğu ölçümü

Randevunuzda neler beklenir

Test sonucunuz çıktıktan sonra doktorunuz size eksikliğin düzeyini anlatacak. Çoğu kişi için doktorun önerdiği D vitamini takviyesi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle düzelme sağlanır. Kan testi birkaç ay sonra tekrarlanabilir.

Tedavi

D vitamini eksikliğinin tedavisi; güneş ışığından yararlanma, D vitamini içeren besinleri tüketme ve doktorun uygun bulduğu takviyeleri kullanmayı içerir. Tedavinin amacı D vitamini düzeyini normal aralığa getirmek ve kemikleri koruyarak belirtileri azaltmaktır.

Evde kişisel bakım

• Haftada birkaç kez, öğle saatlerinde yüz, kol ve bacaklarınızı yaklaşık 10-20 dakika güneşe gösterin, güneş yanığı olmayacak şekilde.
• Somon, sardalya, uskumru, yumurta sarısı ve süt ile süt ürünlerini beslenmenize ekleyin.
• Doktorunuza danışarak size uygun D vitamini takviyesinin şeklini ve süresini öğrenin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz D vitamini düzeyine ve sağlık durumunuza göre takviye önerebilir. Takviyeler damla, sprey veya ağız yoluyla alınan kapsül ve flakon gibi farklı formlarda olabilir. Hangi dozun ne kadar süre kullanılacağına yalnızca doktorunuz karar vermelidir. Ayrıca eksikliğin altında yatan emilim veya hormonal bir sorun varsa bu sorunun tedavisi de planlanır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

D vitamini eksikliği için cerrahi gerekmez. Ancak eksiklik uzun süre tedavi edilmezse oluşan kemik kırıkları veya şiddetli şekil bozuklukları bazı durumlarda cerrahi müdahale gerektirebilir.

Bu durumla yaşamak

D vitamini tedavisi genellikle birkaç ay sürer. Takviyenizi düzenli kullanmak, uygun saatlerde kısa süre güneşlenmek ve D vitamini içeren besinleri tüketmek düzelmeyi hızlandırır. Belirtiler haftalar içinde azalabilir; ancak kemik yoğunluğunun toparlanması daha uzun sürebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Kısa süreli düzenli güneşlenme alışkanlığı edinin.
• Düzenli yürüyüş ve denge egzersizleri yapın, düşme riskini azaltın.
• Sigara içiyorsanız bırakmayı deneyin, alkolü sınırlandırın.

Diyet ve egzersiz

D vitamini ağırlıkla güneşten sağlanır ancak yağlı balıklar, yumurta sarısı ve D vitamini ile zenginleştirilmiş besinler de katkı sağlar. Kalsiyum kemiklerin ana yapı taşı olduğu için süt, yoğurt, peynir ve yeşil yapraklı sebzeleri de dengeli olarak tüketmelisiniz. Ağırlık taşıma egzersizleri kemik sağlığını destekler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

D vitamini eksikliği yorgunluk, isteksizlik ve zaman zaman çökkün ruh hali ile ilişkilendirilir. Bu belirtiler hayat kalitesini etkileyebilir, ancak tedaviyle düzelme görülür. Ruh halinizde belirgin kötüleşme varsa bunu doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

D vitamini eksikliği büyük oranda önlenebilir. Yılın uygun aylarında güneşten düzenli ama kısa sürelerle yararlanmak, D vitamini içeren besinleri tüketmek ve riski olan kişilerin düzenli kontrol ettirmesi önemlidir.

Tarama programları

Rutin tarama önerisi herkes için aynı değildir. Gebeler, yaşlılar, kapalı yaşam tarzı olanlar, koyu tenli kişiler ve kronik hastalığı olanlar D vitamini düzeylerini kontrol ettirmelidir. Sağlık Bakanlığının aile hekimliği uygulamaları kapsamında paylaştığı güncel önerileri doktorunuzdan öğrenebilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kemik erimesi ve kırık riskinde artış
• Çocuklarda raşitizm denilen kemik yumuşaması ve şekil bozuklukları
• Yaşlılarda düşme ve kalça kırığı riskinde belirgin artış
• Kas güçsüzlüğü, ağrı ve günlük aktivitelerde bağımlılık
• Bağışıklık zayıflığı nedeniyle sık enfeksiyon geçirme

Uzun vadeli görünüm

D vitamini eksikliği tedavi edilebilir bir durumdur. Erken tanı konduğunda ve doktorunuzun önerdiği tedaviye uyduğunuzda belirtiler çoğunlukla geriler, kemik sağlığı korunur ve kırık riski azalır. Düzenli kontrol ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla uzun vadede iyi sonuçlar alınır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.