BT Taraması: Neden ve Nasıl Yapılır?

Genel Bakış

BT (Bilgisayarlı Tomografi), vücudun iç yapısını görüntülemek için X-ışınları ve bilgisayar teknolojisini kullanan bir görüntüleme yöntemidir. Vücudun kesit kesit görüntülerini alarak organlar, kemikler, damarlar ve dokular hakkında ayrıntılı bilgi verir.

Evet. BT taraması, acil servislerden polikliniklere kadar birçok alanda en sık başvurulan görüntüleme yöntemlerinden biridir.

Her yaş grubuna uygulanabilir. Ancak bebekler, çocuklar ve hamilelerde radyasyon riski göz önünde bulundurularak yalnızca gerektiğinde yapılır. Ayrıca böbrek yetmezliği olan kişilerde kontrast madde kullanımı özel dikkat gerektirir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Uzun süre devam eden ve geçmeyen baş ağrısı
• Şiddetli karın veya göğüs ağrısı
• Düşme veya çarpma sonrası oluşan travma
• Kemik ağrısı, kırık veya çıkık şüphesi
• Açıklanamayan kilo kaybı ve halsizlik

Çocuklarda belirtiler

• Kafa travması sonrası kusma veya bilinç değişikliği
• Karında şiddetli ağrı ve hassasiyet
• Nöbet geçirme veya ani denge kaybı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Düşme sonrası kafa travması ve kan sulandırıcı ilaç kullanımı
• Ani başlayan karın ağrısı ve kabızlık
• Göğüs ağrısı ile birlikte nefes darlığı
• Davranış veya bilinç düzeyinde değişiklik

Nedenler

Ana nedenler

• Trafik kazası, düşme veya darbe sonrası iç kanama şüphesi
• Organlarda kitle, tümör veya enfeksiyon araştırılması
• Damar tıkanıklığı veya genişlemelerinin (anevrizma) kontrolü
• Kırık kemiklerin ve eklem yaralanmalarının ayrıntılı incelenmesi
• Kanser hastalığının yayılımının değerlendirilmesi

Risk faktörleri

• Tekrarlayan ve gereksiz BT tetkiklerine bağlı radyasyona maruz kalma
• Hamilelik (özellikle ilk trimester)
• Böbrek yetersizliği veya kontrast madde kullanımına bağlı risk
• İyotlu kontrast maddeye karşı daha önce alerjik reaksiyon öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden birini yaşıyorsanız vakit kaybetmeden 112’yi arayın.
• Düşme, trafik kazası veya spor yaralanması sonrası şiddetli ağrı veya hareket kaybı varsa aynı gün acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Doktorunuz, takip ettiği kronik bir hastalığın seyrini değerlendirmek için BT isteyebilir.
• Uzun süredir devam eden ancak acil olmayan şikayetler için aile hekiminize veya uzman hekime danışın.

Tanı

BT taraması, bir hastalığı doğrudan teşhis eden bir test değildir; doktorunuzun şüphelendiği durumları doğrulamak veya dışlamak için kullanılan bir görüntüleme yöntemidir. Radyoloji uzmanı çekilen görüntüleri yorumlar ve raporunu ilgili hekime iletir.

Yapılabilecek testler

• Kontrastsız BT: Damardan boya verilmeden çekilir.
• Kontrastlı BT: Damardan iyotlu kontrast madde verilerek kan damarları ve dokular daha net görüntülenir.
• Düşük doz BT: Akciğer taramaları gibi bazı durumlarda radyasyon dozunu azaltmak için kullanılır.

Randevunuzda neler beklenir

BT çekiminden önce takılarınızı, gözlüğünüzü ve metal eşyalarınızı çıkarmanız istenir. Kontrastlı işlemde damardan boya enjekte edilirken hafif bir sıcaklık hissi duyabilirsiniz. Tarama sırasında masa yavaşça cihazın içine hareket eder; birkaç dakika içinde tamamlanır. İşlem sonrasında günlük yaşamınıza dönebilirsiniz.

Tedavi

BT taraması bir tedavi yöntemi değildir; tanı koymaya yardımcı olan bir görüntüleme testidir. Sonuçlara göre doktorunuz size özel bir tedavi planı oluşturur.

Evde kişisel bakım

• İşlem için randevunuzdan önce bol su için; bu, kontrast madde kullanıldıysa vücuttan atılmasına yardımcı olur.
• Doktorunuzun verdiği talimatlara uyun (örneğin, bazı taramalar öncesi aç kalmanız gerekebilir).
• Kontrast madde alerjiniz veya böbrek rahatsızlığınız varsa önceden mutlaka bildirin.
• Metal fermuar ve düğmeler görüntüyü etkileyebileceği için rahat ve kolay çıkarılabilir kıyafetler tercih edin.

Tıbbi tedaviler

Kontrast madde, BT görüntülerinin kalitesini artırmak için damardan verilen iyotlu bir solüsyondur. Bazı kişilerde bulantı, kaşıntı veya yüzde kızarıklık gibi hafif reaksiyonlar görülebilir. Ciddi alerjik reaksiyon nadirdir ve görüntüleme merkezleri bu duruma hazırlıklıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

BT taraması cerrahi bir işlem gerektirmez; görüntüleme sonucunda cerrahi planlama gerekirse ayrıca karar verilir.

Bu durumla yaşamak

BT sonrası özel bir bakım gerekmez. Kontrast madde verildiyse bol su içerek böbreklerin atılımını destekleyebilirsiniz. Doktorunuzun sonuçları değerlendirdiği randevuya gitmeyi unutmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli sağlık kontrollerinizi aksatmayın.
• Geçmiş görüntülerinizi ve raporlarınızı saklayın; böylece farklı merkezlerde tekrar gereksiz tarama yapılmaz.
• Gereksiz tekrarları önlemek için sağlık geçmişinizi doktorunuzla paylaşın.

Diyet ve egzersiz

BT sonrası özel bir diyet veya egzersiz kısıtlaması yoktur. Kontrast madde verildiyse gün içinde bol su içmeniz böbreklerin temizlenmesine yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bazı kişiler BT cihazına girerken kaygı veya klostrofobi (kapalı yer korkusu) yaşayabilir. Bu durumu önceden doktorunuza söylerseniz, rahatlamanız için önerilerde bulunabilir. Tarama sırasında gözlerinizi kapatmak veya zihninizi başka şeylerle meşgul etmek faydalı olabilir.

Önleme

BT taraması bir hastalık değil, teşhis aracıdır. Önlenmesi gereken şey gereksiz taramalardır. Sağlık geçmişinizi ve önceki görüntülerinizi paylaşarak tekrarlayan tetkikleri önleyebilirsiniz. Ayrıca doktorunuzla görüntülemenin risklerini ve yararlarını konuşabilirsiniz.

Aşılar

BT taraması için bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Bazı özel durumlarda (örneğin, akciğer kanseri taraması) doktorunuz düşük doz BT önerebilir. Ancak toplumda herkesin düzenli BT taraması yaptırması önerilmez; tarama kararı risk faktörlerine göre doktor tarafından verilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Doktorun önerdiği BT taraması yapılmazsa, bazı hastalıklar erken evrede fark edilemeyebilir ve tedavide geç kalınabilir.
• İç kanama, organ yaralanması veya tümör gibi durumların saptanması gecikebilir.

Uzun vadeli görünüm

BT taraması, doğru endikasyonlarda kullanıldığında güvenli ve hızlı bir tanı aracıdır. Çoğu kişide işlemle ilgili ciddi bir sorun görülmez. Radyasyon riski minimaldir; tanının getireceği fayda çoğu zaman riskten daha büyüktür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.