DEXA scan patient guide

Genel Bakış

DEXA taraması (çift enerjili X-ışını absorpsiyometrisi), kemik mineral yoğunluğunu ölçen özel bir röntgen testidir. Bu test, kemiklerinizin ne kadar güçlü olduğunu ve kırılma riskinizi belirlemeye yardımcı olur. Genellikle osteoporoz (kemik erimesi) teşhisi için kullanılır.

Evet, DEXA taraması özellikle menopoz sonrası kadınlar ve 65 yaş üstü bireylerde yaygın olarak yapılan bir testtir.

Kemik erimesi riski taşıyan herkes bu teste yönlendirilebilir. En sık menopoz sonrası kadınlar, 65 yaş üstü erkekler, uzun süre kortizon gibi ilaç kullananlar ve düşük vücut ağırlığına sahip kişiler etkilenir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kemik erimesi genellikle erken dönemde hiçbir belirti vermez.
• İlerlemiş durumlarda sırt ağrısı, boy kısalması veya kambur duruş görülebilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda DEXA taraması genellikle kronik hastalıklar veya ilaç kullanımına bağlı kemik sağlığı değerlendirmesi için yapılır. Belirtiler genellikle altta yatan hastalığa aittir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda en sık belirti, düşme veya hafif travma sonrası meydana gelen kırıklardır. Kalça, el bileği ve omurga kırıkları sıktır.

Nedenler

Ana nedenler

• Kemik erimesinin ana nedeni, vücudun yeni kemik yapımının, eski kemiğin yıkımından daha yavaş olmasıdır. Yaşlanma ve östrojen hormonunun azalması en yaygın nedenlerdir.

Risk faktörleri

• Kadın cinsiyet (özellikle menopoz sonrası)
• İleri yaş (65 yaş üstü)
• Ailede osteoporoz öyküsü
• Düşük vücut kitle indeksi
• Sigara kullanımı
• Aşırı alkol tüketimi
• Uzun süre kortizon türü ilaç kullanımı
• Düşük kalsiyum ve D vitamini alımı
• Hareketsiz yaşam

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Düşme veya küçük bir kazadan sonra şiddetli ağrı, şişlik veya hareket kısıtlılığı varsa.
• Birden bire ortaya çıkan sırt ağrısı veya boy kısalması.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kadınlarda 65 yaşından itibaren düzenli DEXA taraması yaptırılması önerilir.
• 50 yaş üstü ve kırık risk faktörlerine sahip kişiler doktorlarına danışarak tarama planlamalıdır.

Tanı

DEXA taraması, osteoporoz tanısı için en güvenilir yöntemdir. Sonuçlar T-skoru olarak adlandırılan bir değerle verilir. -2.5 ve altı osteoporoz, -1 ile -2.5 arası osteopeni (düşük kemik yoğunluğu) olarak değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• DEXA taraması (kalça, omurga ve bazen önkol ölçümü)
• Kemik yoğunluğu ölçümü (DXA) dışında nadiren başka test gerekir.

Randevunuzda neler beklenir

Test öncesi kalsiyum hapları almayı bırakmanız gerekebilir. Randevuya rahat kıyafetlerle gidin. Tarama sırasında bir masaya uzanırsınız ve bir kol üzerinizden geçerek görüntü alır. Hiçbir ağrı hissedilmez.

Tedavi

DEXA taraması sonucu düşük kemik yoğunluğu tespit edilirse, tedavi yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaçları içerebilir. Tedavinin amacı kemik kaybını yavaşlatmak ve kırık riskini azaltmaktır.

Evde kişisel bakım

• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, merdiven çıkma gibi ağırlık taşıyan egzersizler).
• Sigara ve aşırı alkolden kaçının.
• Düşmeleri önlemek için evde güvenlik önlemleri alın (kaygan zeminlerde dikkatli olun, iyi aydınlatma sağlayın).

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kemik kaybını yavaşlatmak için ilaç tedavisi önerebilir. Bu ilaçlar genellikle bifosfonatlar grubundandır. Ayrıca kalsiyum ve D vitamini takviyeleri de verilebilir. Hangi ilacın kullanılacağı ve dozu doktor tarafından belirlenir. İlaçların yan etkileri hakkında doktorunuza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kemik erimesi nedeniyle oluşan ciddi kırıklar (özellikle kalça) ameliyat gerektirebilir. Ameliyat sonrası rehabilitasyon önemlidir.

Bu durumla yaşamak

Düşük kemik yoğunluğu tespit edildiğinde günlük hayatınızda kemiklerinizi korumaya yönelik küçük değişiklikler yapabilirsiniz. Düşme riskini azaltmak için evinizdeki halıları sabitleyin, banyoya kaymaz paspas koyun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada en az 3-4 gün 30 dakika egzersiz yapın.
• Güneş ışığından faydalanarak D vitamini alın (doktorunuzun önerdiği süre kadar).
• Kalsiyumdan zengin beslenin: süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklı sebzeler.

Diyet ve egzersiz

Kemik sağlığı için kalsiyum ve D vitamini önemlidir. Günde 1000-1200 mg kalsiyum hedeflenir. Ayrıca protein, magnezyum ve K vitamini de kemik yapısını destekler. Egzersiz olarak yürüyüş, merdiven çıkma, hafif ağırlık çalışmaları önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kemik erimesi tanısı bazı kişilerde kaygı veya korku yaratabilir. Ancak erken tanı ve tedavi ile çoğu kişi aktif bir yaşam sürdürebilir. Duygusal destek almak için aileniz ve doktorunuzla konuşun.

Önleme

Kemik erimesini tamamen önlemek mümkün olmasa da, sağlıklı yaşam tarzı ile kemik kaybı yavaşlatılabilir. Yeterli kalsiyum alımı, düzenli egzersiz ve sigaradan kaçınma en önemli önleyici adımlardır.

Aşılar

Kemik erimesi için doğrudan bir aşı yoktur. Ancak D vitamini seviyesini korumak için güneşlenmek veya doktor önerisiyle takviye almak önemlidir.

Tarama programları

Düzenli DEXA taraması, risk altındaki kişilerde kemik erimesini erken dönemde tespit etmek için önerilir. Sağlık Bakanlığı, 65 yaş üstü kadınlara ve 70 yaş üstü erkeklere tarama yapılmasını önermektedir. Doktorunuz size uygun aralığı belirleyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tedavi edilmezse kemik erimesi, en ufak düşmelerde bile kırıklara yol açabilir.
• Omurga kırıkları boy kısalması ve kamburluğa neden olabilir.
• Kalça kırıkları ameliyat gerektirir ve uzun süreli hareket kısıtlılığı yaratabilir.

Uzun vadeli görünüm

Kemik erimesi yönetilebilir bir durumdur. Erken tanı ve uygun tedavi ile kırık riski önemli ölçüde azaltılabilir. Çoğu insan tedavi sayesinde aktif ve bağımsız bir yaşam sürdürebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.