Bacak Doppler Ultrasonu

Genel Bakış

Bacak doppler ultrasonu, bacaklardaki atardamar ve toplardamarların içindeki kan akışını ses dalgalarıyla görüntüleyen ağrısız ve güvenli bir tetkiktir. Bu test, damarların daralıp daralmadığını, tıkanıklık veya pıhtı olup olmadığını anlamak için kullanılır. Radyoloji bölümünde yapılır ve herhangi bir radyasyon içermez.

Bu test, bacak ağrısı, şişlik veya yara iyileşmesinde gecikme gibi şikayetleri olan birçok kişiye uygulanır. Özellikle derin ven trombozu (bacakta pıhtı) veya periferik arter hastalığı (bacak atardamarlarında daralma) şüphesi olanlarda sıkça istenir.

Her yaş grubundan kişi bu teste ihtiyaç duyabilir. Ancak daha çok 50 yaş üstü, diyabet, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol veya sigara kullanan kişilerde bacak damar sorunları görülür. Ayrıca uzun süre hareketsiz kalan (uzun yolculuk, ameliyat sonrası) veya obezite sorunu olanlarda da pıhtı riski arttığı için test istenebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacakta tek taraflı ani veya giderek artan şişlik
• Bacakta ağrı, kramp veya sızı, özellikle yürürken veya dinlenirken
• Bacakta renk değişikliği (solukluk, morarma veya kızarıklık)
• Bacakta sıcaklık hissi veya dokununca ağrı
• Bacakta yaraların geç iyileşmesi veya ayakta çıkan yaralar
• Bacakta his kaybı veya uyuşma

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda nadir görülür, ancak doğumsal damar anomalileri veya kan pıhtılaşma bozukluğu varsa bacakta şişlik ve ağrı olabilir.
• Bacakta mor renkli, belirgin damarlar (varis benzeri) görülebilir.
• Yürüme zorluğu veya bacaklarda yorgunluk şikayeti olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda damar sertliği nedeniyle bacaklarda dinlenirken ağrı (özellikle geceleri) sık görülür.
• Yürümeyle artan ve durunca geçen ağrı (klodikasyo) yaygındır.
• Ayaklarda soğukluk, tırnaklarda kalınlaşma, ciltte incelme gibi belirtiler de eşlik edebilir.
• Bacakta açık yaralar (ülser) iyileşmeyebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bacak doppler ultrasonu istenmesinin en sık nedeni derin ven trombozu (DVT) şüphesidir. Uzun süre hareketsiz kalma, ameliyat, bazı ilaçlar veya pıhtılaşma bozuklukları DVT'ye yol açar.
• Periferik arter hastalığı (PAD): Atardamarların kolesterol plakları ile daralması sonucu bacaklara yeterli kan gitmez. Sigara, diyabet ve yüksek tansiyon başlıca nedenlerdir.
• Varis veya venöz yetmezlik: Toplardamarların kapakçıkları düzgün çalışmazsa kan ayaklarda birikir, bacaklarda ağrı ve şişlik olur.

Risk faktörleri

• 50 yaş üstü olmak
• Sigara içmek
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Uzun süre hareketsiz kalmak (örneğin uzun uçak yolculukları, yatak istirahati)
• Diyabet (şeker hastalığı), yüksek tansiyon, yüksek kolesterol
• Ailede damar hastalığı veya pıhtı öyküsü
• Gebelik veya doğum kontrol hapı kullanımı (pıhtı riskini artırır)
• Daha önce bacakta pıhtı geçirmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacakta ani, şiddetli ağrı ve şişlik
• Bacakta renk değişikliği veya soğukluk
• Nefes darlığı veya göğüs ağrısıyla birlikte bacakta şişlik

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bacaklarda sürekli ağrı veya yorgunluk hissi
• Yürürken bacaklarda kramp benzeri ağrı
• Ayaklarda iyileşmeyen yaralar
• Varislerin artması veya ağrılı hale gelmesi

Tanı

Bacak doppler ultrasonu ile teşhis konur. Doktorunuz şikayetlerinizi dinledikten ve sizi muayene ettikten sonra, bacak damarlarınızda bir sorun olabileceğini düşünürse bu testi ister. Test radyoloji bölümünde, bir radyolog veya ultrason teknisyeni tarafından yapılır.

Yapılabilecek testler

• Bacak doppler ultrasonu (ana test)
• Gerekirse renkli doppler ultrason (kan akışını renklerle gösterir)
• Bazen venografi (damar içine kontrast madde verilerek röntgen çekimi) eklenebilir
• Ayak bileği-kol basınç indeksi (ABI) ölçümü de yapılabilir

Randevunuzda neler beklenir

Test sırasında bacaklarınız soyunuk olur ve bir sedyeye uzanırsınız. Radyolog, bacağınıza jel sürdükten sonra ultrason cihazının probunu cildinizde gezdirecektir. Bazen derin nefes almanız veya bacağınızı sıkmanız istenebilir. Test yaklaşık 30-45 dakika sürer. Hiçbir acı hissetmezsiniz. Sonuçlar radyolog tarafından incelenir ve rapor doktorunuza gönderilir.

Tedavi

Tedavi, doppler ultrason sonucunda tespit edilen damar sorununa göre planlanır. Amaç, kan akışını düzeltmek, pıhtı oluşumunu önlemek veya pıhtıyı eritmek, bacak ağrısını azaltmak ve olası komplikasyonları engellemektir. Tedavi ilaçlar, yaşam tarzı değişiklikleri veya girişimsel yöntemler olabilir.

Evde kişisel bakım

• Bol su için ve hareketli olun, uzun süre hareketsiz kalmaktan kaçının.
• Uzun yolculuklarda sık sık mola verip yürüyün, bacak egzersizleri yapın.
• Varis çorabı veya destek çorabı kullanın (doktor önerirse).
• Bacaklarınızı yüksekte tutun, özellikle akşamları.
• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durun.

Tıbbi tedaviler

Tedavide damar genişletici veya pıhtı çözücü ilaçlar kullanılabilir. Ağrıyı azaltmak için doktorunuzun önereceği ağrı kesiciler alınabilir. Kolesterolü düşüren, tansiyonu dengeleyen ilaçlar da periferik arter hastalığının ilerlemesini yavaşlatır. Tedaviye ek olarak, pıhtı oluşumunu önlemek için kan sulandırıcı ilaçlar da verilebilir. Bu ilaçlar mutlaka doktor kontrolünde kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda, eğer damar tıkanıklığı çok ileri düzeydeyse veya ilaç tedavisine yanıt alınamıyorsa, cerrahi müdahale gerekebilir. Anjiyoplasti (balonla damarı açma), stent yerleştirme veya bypass ameliyatı gibi yöntemler uygulanabilir. Ayrıca büyük bir pıhtı varsa, trombektomi (pıhtının cerrahi olarak çıkarılması) da düşünülebilir. Doktorunuz sizin için en uygun tedaviyi belirleyecektir.

Bu durumla yaşamak

Bacak damar sorunları olan kişiler, günlük yaşamlarında bazı önlemler alarak şikayetlerini azaltabilir. Düzenli yürüyüş bacak kan dolaşımını iyileştirir. Bacakları dinlendirirken yüksekte tutmak da ödem ve ağrıyı azaltır. Hasta olan kişiler, ayaklarına iyi bakmalı, yaralanmalardan kaçınmalı ve uygun ayakkabılar giymelidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada en az 5 gün, 30 dakika yürüyüş yapın.
• Fazla kilolarınızı verin, sağlıklı beslenin.
• Sigara içiyorsanız bırakın.
• Uzun süre otururken bacaklarınızı hareket ettirin, ayağa kalkın.
• Stresten kaçının, gevşeme teknikleri uygulayın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı bir beslenme programı uygulayın: bol sebze-meyve, tam tahıllar, yağsız proteinler tüketin. Tuzu azaltın, işlenmiş gıdalardan uzak durun. Egzersiz olarak yürüyüş, yüzme, bisiklet gibi bacakları çalıştıran aktiviteler önerilir. Egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bacak ağrısı veya hareket kısıtlılığı kişinin moralini bozabilir. Kaygı, depresyon veya sosyal izolasyon görülebilir. Bu belirtiler normaldir, ancak bunlarla başa çıkmak için destek almak önemlidir. Psikolojik destek, destek grupları veya aileyle konuşmak yardımcı olabilir.

Önleme

Bacak damar hastalıklarını tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da risk faktörlerini kontrol etmekle birçok sorun önlenebilir. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, sigara içmemek, kilo kontrolü, tansiyon ve şeker düzeyini normal tutmak en önemli önlemlerdir.

Aşılar

Doppler ultrason ile ilgili bir aşı yoktur. Ancak damar sağlığı için grip ve zatürre aşıları önerilebilir; doktorunuza danışın.

Tarama programları

Herhangi bir şikayetiniz olmasa bile, özellikle diyabet, yüksek tansiyon veya ailede damar hastalığı öyküsü olan kişilerin düzenli olarak bacak nabzı kontrolü yaptırması ve gerekirse doppler ultrason ile tarama yapılması önerilir. Yaşınız ve risklerinize göre doktorunuz tarama sıklığını belirleyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Derin ven trombozunda pıhtının akciğere gitmesi (pulmoner emboli) hayati tehlike yaratabilir.
• Bacak atardamar tıkanıklığında doku ölümü (kangren) gelişebilir, bacak kaybına kadar gidebilir.
• Kronik venöz yetmezlikte bacakta iyileşmeyen yaralar (ülser) oluşur, enfeksiyon riski artar.
• Periferik arter hastalığı tedavi edilmezse kalp krizi ve inme riski de yükselir.

Uzun vadeli görünüm

Bacak damar sorunları erken teşhis ve uygun tedavi ile büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Çoğu kişi ilaç tedavisi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile normal bir yaşam sürdürebilir. Cerrahi gerektiren durumlarda da başarı oranı yüksektir. Sağlıklı alışkanlıklar edinerek ve düzenli doktor kontrolü ile hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir. Umut etmek için pek çok neden var.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Vascular and Endovascular Surgery Society (ABD) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Kalp ve Damar Cerrahisi Derneği ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı Sağlıklı Yaşam Merkezleri ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.