What bone scan looks for

Genel Bakış

Kemik taraması (kemik sintigrafisi olarak da bilinir), vücuttaki kemiklerin ayrıntılı bir şekilde görüntülenmesini sağlayan bir tıbbi görüntüleme yöntemidir. Bu test, küçük miktarda radyoaktif madde (izotop) kullanarak kemiklerdeki kan akışını ve hücre aktivitesini gösterir. Amacı, kemiklerdeki anormallikleri (kırık, enfeksiyon, tümör gibi) erken dönemde tespit etmektir.

Kemik taraması, özellikle kanser hastalarında (örneğin meme, prostat veya akciğer kanseri gibi) kemiklere sıçrama olup olmadığını kontrol etmek için sık kullanılan bir testtir. Ayrıca kemik ağrılarının nedenini araştırmak için de başvurulur.

Bu test, kemik ağrısı çeken, açıklanamayan kırıkları olan, kemik enfeksiyonu şüphesi taşıyan veya kanser tedavisi gören herkese yapılabilir. Çocuklarda, spor yaralanmalarını veya kemik gelişim sorunlarını değerlendirmek için de kullanılır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sebebi bilinmeyen, sürekli devam eden kemik ağrısı
• Hafif bir darbeyle oluşan veya kendiliğinden meydana gelen kırıklar
• Kemik bölgesinde şişlik, kızarıklık veya sıcaklık hissi
• Gece veya dinlenirken artan kemik ağrısı
• Açıklanamayan kilo kaybı ve kemik ağrısı birlikte görülüyorsa

Çocuklarda belirtiler

• Topallama veya yürümede zorluk
• Gece uykudan uyandıran kemik ağrıları
• Oyun oynarken veya spor yaparken sık sık düşme veya sakatlanma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Özellikle sırt ve kalça bölgesinde yeni başlayan veya kötüleşen ağrı
• Boy kısalması veya kamburlukla birlikte görülen kemik ağrısı
• Düşük enerjili düşmeler sonucu oluşan kırıklar (kalça, bilek, omurga)

Nedenler

Ana nedenler

• Kemik kanseri veya diğer kanserlerin kemiğe yayılması (metastaz)
• Kemik enfeksiyonları (osteomiyelit)
• Kırıklar (çatlaklar dahil)
• Kemik iltihabı (artrit gibi)
• Kemik erimesi sonucu oluşan kırıklar
• Paget hastalığı (kemiklerin anormal şekilde büyümesi)

Risk faktörleri

• İleri yaş (kemik erimesi ve kanser riski artar)
• Ailede kemik kanseri veya genetik kemik hastalığı öyküsü
• Uzun süreli steroid (kortizon) ilaç kullanımı
• Sigara ve aşırı alkol tüketimi
• Diyabet veya bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar (kemik enfeksiyonu riski)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda belirtilen acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Şiddetli kemik ağrısı nedeniyle günlük aktivitelerinizi yapamıyorsanız
• Kemik ağrınızla birlikte ateş, titreme veya gece terlemesi varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır geçmeyen, dinlenmeyle azalmayan kemik ağrınız varsa
• Küçük bir travma sonrası kırık oluştuysa ve iyileşme yavaşsa
• Daha önce kanser tedavisi gördüyseniz ve düzenli tarama önerildiyse
• Ailenizde kemik hastalıkları varsa ve endişeleniyorsanız

Tanı

Kemik taraması genellikle başka testler (röntgen, MR, kan tahlili) sonucunda şüpheli bulgular varsa veya belirli durumları daha ayrıntılı incelemek için istenir. Doktorunuz sizi nükleer tıp bölümüne yönlendirecektir.

Yapılabilecek testler

• Kemik taraması (sintigrafi): Damarınızdan radyoaktif madde enjekte edilir, 2-4 saat sonra özel bir kamera ile kemikleriniz taranır.
• Teknesyum-99m (Tc-99m) gibi bir izotop kullanılır – bu madde vücuttan kısa sürede atılır.
• Bazı durumlarda tek foton emisyon bilgisayarlı tomografi (SPECT) adı verilen daha ayrıntılı bir görüntüleme de eklenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Test öncesinde özel bir hazırlık yapmanız gerekmez. Enjeksiyon sonrası bol su içmeniz önerilir. Tarama sırasında hareketsiz yatmanız istenir. İşlem yaklaşık 30-60 dakika sürer ve genellikle ağrısızdır. Sonuçlar radyoloji uzmanı tarafından değerlendirilir ve doktorunuza iletilir.

Tedavi

Kemik taraması sadece bir tanı aracıdır; tedavi, saptanan soruna bağlıdır. Örneğin, kırık varsa atel veya alçı, enfeksiyon varsa antibiyotik, kanser varsa kemoterapi veya radyoterapi gibi yöntemler uygulanabilir. Tedavi planınız doktorunuz tarafından belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği ağrı kesicileri (reçetesiz) kullanın, ancak aşırıya kaçmayın.
• Kemik ağrısını hafifletmek için sıcak veya soğuk uygulama yapın.
• Dinlenin, ancak tam hareketsiz kalmaktan kaçının – doktorunuzun izin verdiği ölçüde hareket edin.

Tıbbi tedaviler

Tedavi, bulunan soruna göre değişir. Kırıklar için alçı veya cerrahi, kemik enfeksiyonları için uygun antibiyotikler (doktorunuz hangi antibiyotiğin size uygun olduğunu belirleyecektir), kanser için kemoterapi, radyoterapi veya hedefe yönelik ilaçlar, kemik erimesi (osteoporoz) için kalsiyum ve D vitamini takviyesi ile güçlendirici ilaçlar kullanılabilir. Tedavi planınızı doktorunuzla birlikte belirlemelisiniz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda (örneğin kırık kemiklerin sabitlenmesi, enfekte dokunun temizlenmesi veya kanserli kitlenin çıkarılması) cerrahi gerekebilir. Cerrahi kararı, ortopedi uzmanı veya ilgili branş hekimi tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Kemik sorunları teşhis edildiğinde, günlük yaşamınızı etkileyebilir. Ağrıyı yönetmek için doktorunuzun önerilerine uyun, düzenli kontrollerinizi aksatmayın. Gerekirse fizik tedavi desteği alabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkolden uzak durun, çünkü bunlar kemik iyileşmesini ve genel sağlığı olumsuz etkiler.
• Doktorunuzun önerdiği egzersizleri yapın (yürüyüş, hafif germe gibi).
• Evde düşmeyi önlemek için halıları sabitleyin, banyoya tutacak taktırın.

Diyet ve egzersiz

Kemik sağlığı için yeterli kalsiyum (süt, yoğurt, yeşil yapraklı sebzeler) ve D vitamini (güneş, yağlı balık) alın. Düzenli, düşük etkili egzersizler (yürüyüş, yüzme) kemik yoğunluğunu korumaya yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kemiklerinizle ilgili bir sorun olduğunu öğrenmek endişe ve kaygı yaratabilir. Bunun normal olduğunu bilin ve duygularınızı ailenizle veya sağlık ekibinizle paylaşın. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek isteyin.

Önleme

Kemik taramasının taradığı birçok durum tamamen önlenemez ancak riskinizi azaltabilirsiniz. Kemik erimesini önlemek için yeterli kalsiyum ve D vitamini alımı, düzenli egzersiz yapmak, sigara ve alkolden kaçınmak önemlidir. Kanserden korunmak için sağlıklı bir yaşam tarzı benimseyin ve düzenli kanser taramalarını yaptırın.

Aşılar

Bazı kemik enfeksiyonlarına karşı koruyan spesifik bir aşı yoktur. Ancak genel enfeksiyon riskini azaltmak için aşı takviminizi güncel tutun (zatürre, grip aşısı gibi).

Tarama programları

Eğer ailenizde kemik kanseri veya kalıtsal kemik hastalıkları varsa, doktorunuz size düzenli kemik taraması önerebilir. Ayrıca 65 yaş üstü kadınlar ve 70 yaş üstü erkekler osteoporoz (kemik erimesi) açısından DEXA taraması gibi testlerle taranabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kemik ağrısının kronikleşmesi, hareket kısıtlılığı
• Kırıkların iyileşmemesi veya kaynama bozukluğu
• Kemik enfeksiyonunun yayılması, sepsis (kan zehirlenmesi) riski
• Kanserin diğer organlara sıçraması ve tedavi şansının azalması

Uzun vadeli görünüm

Çoğu kemik sorunu erken teşhis edildiğinde başarıyla tedavi edilebilir. Kemik taraması sayesinde birçok hastalık henüz belirti vermeden veya erken aşamadayken yakalanabilir. Tedaviniz kişiye özeldir ve doktorunuz size en uygun planı sunacaktır. Umudunuzu koruyun ve kontrollerinizi düzenli yaptırın.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International Osteoporosis Foundation ↗
• Bone Cancer Research Trust ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Osteoporoz Derneği ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı Kanserle Savaş Daire Başkanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.