Astım Eylem Planına Genel Bakış

Genel Bakış

Astım eylem planı, astımınızı kontrol altına almak için doktorunuzla birlikte hazırladığınız kişisel bir yol haritasıdır. Bu plan, astım belirtilerinizi nasıl izleyeceğinizi, ne zaman ilaç kullanacağınızı ve ne zaman acil yardım almanız gerektiğini adım adım anlatır.

Astım eylem planı, astımı olan herkes için önerilen bir araçtır. Dünya çapında milyonlarca kişi bu planı kullanmaktadır. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı da astım yönetiminde eylem planlarının kullanılmasını önermektedir.

Astım eylem planı, astım tanısı almış her yaştan birey için uygundur. Çocuklar, gençler, yetişkinler ve yaşlılar için ayrı ayrı uyarlanmış planlar mevcuttur. Özellikle sık astım atağı geçiren veya kontrol altına alınması zor astımı olan kişiler için çok faydalıdır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüste sıkışma veya baskı hissi
• Nefes darlığı
• Hırıltılı solunum (nefes alıp verirken ıslık sesi)
• Öksürük, özellikle gece veya sabaha karşı

Çocuklarda belirtiler

• Hızlı nefes alma
• Beslenme veya oyun sırasında yorulma
• Gece uykudan öksürerek uyanma
• Göğüs kafesinin hareketlerinde çökme (çocuklarda)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• Nefes darlığında artış
• Günlük aktiviteleri yaparken zorlanma
• Uyku problemleri

Nedenler

Ana nedenler

• Astımın kendisi, hava yollarının iltihaplanması ve daralmasıdır. Astım eylem planı bu iltihabı yönetmeye yardımcı olur. Planın ana amacı, tetikleyicilerden kaçınmak ve ilaçları doğru kullanarak atağı önlemektir.

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerji öyküsü
• Sigara dumanına maruz kalmak
• Hava kirliliği
• Ev tozu akarları, polen veya küf gibi alerjenler
• Soğuk algınlığı veya grip gibi solunum yolu enfeksiyonları
• Egzersiz veya duygusal stres

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Astım eylem planınız olmasına rağmen belirtileriniz kötüleşiyorsa
• Kurtarıcı ilacınız 4 saatten daha sık kullanmanız gerekiyorsa
• Planınızda belirtilen sınırlara (peak flow değerleri gibi) ulaşıyorsanız ve tedbirler işe yaramıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Astım kontrolünüzü değerlendirmek için 3-6 ayda bir düzenli kontrole gitmek
• Eylem planınızı güncellemek veya size uygun olup olmadığını kontrol ettirmek için
• Yeni bir ilaç veya tedavi başlangıcından sonra

Tanı

Astım eylem planı, astım tanısı konulduktan sonra doktorunuz tarafından hazırlanır. Tanı için önce astımın varlığının doğrulanması gerekir. Astım tanısı genellikle bir göğüs hastalıkları uzmanı veya çocuk alerji uzmanı tarafından konulur.

Yapılabilecek testler

• Solunum fonksiyon testi (spirometri) — nefes alıp verme hızınızı ölçer
• Peak flow metre ile günlük zirve akış ölçümleri
• Alerji testleri (alerjinizi tetikleyen maddeleri bulmak için)
• Egzersiz testi (egzersiz astımı şüphesinde)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size astımınızın şiddeti ve tetikleyicileriniz hakkında sorular soracak. Ardından sizinle birlikte bir astım eylem planı oluşturacak. Bu plan, hangi ilaçları ne zaman kullanacağınızı, belirtilerinizi nasıl izleyeceğinizi ve acil durumda ne yapacağınızı içerir. Planı yazılı olarak alıp evinizde ve çantanızda bulundurmanız önerilir.

Tedavi

Astım eylem planının temel amacı astım ataklarını önlemek ve kontrol altına almaktır. Tedavi iki ana bölüme ayrılır: günlük kontrol sağlayıcı ilaçlar ve hızlı rahatlama sağlayan kurtarıcı ilaçlar. Planınız, ilaçlarınızı hangi durumlarda ve ne sıklıkta kullanmanız gerektiğini belirtir.

Evde kişisel bakım

• Astım eylem planınızı her zaman yanınızda taşıyın ve güncel tutun.
• Tetikleyicilerinizi (toz, polen, sigara dumanı, evcil hayvan tüyü gibi) tanıyın ve mümkün olduğunca uzak durun.
• Günlük peak flow ölçümlerinizi düzenli yapın ve sonuçlarını kaydedin.
• İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde, aksatmadan kullanın.
• Acil durumda 112'yi aramanız gereken durumları ve planınızdaki adımları iyice öğrenin.

Tıbbi tedaviler

Astım eylem planında genellikle iki tür ilaç bulunur: günlük düzenli kullanılan kontrol edici ilaçlar (genellikle sprey veya toz halinde solunan kortikosteroidler) ve belirtiler başladığında ihtiyaç duyulduğunda kullanılan kurtarıcı ilaçlar (kısa etkili bronkodilatörler). Doktorunuz astımınızın şiddetine göre ilaçları ve dozları belirler. Ağır ataklarda kısa süreli ağızdan kortikosteroid tabletler gerekebilir. Astım eylem planınız, ilaçları hangi durumlarda artırmanız veya azaltmanız gerektiğini de açıklar.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Genellikle astım eylem planı cerrahi tedavi gerektirmez. Ancak çok nadir durumlarda, ağır astım tedaviye dirençliyse ve özel bir tedavi olan bronş termoplasti düşünülebilir. Bu karar mutlaka uzman bir hekim tarafından verilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Astım eylem planınız sayesinde astımınızla rahat bir yaşam sürebilirsiniz. Her gün belirtilerinizi takip edin, ilaçlarınızı düzenli kullanın ve planınızdaki talimatları izleyin. Planınız sizi hem günlük hayatta hem de olası acil durumlarda yönlendirecektir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve sigara dumanından uzak durun.
• Evde nem seviyesini kontrol altında tutun, küf oluşumunu önleyin.
• Yatak odanızda toz akarlarına karşı alerji örtüleri kullanın.
• Düzenli egzersiz yapın, ancak egzersiz astımınız varsa doktorunuzun önerdiği şekilde önlem alın.
• Grip ve zatürre aşılarınızı yaptırın (doktorunuza danışarak).

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenmek genel sağlığınızı destekler, astıma doğrudan bir tedavi değildir. Kilo kontrolü astım semptomlarını azaltabilir. Düzenli egzersiz yapmak akciğer kapasitenizi artırır, ancak egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın. Soğuk hava veya polen zamanında egzersiz yaparken ek önlemler almanız gerekebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım kronik bir hastalıktır ve özellikle atak korkusu, kaygı ve strese yol açabilir. Stres aynı zamanda astımı tetikleyebilir. Astım eylem planı, ne yapmanız gerektiğini bilmenizi sağlayarak kaygınızı azaltır. Yine de kendinizi endişeli hissediyorsanız, bir psikolog veya destek grubundan yardım almayı düşünün. Unutmayın, duygusal destek almak astım yönetiminin önemli bir parçasıdır.

Önleme

Astımın kendisini tamamen önlemek mümkün olmasa da astım eylem planı sayesinde atakları büyük ölçüde önlemek mümkündür. Tetikleyicilerden kaçınmak, ilaçları düzenli kullanmak ve planı uygulamak atak riskini azaltır.

Aşılar

Grip ve zatürre (pnömokok) aşıları astımlı kişilerde enfeksiyon kaynaklı atakları önlemeye yardımcı olabilir. Aşılar hakkında doktorunuzla konuşun.

Tarama programları

Astım için rutin tarama testi yoktur. Ancak ailesinde astım olan veya belirtiler gösteren kişilerin erken tanı için doktora başvurması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ve şiddetli astım atakları
• Hastaneye yatma ihtiyacında artış
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı hasar
• Günlük yaşam aktivitelerinde kısıtlanma
• Yaşam kalitesinde düşüş

Uzun vadeli görünüm

Astım eylem planı sayesinde astım çoğu kişi tarafından iyi kontrol altına alınabilir. Düzenli doktor kontrolü ve plana uyum ile normal bir hayat sürmek mümkündür. Astım, yönetilebilir bir durumdur ve doğru yaklaşımla ataklar en aza indirilebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.