Diabetes prevention lifestyle

Genel Bakış

Diyabetten korunma yaşam tarzı, tip 2 diyabet (kan şekerinin yüksek olması) riskini azaltmak için sağlıklı alışkanlıklar edinmek anlamına gelir. Bu; dengeli beslenmek, düzenli hareket etmek, sağlıklı kiloda kalmak ve stresten uzak durmak gibi adımları içerir.

Evet, Türkiye'de her 3 yetişkinden 1'inde gizli şeker (prediyabet) olduğu tahmin ediliyor. Bu kişiler diyabete dönüşmeden önlem alabilir.

Özellikle ailesinde diyabet olanlar, fazla kilolu veya obez kişiler, hamilelikte şeker hastalığı (gestasyonel diyabet) geçirenler, hareketsiz yaşam sürenler ve 45 yaş üstü bireyler risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Genellikle belirti yoktur; ancak kan şekeri yükseldiğinde aşırı susama, sık idrara çıkma, yorgunluk, bulanık görme görülebilir.
• Açlık kan şekeri yüksekliği prediyabetin işareti olabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda belirtiler benzerdir; ancak okul başarısında düşüş, aşırı kilo alma veya kilo kaybı, sık enfeksiyon geçirme dikkat çekici olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha silik olabilir; halsizlik, yaraların geç iyileşmesi, sık tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu gibi şikayetler olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Vücudun insülin hormonunu yeterince kullanamaması (insülin direnci), pankreasın yeterli insülin üretememesi.
• Sağlıksız beslenme (şekerli ve işlenmiş gıdalar), fiziksel hareketsizlik, fazla kilo.

Risk faktörleri

• Ailede tip 2 diyabet öyküsü, aşırı kilo veya obezite (özellikle bel çevresinde yağlanma), hareketsiz yaşam, 45 yaş üstü olmak, gebelik diyabeti geçirmek, polikistik over sendromu (PKOS) gibi durumlar.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda belirtilen acil durum belirtileri (bilinç bulanıklığı, kusma, derin nefes alma) varsa hemen 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Risk faktörleriniz varsa (fazla kilo, aile öyküsü, hareketsizlik) her yıl düzenli sağlık kontrolü yaptırın.
• 40 yaşından sonra en az 3 yılda bir kan şekeri testi yaptırmanız önerilir.

Tanı

Doktorunuz sağlık geçmişinizi dinler, fizik muayene yapar ve kan şekerinizi ölçmek için basit testler ister.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi (en az 8 saat açlık sonrası)
• HbA1c testi (son 2-3 ayın ortalama kan şekeri seviyesini gösterir)
• Oral glukoz tolerans testi (şekerli su içtikten sonra kan şekeri ölçümü)

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle birkaç saat içinde sonuçlanır. Sonuçlarınızı doktorunuzla birlikte değerlendirerek, diyabet veya prediyabet olup olmadığınızı öğrenebilirsiniz.

Tedavi

Diyabetten korunma tedavisinin temeli sağlıklı yaşam tarzı değişiklikleridir. Amaç kan şekerini normal aralıkta tutmak ve insülin direncini azaltmaktır.

Evde kişisel bakım

• Günde en az 30 dakika orta tempolu fiziksel aktivite (yürüyüş, bisiklet, yüzme)
• Sağlıklı bir kiloya ulaşmak ve korumak
• Şekerli içeceklerden, işlenmiş gıdalardan ve beyaz undan uzak durmak
• Lifli besinler (sebze, meyve, tam tahıl) tüketmek
• Stresi yönetmek (meditasyon, hobiler, uyku düzeni)

Tıbbi tedaviler

Bazı kişilerde yaşam tarzı değişikliklerine ek olarak doktor tarafından reçete edilen ilaçlar da kullanılabilir. Bu ilaçlar insülin duyarlılığını artırmaya yardımcı olur. Ancak ilaç isimlerini ve dozlarını doktorunuz belirlemelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Diyabetin önlenmesinde cerrahi bir tedavi yöntemi yoktur. Ancak ileri derecede obezite durumlarında metabolik cerrahi (mide küçültme ameliyatı) bazı hastalarda diyabet riskini azaltabilir; bu karar doktor tarafından verilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Diyabetten korunmak için her gün küçük ama etkili adımlar atabilirsiniz. Örneğin, asansör yerine merdiven kullanmak, market alışverişinde daha çok sebze almaya özen göstermek gibi.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli fiziksel aktivite (her gün 30 dakika)
• Sağlıklı kilo (BKİ 18.5–24.9 arası, bel çevresi kadınlarda <88 cm, erkeklerde <102 cm)
• Sigara kullanmamak, alkolü sınırlamak
• Yeterli uyku (7-9 saat), uyku düzenine dikkat

Diyet ve egzersiz

Bir tabağınızın yarısını sebze/meyve, çeyreğini protein (tavuk, balık, baklagil) ve çeyreğini tam tahıllarla doldurun. Şerbetli tatlılar yerine meyve tercih edin. Günde 30 dakika tempolu yürüyüş kan şekerini dengelemeye yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabet riski taşıdığınızı öğrenmek endişe yaratabilir. Stres ve kaygı, kontrolsüz yeme alışkanlıklarına yol açabilir. Bu duyguları ailenizle veya bir uzmanla paylaşmak önemlidir.

Önleme

Evet, tip 2 diyabet büyük ölçüde önlenebilir. Sağlıklı kilo, dengeli beslenme ve düzenli egzersiz ile risk %50'den fazla azaltılabilir.

Tarama programları

Risk grubundaysanız (aile öyküsü, fazla kilo, 45 yaş üstü) düzenli aralıklarla kan şekeri testi yaptırmanız önerilir. Sağlık Bakanlığı, 40 yaş üstü kişilere yılda bir kez tarama önermektedir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tip 2 diyabet gelişirse kalp krizi, inme, böbrek hastalığı, görme kaybı, ayak yaraları ve sinir hasarı gibi ciddi sağlık sorunları ortaya çıkabilir.

Uzun vadeli görünüm

İyi haber: yaşam tarzı değişiklikleriyle diyabeti önlemek veya geciktirmek mümkün. Ne kadar erken harekete geçerseniz, sağlıklı bir gelecek şansınız o kadar artar. Düzenli takip ve kararlılıkla bu yolda başarılı olabilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.