Keeping your digestive system healthy

Genel Bakış

Sindirim sistemi, vücudun yediğiniz besinleri işleyerek enerji ve besin maddelerine dönüştürmesini sağlayan bir sistemdir. Ağız, yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak, karaciğer, pankreas ve safra kesesinden oluşur. Sağlıklı bir sindirim sistemi, vücudunuzun ihtiyacı olan vitamin ve mineralleri almasını ve atıkları düzenli olarak atmasını sağlar.

Sindirim sorunları, toplumda çok yaygındır. Her 10 kişiden yaklaşık 4'ü zaman zaman sindirim şikayeti yaşar. Basit yaşam tarzı değişiklikleriyle çoğu sorun önlenebilir veya hafifletilebilir.

Sindirim sağlığı herkesi ilgilendirir. Ancak bebeklerde, yaşlılarda, hamilelerde ve kronik hastalığı olanlarda daha hassas olabilir. Ayrıca stresli yaşam tarzı olan kişilerde sindirim sorunları daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Şişkinlik ve gaz
• Kabızlık veya ishal
• Mide yanması veya ekşime
• Karın ağrısı veya kramplar
• Bulantı veya kusma

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde sık sık tükürme veya kusma
• Çocuklarda karın ağrısı ve huzursuzluk
• Kabızlık nedeniyle ağrılı dışkılama
• İştahsızlık veya kilo alamama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kabızlık (daha yaygın)
• Mide yanması veya reflü
• Yutma güçlüğü
• Dışkıda kan (hemoroid veya başka nedenlerle)
• İshal ve sıvı kaybına yatkınlık

Nedenler

Ana nedenler

• Dengesiz beslenme (aşırı yağlı, işlenmiş gıdalar)
• Yetersiz su tüketimi
• Hareketsiz yaşam
• Stres ve kaygı
• Bazı ilaçların yan etkileri (ağrı kesiciler gibi)
• Gıda intoleransları (laktoz, gluten gibi)

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Ailede sindirim hastalığı öyküsü (örneğin kolon kanseri, Crohn hastalığı)
• Sigara ve aşırı alkol tüketimi
• Kronik hastalıklar (diyabet, tiroid sorunları)
• Uzun süreli bazı ilaç kullanımı (doktor kontrolünde olmalı)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'acil' kısmında belirtilen belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112’yi arayın veya en yakın acil servise gidin.
• Dışkınızda kan görürseniz veya siyah, katran gibi bir dışkınız varsa vakit kaybetmeden doktora başvurun.
• Sürekli kusma ve ishal nedeniyle ağız kuruluğu, baş dönmesi gibi susuzluk belirtileri yaşıyorsanız.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kabızlık veya ishal 3 haftadan uzun sürüyorsa
• Mide yanması haftada birden fazla oluyorsa
• Kilo kaybı, iştahsızlık veya kansızlık gibi belirtiler varsa
• Aile hekiminize düzenli kontrollerinizi yaptırın, özellikle 50 yaşından sonra kolon kanseri taraması için.

Tanı

Doktor öncelikle size şikayetlerinizi, beslenme alışkanlıklarınızı ve yaşam tarzınızı sorar. Karın bölgenizi muayene eder. Gerekli gördüğünde bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (enfeksiyon, kansızlık, karaciğer enzimleri vb.)
• Gaita (dışkı) testi (gizli kan, enfeksiyon vb.)
• Ultrason (karın organlarını görüntüleme)
• Endoskopi veya kolonoskopi (sindirim kanalının içini kamera ile inceleme)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde doktorunuzla açıkça iletişim kurun. Testler genellikle rahatsızlık verici değildir. Endoskopi gibi işlemler öncesinde size ayrıntılı bilgi verilir. Sonuçları birlikte değerlendirip size uygun bir tedavi planı oluşturulur.

Tedavi

Sindirim sağlığını korumak ve sorunları yönetmek için tedavi, genellikle yaşam tarzı değişikliklerine dayanır. Altta yatan bir hastalık varsa, doktorunuz size özel bir tedavi planı hazırlar. İlaç tedavisi yalnızca doktor kontrolünde uygulanmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Günde en az 8 bardak su için.
• Lifli gıdalar tüketin: sebze, meyve, tam tahıllar, baklagiller.
• Probiyotik içeren besinler (yoğurt, kefir) tüketerek bağırsak floranızı destekleyin.
• Düzenli egzersiz yapın (haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş).
• Yemekleri iyice çiğneyin, acele etmeyin.
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin.
• Sigara ve aşırı alkolden kaçının.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, sindirim sorunlarınızın türüne göre farklı tedaviler önerebilir. Bunlar arasında antiasitler, prokinetik ajanlar, prebiyotik/probiyotik takviyeleri, enzim replasmanı veya bağırsak hareketlerini düzenleyen ilaçlar sayılabilir. İlaçlar mutlaka doktor tavsiyesiyle kullanılmalıdır. Bazı durumlarda diyetisyen desteği de gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat nadiren gerekir. Ancak bazı ciddi durumlarda (örneğin barsak tıkanıklığı, fıtık, tümör) cerrahi müdahale kaçınılmaz olabilir. Doktorunuz böyle bir durumda sizi ayrıntılı şekilde bilgilendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Sağlıklı bir sindirim sistemi için günlük alışkanlıklarınızı küçük adımlarla iyileştirebilirsiniz. Düzenli uyku, öğün atlamamak, yeterli su içmek temel kurallardır. Sorunlarınızı doktorunuzla paylaşarak destek alın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatlerde yemek yemeye çalışın.
• Yemeklerden hemen sonra uzanmayın, en az 2-3 saat bekleyin.
• Kafein ve baharatlı yiyecekleri aşırıya kaçmadan tüketin.
• Stresle başa çıkmak için hobiler edinin, yürüyüş yapın.
• Düzenli tuvalet alışkanlığı geliştirin, tuvaleti ertelemeyin.

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir beslenme, sindirim sağlığının temelidir. Her öğünde sebze ve meyve, tam tahıllar ve kaliteli proteinler bulundurun. Lifli gıdalar kabızlığı önler, probiyotikler bağırsakları korur. Haftada en az 5 gün 30 dakika egzersiz yapmak bağırsak hareketlerini destekler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sindirim sistemi ile beyin arasında sıkı bir bağ vardır. Stres, kaygı ve depresyon sindirim sorunlarını tetikleyebilir veya kötüleştirebilir. Bu nedenle ruh sağlığınıza da özen göstermeniz önemlidir. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alabilirsiniz.

Önleme

Evet, çoğu sindirim sorunu sağlıklı alışkanlıklarla önlenebilir. Dengeli beslenmek, yeterli su içmek, düzenli egzersiz yapmak, stresten uzak durmak ve düzenli doktor kontrolleri sindirim sağlığınızı korumanın en iyi yollarıdır.

Aşılar

Sindirim sağlığını doğrudan koruyan özel bir aşı bulunmamaktadır. Ancak hepatit A ve B aşıları, karaciğeri koruyarak sindirim sağlığına dolaylı katkı sağlar. Aşı takviminizi aile hekiminizle konuşun.

Tarama programları

50 yaşından itibaren kolon kanseri taraması için düzenli olarak gaitada gizli kan testi yaptırmanız ve her 10 yılda bir kolonoskopi olmanız önerilir. Ailede kolon kanseri öyküsü varsa taramaya daha erken başlanabilir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı bu taramaları ücretsiz olarak sunmaktadır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik kabızlık hemoroid, anal fissür ve divertikülite yol açabilir.
• Uzun süreli reflü yemek borusunda hasara neden olabilir.
• Beslenme yetersizlikleri (demir, B12 vitamini gibi) gelişebilir.
• İltihaplı bağırsak hastalıkları kontrol altına alınmazsa bağırsak tıkanıklığı veya kanser riski artabilir.

Uzun vadeli görünüm

Sindirim sorunlarının büyük çoğunluğu iyi huyludur ve yaşam tarzı değişiklikleriyle düzelebilir. Erken tanı ve uygun tedavi ile kronik hastalıklar da başarıyla yönetilebilir. Vücudunuzu dinleyerek ve düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayarak sağlıklı bir sindirim sistemine sahip olabilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.