Keeping your respiratory system healthy

Genel Bakış

Solunum sistemi, vücudunuza oksijen almanızı ve karbondioksiti dışarı atmanızı sağlayan organlardan oluşur. Burun, boğaz, soluk borusu ve akciğerler bu sistemin parçalarıdır. Solunum sisteminizi sağlıklı tutmak, enfeksiyonlardan korunmak ve nefes almayı rahat sürdürmek demektir.

Solunum sistemi sorunları çok yaygındır. Soğuk algınlığı, grip gibi enfeksiyonlar her yaşta görülür. Kronik akciğer hastalıkları ise daha az yaygın olmakla birlikte ciddi sonuçlara yol açabilir.

Herkes solunum sistemi sorunları yaşayabilir. Ancak bebekler, yaşlılar, kronik hastalığı olanlar ve sigara içenler daha fazla risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Öksürük
• Boğaz ağrısı
• Burun akıntısı veya tıkanıklığı
• Nefes darlığı
• Göğüste sıkışma hissi
• Hırıltılı solunum

Çocuklarda belirtiler

• Hızlı nefes alma
• Beslenme güçlüğü
• Ateş
• Huzursuzluk
• Burun kanatlarının solunumla açılıp kapanması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yorgunluk
• Bilinç bulanıklığı
• Nefes darlığında artış
• Kronik öksürükte kötüleşme
• İştah kaybı

Nedenler

Ana nedenler

• Virüsler (soğuk algınlığı, grip, COVID-19 gibi)
• Bakteriler (zatürreye neden olanlar)
• Sigara dumanı ve hava kirliliği
• Alerjenler (polen, toz akarları, küf)
• Kimyasal maddelere maruziyet (temizlik ürünleri, boya kokusu)

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya pasif içicilik
• Astım, KOAH gibi kronik akciğer hastalıkları
• Zayıf bağışıklık sistemi (şeker hastalığı, kanser tedavisi gibi nedenlerle)
• İleri yaş (65 yaş üstü)
• Bebeklik dönemi (özellikle prematüre doğanlar)
• Hava kirliliğinin yoğun olduğu bölgelerde yaşamak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes almakta zorluk çekiyorsanız
• Göğüs ağrınız varsa ve nefes alırken artıyorsa
• Balgamınızda kan görüyorsanız
• Ateşiniz 3 günden uzun sürüyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Öksürüğünüz 2 haftadan uzun sürdüyse
• Sık sık solunum yolu enfeksiyonu geçiriyorsanız
• Alerji belirtileriniz günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Sigara bırakma konusunda yardım istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz önce belirtilerinizi dinler ve fiziksel muayene yapar. Stetoskopla akciğer seslerinizi dinler. Gerekirse ek testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Akciğer grafisi (röntgen)
• Solunum fonksiyon testi (nefes ölçümü)
• Kan testleri (enfeksiyon belirteçleri)
• Balgam kültürü (mikrop tespiti)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle hızlıdır. Muayene sırasında nefes alıp vermeniz istenebilir. Solunum fonksiyon testinde bir ağızlıktan derin nefes alıp verirsiniz. Bu testler ağrısızdır ve kısa sürer.

Tedavi

Tedavi, sorunun nedenine bağlıdır. Viral enfeksiyonlarda çoğunlukla dinlenme ve destekleyici bakım yeterlidir. Bakteriyel enfeksiyonlarda antibiyotikler kullanılabilir ancak bunları yalnızca doktor reçetesiyle almalısınız. Kronik hastalıklarda nefes açıcı ilaçlar ve solunum egzersizleri önerilebilir.

Evde kişisel bakım

• Bol su için, sıvı tüketiminizi artırın
• Dinlenin ve vücudunuzu yormayın
• Ortamı nemlendirin (nemlendirici veya buhar)
• Sigara dumanından ve kirli havadan uzak durun
• Tuzlu su ile gargara yapın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz gerekirse ağızdan alınan ilaçlar, nefes yoluyla kullanılan spreyler veya oksijen tedavisi önerebilir. Ağır enfeksiyonlarda hastanede damar yoluyla ilaç tedavisi uygulanabilir. Tedavi planı kişiye özeldir, ilaçları doktor tavsiyesi dışında kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadiren, akciğer hasarı çok ileri düzeydeyse ve diğer tedaviler işe yaramazsa cerrahi müdahale düşünülebilir. Bu karar bir göğüs hastalıkları uzmanı tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Solunum sistemi sağlığınızı korumak için günlük alışkanlıklarınıza dikkat edin. Ellerinizi sık sık yıkayın, kalabalık ortamlardan uzak durun ve düzenli olarak havalandırma yapın. Nefes darlığı yaşıyorsanız, doktorunuzun önerdiği nefes egzersizlerini uygulayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin, içiyorsanız bırakmak için destek alın
• Alerjenlerden korunmak için evi sık sık havalandırın ve toz alın
• Aşırı soğuk veya sıcak havalarda dışarı çıkarken ağzınızı ve burnunuzu koruyun
• Stresinizi yönetmek için rahatlama teknikleri deneyin

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme bağışıklık sisteminizi güçlendirir. Bol sebze ve meyve tüketin. Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz (yürüyüş gibi) yapın. Egzersiz sırasında nefes darlığı yaşarsanız durun ve dinlenin. Nefes darlığınız varsa egzersiz programını doktorunuzla konuşun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik solunum sorunları kaygı ve depresyona neden olabilir. Nefes alamama endişesi yaygındır. Duygularınızı aileniz veya bir uzmanla paylaşın. Psikolojik destek, hastalıkla baş etmeyi kolaylaştırır.

Önleme

Solunum sistemi hastalıklarının çoğu önlenebilir veya risk azaltılabilir. En önemli adımlar: sigara kullanmamak, elleri sık sık yıkamak, aşı olmak ve sağlıklı beslenmektir.

Aşılar

Grip aşısı ve zatürre aşısı (pnömokok aşısı) risk grubundaki kişilere önerilir. Aşı takviminiz için aile hekiminize danışın. COVID-19 aşısı da solunum yolu enfeksiyonlarına karşı koruyucudur.

Tarama programları

Rutin bir tarama önerilmez. Ancak kronik akciğer hastalığı riskiniz yüksekse (örneğin sigara içiyorsanız) doktorunuz solunum fonksiyon testi isteyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Zatürre (akciğer enfeksiyonu)
• Kronik bronşit
• Astım ataklarının sıklaşması
• Akciğer hasarı (fibrozis)
• Solunum yetmezliği

Uzun vadeli görünüm

Çoğu solunum yolu enfeksiyonu kendiliğinden iyileşir. Kronik hastalıklarda ise erken tanı ve düzenli tedavi ile hastalık kontrol altına alınabilir. Sağlıklı bir yaşam tarzı ile akciğerlerinizi yıllarca sağlıklı tutmanız mümkündür.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.