Sedef Hastalığını (Psoriasis) Önlemek İçin Neler Yapabilirsiniz?

Genel Bakış

Sedef hastalığı (psoriasis), bağışıklık sisteminin cilt hücrelerini normalden çok daha hızlı üretmesine neden olan bir cilt rahatsızlığıdır. Bu durum, ciltte kızarık, pullu ve kabuklu lekeler oluşturur. Bu lekeler genellikle dirsek, diz, saç derisi ve bel bölgesinde görülür. Sedef hastalığı bulaşıcı değildir; kimseye geçmez.

Evet, oldukça yaygındır. Dünyada ve Türkiye'de her 100 kişiden yaklaşık 2-3'ünü etkilediği düşünülmektedir.

Her yaşta görülebilir, ancak genellikle 15-35 yaş arasında ilk kez ortaya çıkar. Kadınlarda ve erkeklerde benzer sıklıkta görülür. Ailede sedef hastalığı olan kişilerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte kırmızı, kabarık ve gümüşümsü beyaz pullarla kaplı lekeler
• Kaşıntı, yanma veya ağrı hissi
• Ciltte kuruluk ve çatlama
• Tırnaklarda çukurlaşma, kalınlaşma veya renk değişikliği
• Saç derisinde kepeğe benzeyen pullanma

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde ve çocuklarda daha çok saç derisi, yüz ve bez bölgesinde görülebilir.
• Çocuklarda kaşıntı daha belirgin olabilir, huzursuzluk ve uyku sorunlarına yol açabilir.
• Deri döküntüleri bazen egzama ile karışabilir; mutlaka çocuk doktoru değerlendirmesi gerekir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda cilt daha ince ve kuru olduğu için lezyonlar daha kolay tahriş olabilir.
• İlaç kullanımı veya ek hastalıklar nedeniyle belirtiler daha hafif ama daha inatçı olabilir.
• Yaşlılarda tedavi seçenekleri diğer sağlık sorunlarıyla etkileşebileceğinden mutlaka doktor kontrolü şarttır.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla sağlıklı cilt hücrelerine saldırması
• Genetik yatkınlık (ailede sedef hastalığı öyküsü)
• Cilt hücrelerinin normalden çok daha hızlı çoğalması

Risk faktörleri

• Aile bireylerinde sedef hastalığı olması
• Yoğun stres
• Cilt yaralanmaları, kesikler, güneş yanığı
• Sigara içmek ve alkol kullanmak
• Aşırı kilo veya obezite
• Boğaz enfeksiyonları ve grip gibi bazı enfeksiyonlar
• Soğuk ve kuru hava

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Vücudun geniş bir bölümünü kaplayan döküntü veya kızarıklık
• Ateş ve halsizliğin eşlik ettiği cilt belirtileri
• Eklemlerde şişlik ve ağrı (psoriatik artrit belirtisi olabilir)

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ciltte iki haftadan uzun süredir geçmeyen pullu leke veya döküntü
• Tırnaklarda anormal görünüm
• Kaşıntı veya ağrı nedeniyle günlük yaşamı etkileyen belirtiler

Tanı

Doktorunuz öncelikle cildinizi ve tırnaklarınızı dikkatle muayene eder. Şikayetlerinizi ve aile geçmişinizi sorar. Tanı genellikle muayene ile konulur; bazen deri örneği (biyopsi) alınabilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene
• Tıbbi öykü ve aile öyküsü
• Gerekirse deri biyopsisi (çok küçük bir cilt parçasının incelenmesi)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında doktorunuz cilt lekesinin görünümünü ve yerini değerlendirir. Biyopsi için küçük bir örnek alınması gerekirse bölgesel uyuşturucu krem kullanılır, işlem genellikle birkaç dakika sürer. Sonuç birkaç gün içinde çıkar.

Tedavi

Sedef hastalığının tamamen ortadan kaldıran bir tedavi yoktur, ancak belirtileri kontrol altına alan ve alevlenmeleri azaltan birçok seçenek vardır. Tedavi, hastalığın şiddetine ve kişinin ihtiyaçlarına göre doktor tarafından belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Cildi düzenli nemlendirin; kokusuz, parfümsüz nemlendiriciler kullanın.
• Ilık duş alın, sıcak sudan kaçının.
• Yumuşak dokulu giysiler giyin, yün ve sentetik kumaşlardan kaçının.
• Cildinizi tahriş eden sürtünme ve kaşımaktan uzak durun.
• Stresi yönetmeye çalışın; nefes egzersizleri, yürüyüş gibi yöntemler yardımcı olabilir.
• Güneşten kontrollü şekilde yararlanın; aşırıya kaçmadan, doktorunuzun önerdiği gibi.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, cilde sürülen kremler ve merhemler, ışık tedavisi (fototerapi) veya ağızdan alınan ya da enjeksiyonla uygulanan sistemik tedavilerden birini önerebilir. Hangi tedavi seçeneğinin uygun olduğuna, hastalığın yaygınlığı, yaş ve ek sağlık sorunları dikkate alınarak karar verilir. Bu ilaçları doktorunuzdan reçete olmadan kullanmamalısınız.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sedef hastalığı için cerrahi bir işlem genellikle gerekmez. Ancak eklem tutulumu olan psoriatik artrit hastalarında, eklem hasarını onarmak için ileri evrelerde ortopedik cerrahi düşünülebilir. Bu nadir durumda doktorunuz sizi yönlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Sedef hastalığıyla yaşarken cilt bakımı ve tetikleyicilerden kaçınmak önemlidir. Düzenli doktor kontrolü, tedavinin etkinliğini artırır. Görünüşle ilgili endişeler yaşayabilirsiniz; bu duyguları paylaşmaktan çekinmeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sağlıklı kiloyu korumak
• Sigarayı bırakmak ve alkolü sınırlamak
• Stres yönetimi tekniklerini uygulamak
• Cildi nemli tutmak ve aşırı sıcak-soğuktan korumak
• Düzenli egzersiz yapmak

Diyet ve egzersiz

Sedef hastalığını tamamen iyileştiren özel bir diyet yoktur. Ancak Akdeniz tipi beslenme, bol sebze-meyve, tam tahıl ve sağlıklı yağlar tüketmek genel sağlığı destekleyebilir. Düzenli egzersiz, stresten uzaklaşmayı sağlar ve kilo kontrolüne yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sedef hastalığı görünür bir hastalık olduğundan özgüveni, sosyal ilişkileri ve ruhsal durumu etkileyebilir. Üzüntü, kaygı ve öfke normaldir. Bu duyguların yaşamınızı çok fazla etkilemesi durumunda bir psikolog veya psikiyatristten destek alabilirsiniz.

Önleme

Sedef hastalığını tamamen önlemek şu an mümkün değildir. Ancak risk faktörlerini ve tetikleyicileri ortadan kaldırarak başlama ve alevlenme olasılığını azaltabilirsiniz. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları, cilt bakımı ve stresten uzak durmak en önemli adımlardır.

Aşılar

Sedef hastalığına özel bir aşı bulunmamaktadır. Ancak normal aşı takviminizdeki aşıları (örneğin grip aşısı) olmanız, alevlenmeyi tetikleyebilecek enfeksiyonlardan korunmanıza yardımcı olabilir. Aşı olmadan önce doktorunuza danışmanız önemlidir.

Tarama programları

Sedef hastalığı için toplumsal bir tarama önerilmez. Ancak aile öyküsü olan kişiler cilt belirtilerini düzenli gözlemlemeli ve şüpheli bir leke fark ettiklerinde doktora başvurmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eklemlerde iltihaplanma (psoriatik artrit) gelişebilir; bu durum eklemlerde şişlik, ağrı ve hareket kısıtlılığı yapabilir.
• Yaygın ve şiddetli sedef hastalığı, kalp-damar hastalıkları ve metabolik sendrom riskini artırabilir.
• Sürekli kaşıntı ve cilt tahrişi, cilt enfeksiyonlarına zemin hazırlayabilir.
• Görünür belirtiler nedeniyle psikolojik sıkıntı ve sosyal izolasyon görülebilir.

Uzun vadeli görünüm

Sedef hastalığı ile yaşamak bazen zor olabilir, ancak doğru tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Çoğu kişi düzenli takip ile günlük yaşamına rahatça devam edebilir. Tedaviye ne kadar erken başlanırsa, komplikasyon riskinin o kadar azalacağını unutmayın.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.