Vertigo Nasıl Önlenir? Baş Dönmesiyle Başa Çıkma Rehberi

Genel Bakış

Vertigo; baş dönmesi değil, kendinizin ya da çevrenizdeki her şeyin dönüyormuş gibi hissedildiği bir denge bozukluğudur. İç kulaktaki denge organlarının aşırı uyarılması sonucu oluşur. Kendi başına bir hastalık değil, altta yatan bir sorunun belirtisidir.

Evet, oldukça yaygındır. Her 100 kişiden yaklaşık 3'ü hayatının bir döneminde vertigo atağı geçirir.

Vertigo her yaşta görülebilir. En sık 50 yaş üstü kadınlarda görülür. Baş yaralanması geçirenlerde, migreni olanlarda ve iç kulak enfeksiyonu yaşayanlarda daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ani ortaya çıkan dönme hissi
• Sallanma ya da yere gömülme hissi
• Denge kaybı ve yürümede güçlük
• Bulantı ve kusma
• İstemsiz göz hareketleri (gözlerin hızlı bir şekilde seğirmesi)
• Kulakta çınlama veya dolgunluk hissi

Nedenler

Ana nedenler

• İç kulaktaki denge kristallerinin kanallara girmesi (benign paroksismal pozisyonel vertigo - BPPV)
• İç kulakta sıvı basıncının artması (Meniere hastalığı)
• Denge sinirinin viral enfeksiyonu (vestibüler nörit)
• Migren tipi baş ağrılarına eşlik eden vertigo
• Baş veya boyun yaralanmaları
• Bazı ilaçlar (denge yapılarına yan etki)

Risk faktörleri

• 50 yaş üstü olmak
• Kadın cinsiyet
• Geçirilmiş baş yaralanması
• Stres ve yoğun kaygı
• Uykusuzluk
• Yüksek tuzlu beslenme
• İç kulak enfeksiyonları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Baş dönmesi aralıklarla tekrarlıyor ve günlük yaşamı engelliyorsa
• İşitme kaybı ya da kulak çınlaması varsa
• Denge kaybı nedeniyle düşme tehlikesi yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Baş dönmesi haftalardır sürüyor ve kendiliğinden geçmiyorsa
• Baş dönmesini tetikleyen belirli bir hareket olduğunu düşünüyorsanız
• Daha önce vertigo geçirdiyseniz ve şimdiki ataklar artıyorsa

Tanı

Doktorunuz öncelikle tıbbi hikayenizi dinler. Ardından başınızı belirli hızlarda çevirerek vertigo hissini tetikleyip göz hareketlerinizi gözlemleyebilir. Bu muayeneye Dix-Hallpike testi denir.

Yapılabilecek testler

• Dix-Hallpike pozisyonel testi (baş hareketiyle tetiklenen vertigo testi)
• İşitme testi (odyometri)
• Elektronistagmografi (göz hareketlerini ölçen denge testi)
• Gerekirse görüntüleme (MR) — beyin ve iç kulak yapılarını değerlendirmek için

Randevunuzda neler beklenir

Tanı çoğunlukla muayene sırasında konur. Bazı testler sırasında baş dönmesi geçici olarak artabilir, ancak bu kısa sürelidir ve güvenlidir.

Tedavi

Tedavi, vertigonun nedenine göre kişiselleştirilir. En sık görülen BPPV tipinde, iç kulaktaki kristalleri tekrar doğru bölgeye taşıyan özel baş ve gövde hareketleri (repozisyon manevraları) yapılır. Bu manevralar doktor tarafından uygulanır.

Evde kişisel bakım

• Atak sırasında hareketsiz kalın, sabit bir noktaya odaklanın.
• Başınızı ani ve hızlı şekilde çevirmekten kaçının.
• Yataktan kalkarken önce yan tarafınıza dönün, sonra yavaşça doğrulun.
• Yorgunluk, açlık ve uykusuzluktan kaçının.
• Yaşam alanınızdaki takılma ve kayma risklerini azaltın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz; bulantıyı azaltan, denge algısını düzenleyen veya iç kulaktaki sıvıyı azaltmaya yardımcı ilaçlar önerebilir. Ayrıca dengeyi yeniden eğiten vestibüler rehabilitasyon egzersizleri de tedavinin önemli bir parçasıdır. Tüm ilaçlar doktor gözetiminde ve önerilen şekilde kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir durumlarda, özellikle Meniere hastalığı gibi iç kulak basınç sorunlarında ve ilaç tedavisine cevap vermeyen şiddetli olgularda cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Cerrahi kararı KBB uzmanı tarafından, ayrıntılı değerlendirme sonrası verilir.

Bu durumla yaşamak

Vertigo ile yaşamak zorlayıcı olabilir. Güvenliğinizi artırmak için geceleri gece lambası kullanın, banyoya tutunacak barlar ekletin, düzgün tabanlı ayakkabılar giyin ve ani hareketlerden kaçının.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve yeterli uyuyun
• Stresinizi yönetmek için nefes egzersizleri yapın
• Günde en az 1 litre su için
• Sigaradan ve alkolden kaçının
• Kafeini azaltın

Diyet ve egzersiz

Düşük tuzlu bir diyet, özellikle Meniere hastalığında atak sıklığını azaltabilir. Denge egzersizleri (vestibüler rehabilitasyon) uzman eşliğinde yapılırsa beynin dengeyi yeniden öğrenmesine yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Vertigo, kaygı ve depresyonu tetikleyebilir. 'Bir dahaki atak ne zaman olacak' düşüncesi insanı sosyal ortamlardan uzaklaştırabilir. Bu duyguları doktorunuzla paylaşın; gerekirse bir psikologdan destek alın.

Önleme

Vertigoyu tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Ancak tetikleyicileri tanımak, düzenli uyku, yeterli sıvı tüketimi ve tuz kısıtlı beslenme gibi önlemlerle atak sıklığını azaltmak mümkündür.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, bazı iç kulak enfeksiyonlarına bağlı vertigo riskini azaltabilir. Aşı olmanız gerekip gerekmediği konusunda aile hekiminize danışın.

Tarama programları

Vertigo için rutin bir tarama testi bulunmamaktadır. Ancak tekrarlayan baş dönmesi yaşayan kişilerde, doktorunuz denge testleri önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşme ve buna bağlı yaralanmalar
• Günlük aktivitelerde kısıtlanma ve bağımlılık
• İşitme kaybının kalıcı hale gelmesi
• Sürekli kaygı ve depresyon

Uzun vadeli görünüm

Vertigo çoğunlukla tedavi edilebilir bir durumdur. Doğru tanı ve uygun tedaviyle çoğu kişi normal yaşamına döner. Ataklar bir süre devam edebilir, ancak tedaviyle şiddeti ve sıklığı azalır. Umutsuzluğa kapılmayın; düzenli takip ile denge sağlanabilir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.