Sedef Hastalığı Riskini Azaltma

Genel Bakış

Sedef hastalığı (psoriasis), bağışıklık sisteminin cilt hücrelerini normalden çok daha hızlı üretmesi sonucu ciltte kırmızı zemin üzerinde gümüşümsü pullarla kaplı döküntülerin oluştuğu kronik (uzun süreli) bir cilt hastalığıdır.

Evet, dünya genelinde yaklaşık her 100 kişiden 2-3'ünü etkileyen yaygın bir cilt rahatsızlığıdır. Türkiye'de de sık görülür.

Her yaşta başlayabilir; fakat en sık 20-30 ve 50-60 yaşlarında ortaya çıkar. Kadın ve erkekleri yaklaşık olarak eşit sıklıkta etkiler.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte kırmızı zemin üzerinde gümüşümsü beyaz pullu lekeler
• Kaşıntı, yanma veya ağrı
• Ciltte kuruluk, çatlama ve kanama
• Tırnaklarda kalınlaşma, çukurlaşma veya renk değişimi
• Eklemlerde ağrı, şişlik ve tutukluk (özellikle sabahları)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda döküntüler genellikle daha incedir; saçlı deride kepek benzeri pullanma ve bez bölgesinde kızarıklık görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda cilt daha kuru olduğu için kaşıntı ve çatlaklar daha belirgin olabilir; eklem tutulumu da yaşam kalitesini daha fazla etkileyebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla sağlıklı cilt hücrelerine saldırarak hızlı hücre üretimini tetiklemesi
• Genetik yatkınlık (aile bireylerinde sedef hastalığı olması)
• Çevresel tetikleyiciler (stres, enfeksiyonlar, cilt yaralanmaları, bazı ilaçlar)

Risk faktörleri

• Ailede sedef hastalığı öyküsü
• Stres ve duygusal gerginlik
• Sigara ve alkol kullanımı
• Fazla kilo veya obezite
• Sık boğaz enfeksiyonu geçirme (özellikle beta mikrobu)
• Cilt travmaları, güneş yanığı, sert kimyasallara maruz kalma

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ciltte enfeksiyon bulguları varsa (ateş, ağrı, akıntı)
• Eklemlerde belirgin şişlik, ağrı ve hareket kısıtlılığı geliştiyse
• Döküntüler hızla yayılıyorsa veya tüm vücudu kaplıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Cildinizde iyileşmeyen, pullu veya kaşıntılı bir leke fark ettiğinizde
• Saçlı deride kepek benzeri oluşumlar ve kabuklanma olduğunda
• Yakınmalar uyku, iş veya sosyal yaşamınızı etkilediğinde

Tanı

Dermatoloji (cilt hastalıkları) uzmanı, cilt muayenesi yaparak ve tırnak, saçlı deri gibi bölgeleri inceleyerek tanı koyabilir.

Yapılabilecek testler

• Cilt biyopsisi: Lokal anestezi ile küçük bir cilt örneği alınır ve laboratuvarda incelenir.
• Kan testleri: Eklem tutulumu veya ilaç seçimi gerekirse bazı kan değerlerine bakılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size şikayetlerinizi, aile öykünüzü, kullandığınız ilaçları ve yaşam alışkanlıklarınızı soracaktır. Muayene ve gerekli tetkikler sonrasında tanı konulur ve size özel bir tedavi planı oluşturulur.

Tedavi

Sedef hastalığının kesin bir tedavisi olmamakla birlikte, belirtileri kontrol altına almak ve alevlenmeleri azaltmak için birçok seçenek vardır. Tedavi, kişinin yaşına, hastalığın yaygınlığına ve yaşam kalitesine etkisine göre kişiselleştirilir.

Evde kişisel bakım

• Cildi her gün yoğun ve kokusuz nemlendiricilerle nemlendirmek
• Ilık suyla kısa duş almak ve sert sabunlardan kaçınmak
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri, meditasyon veya hobi edinmek
• Cildi tahriş edecek dar, yünlü giysilerden uzak durmak
• Doktor önerisi olmadan ciltteki plakları kazımamak ve koparmamak

Tıbbi tedaviler

Tedavide cilde sürülen kremler ve merhemler, ışık tedavisi (fototerapi), ağızdan alınan ilaçlar ve enjeksiyon/biyolojik tedaviler kullanılabilir. Hangi tedavinin size uygun olduğunu dermatoloji uzmanınız belirler. Tedaviye düzenli devam etmek ve doktor kontrolünde kalmak çok önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sedef hastalığının kendisi ameliyatla tedavi edilmez; ancak ileri eklem tutulumu (psoriatik artrit) eklem hasarına neden olduysa, ortopedi uzmanı tarafından eklem protezi cerrahisi önerilebilir.

Bu durumla yaşamak

Sedef hastalığı ile yaşam, cilt bakımını rutin hale getirmeyi, tetikleyicileri tanımayı ve düzenli doktor takibini gerektirir. Belirtilerinizi ve alevlenme dönemlerini not almak, size reçete edilen tedavilerin ne kadar işe yaradığını görmenize yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yeterli ve düzenli uyumak
• Sigara ve alkolü bırakmak veya azaltmak
• Güneş kremi kullanarak güneş yanığından korunmak
• Cilt yaralanmalarına karşı dikkatli olmak (tıraş, jilet, sert sürtünme)

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı, dengeli beslenmek, fazla kilolardan kurtulmak ve haftanın çoğu günü yürüyüş gibi orta yoğunlukta egzersiz yapmak vücuttaki iltihabı azaltabilir. Meyve, sebze, tam tahıl ve balık açısından zengin bir beslenme önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sedef hastalığı kaşıntı, görünür cilt lekeleri ve toplumsal önyargılar nedeniyle özgüven kaybı, kaygı ve depresyona yol açabilir. Kendinizi yalnız hissetmeyin; bir psikologdan destek almak ve duygularınızı sevdiklerinizle paylaşmak önemlidir. Eğer karamsar düşünceler, umutsuzluk veya kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız, lütfen hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Sedef hastalığını tamamen önlemek şu anda mümkün değildir; ancak tetikleyicilerden kaçınmak, cilt bütünlüğünü korumak, stresi yönetmek ve enfeksiyonlardan korunmak hastalığın ortaya çıkma veya alevlenme riskini azaltabilir.

Aşılar

Aşılar sedef hastalığını doğrudan önlemez; ancak grip ve zatürre gibi enfeksiyonları önleyerek sedef alevlenmelerine zemin hazırlayan durumları azaltabilir. Aşı programı için aile hekiminize veya Sağlık Bakanlığı'nın önerilerine başvurabilirsiniz.

Tarama programları

Sedef hastalığınız varsa; yüksek tansiyon, diyabet ve kolesterol yüksekliği gibi metabolik sorunlar açısından düzenli kontroller yaptırmanız önerilir. Doktorunuz gerekli taramaları planlayacaktır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Psoriatik artrit: Eklemlerde kalıcı ağrı, şişlik ve hasar
• Cilt enfeksiyonları: Çatlak ve yaralardan mikrop girmesi
• Kardiyovasküler hastalık riskinde artış
• Depresyon ve sosyal izolasyon

Uzun vadeli görünüm

Sedef hastalığı kronik yani uzun süreli bir durumdur; ancak tedavi seçenekleri her geçen gün artmaktadır. Belirtilerin çoğu; düzenli doktor takibi, uygun tedavi ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile kontrol altına alınabilir. Çoğu kişi normal ve üretken bir yaşam sürdürebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.