Sedef Hastalığı ve İş Yerinde Alevlenmeleri Önleme

Genel Bakış

Sedef hastalığı (psoriasis), cilt hücrelerinin normalden çok daha hızlı çoğalmasıyla ortaya çıkan, kırmızı ve pullu cilt lekelerine yol açan uzun süreli bir cilt hastalığıdır. Bulaşıcı değildir; yani birinden size geçmez. İş yerindeki bazı etkenler, bu hastalığın alevlenmesini tetikleyebilir.

Evet, sedef hastalığı oldukça yaygındır. Dünyada ve Türkiye'de her 100 kişiden yaklaşık 2-3'ü sedef hastalığı ile yaşar.

Her yaşta görülebilir, ancak genellikle 15-35 yaş arasında ortaya çıkar. Kadınlarda ve erkeklerde eşit sıklıkta görülür. Bazı kişilerde hafif, bazılarında ise daha şiddetli seyredebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte kırmızı, kabarık lekelerin üzerinde gümüşi-beyaz kepek benzeri pullar
• Kaşıntı, yanma veya ağrı hissi
• Ciltte kuruluk ve çatlamalar
• Tırnaklarda kalınlaşma, çukurlaşma veya renk değişikliği
• Eklemlerde şişlik veya sabah tutukluğu (bazen)
• Saç derisinde kepek benzeri pullanma

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda genellikle saç derisinde ve bez bölgesinde görülür.
• Lekeler daha ince ve daha az pullu olabilir.
• Kaşıntı, çocukta huzursuzluğa ve uyku sorunlarına yol açabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda cilt kuruluğu daha belirgin olduğundan pullanma daha şiddetli olabilir.
• Lekeler sıklıkla dirsekler, dizler ve bel bölgesinde yoğunlaşır.
• Yaşlılarda diğer sağlık sorunları nedeniyle tedavi daha dikkatli planlanmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla kendi cilt hücrelerine saldırması
• Cilt hücrelerinin normalden çok daha hızlı üretilmesi
• Kalıtım (ailede sedef hastalığı olan kişilerde daha sık görülür)

Risk faktörleri

• Stres ve duygusal gerginlik
• Cilt yaralanmaları: kesikler, çizikler, kesikler, güneş yanığı, dövme
• Soğuk ve kuru hava
• Enfeksiyonlar (özellikle boğaz iltihabı ve bademcik iltihabı)
• İş yerinde cilde zarar veren kimyasallar, solventler veya deterjanlarla temas
• Ciltte sürtünme veya tekrarlayan basınç (örneğin dar kıyafetler, sert çalışma ortamları)
• Sigara içmek ve az alkol değil ama alkol tüketimi (ancak bu genel risk faktörlerindendir)
• Bazı ilaçlar (hekim tarafından değerlendirilmelidir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Lekeler hızla tüm vücuda yayılıyorsa
• Ciltte iltihap belirtileri veya şiddetli ağrı varsa
• Eklemlerde şişlik ve hareket kısıtlılığı geliştiyse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Cilt döküntüsü 2 haftadan uzun sürüyorsa
• Kaşıntı veya kozmetik görünüm günlük yaşamı etkiliyorsa
• Reçetesiz cilt bakım ürünleriyle iyileşme olmuyorsa

Tanı

Doktorunuz cildinizi ve tırnaklarınızı muayene eder, lekelerin görünümüne ve dağılımına bakar. Ayrıca aile geçmişinizi ve yaşam tarzınızı sorabilir.

Yapılabilecek testler

• Cilt biyopsisi (çok küçük bir cilt parçasının laboratuvarda incelenmesi)
• Bazen kan testleri (eklem tutulumu veya başka hastalıkları dışlamak için)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı genellikle muayene ile konur. Biyopsi yapılması gerekiyorsa, lokal anestezi ile küçük bir numune alınır ve sonuç genellikle birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz size tanı ve tedavi seçenekleri hakkında ayrıntılı bilgi verecektir.

Tedavi

Sedef hastalığının kesin bir tedavisi yoktur; ancak belirtileri kontrol altına almak ve alevlenmeleri azaltmak için birçok etkili yöntem vardır. Tedavi kişinin yaşına, hastalığın şiddetine ve iş yerindeki risklere göre kişiselleştirilir.

Evde kişisel bakım

• Cildinizi her gün yumuşak bir nemlendirici ile nemlendirin (kokusuz ve renksiz ürünler idealdir).
• Banyo süresini kısa tutun ve ılık su kullanın; çok sıcak sudan kaçının.
• Cildinizi ovalamak veya kaşımak yerine nazikçe kurulayın.
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri, yürüyüş veya hobi edinin.
• İş yerinde cilt tahrişini azaltmak için koruyucu eldiven giyin.
• Güneş yanığından kaçının, ancak doktor kontrolünde kısa süreli güneş ışığı bazen faydalı olabilir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, cilde sürülen kremler ve merhemler (topikal tedaviler), ışık tedavisi (fototerapi) veya ağızdan/enjeksiyon yoluyla kullanılan sistemik ilaçlar önerebilir. Tedavi şekli hastalığın yaygınlığına ve şiddetine göre belirlenir. Hangi tedavinin sizin için uygun olduğunu mutlaka bir cilt hastalıkları uzmanı (dermatolog) değerlendirmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sedef hastalığının kendisi için cerrahi tedavi genellikle gerekmez. Eklem tutulumunda bazen ortopedik cerrahi düşünülebilir, ancak bu durumda öncelikle romatoloji uzmanı ile görüşülmelidir.

Bu durumla yaşamak

Sedef hastalığı ile yaşam, psikolojik ve sosyal açıdan zorlayıcı olabilir. Ancak düzenli cilt bakımı, tetikleyicilerden kaçınma ve doktorunuzla iyi bir iletişim sayesinde belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. İş yerinde rahatsızlık yaşıyorsanız, yöneticinizle veya iş yeri hekiminizle uygun düzenlemeler hakkında konuşmaktan çekinmeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• İş yerinde cildi tahriş eden kimyasallarla çalışırken mutlaka uygun eldiven ve koruyucu kıyafet kullanın.
• Çalışma ortamında hava kuruysa nemlendirici (nemlendirici cihaz) kullanmayı deneyin.
• İş günü içinde düzenli kısa molalar vererek stresi azaltın.
• Cildinize sürtünme veya basınç yapacak dar kıyafetlerden kaçının.
• Sigara içmeyin, alkol tüketimini sınırlayın.
• Düzenli uyku ve egzersiz, bağışıklık sistemini destekler.

Diyet ve egzersiz

Bazı kişilerde aşırı kilolu olmak sedef hastalığını şiddetlendirebilir. Dengeli bir beslenme, bol sebze-meyve tüketimi ve haftanın çoğu günü yürüyüş gibi orta düzey egzersiz yapmak genel sağlığı iyileştirir. Özel bir diyet sedefi tamamen iyileştirmez, ancak iltihabı azaltıcı beslenme faydalı olabilir. Bu konuda diyetisyenden destek alabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sedef hastalığı cilt görünümünü etkilediği için utanma, kaygı ve depresyona yol açabilir. Bu duyguları normal karşılayın. Gerekirse bir psikologdan veya destek grubundan yardım almak güçlülüktür, zayıflık değildir.

Önleme

Sedef hastalığının oluşmasını tamamen önlemek şu an için mümkün değildir, çünkü genetik ve bağışıklık sistemiyle bağlantılıdır. Ancak iş yerinde ve günlük yaşamda tetikleyicilerden kaçınmak, cilt bakımına özen göstermek ve stresi yönetmek alevlenmeleri önemli ölçüde azaltabilir.

Aşılar

Sedef hastalığını önleyen bir aşı yoktur. Ancak bağışıklık sistemini etkileyen bazı tedaviler sırasında grip ve zatürre gibi aşılar önerilebilir. Aşılarınız hakkında doktorunuza danışın.

Tarama programları

Sedef hastalığı için düzenli bir tarama testi yoktur. Ancak ailede sedef hastalığı öyküsü varsa ve ciltte herhangi bir leke fark edilirse erken dönemde dermatoloğa başvurmak faydalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sedef artriti (eklem iltihabı) gelişebilir ve kalıcı eklem hasarına yol açabilir.
• Ciltte çatlaklar enfeksiyon kapabilir.
• Yaygın cilt tutulumu, vücudun sıcaklık dengesini bozarak ciddi sorunlara neden olabilir (eritrodermik sedef).
• Şiddetli ve kontrolsüz sedef, kalp damar hastalıkları riskini artırabilir.

Uzun vadeli görünüm

Sedef hastalığı kronik bir hastalık olsa da, uygun tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle çoğu kişi rahat bir hayat sürdürebilir. Belirtiler dönem dönem artıp azalabilir, ancak günümüzde birçok etkili tedavi seçeneği vardır. Erken tanı, doktorunuzla iş birliği ve kendinize iyi bakmak geleceğe umutla bakmanızı sağlar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.