Egzama Taraması: Belirtiler, Tanı ve Yönetim Rehberi

Genel Bakış

Egzama (tıp dilinde atopik dermatit), cildin kuru, kaşıntılı ve iltihaplı olduğu bir cilt hastalığıdır. Cilt bariyerinin (cildin koruyucu dış tabakası) tam çalışmaması ve bağışıklık sisteminin cilde karşı aşırı tepki vermesi sonucu ortaya çıkar. Egzama bulaşıcı değildir; yani başka birine geçmez.

Evet, egzama çok yaygındır. Türkiye'de ve dünyada her 10 çocuktan yaklaşık 1'inde ve her 100 erişkinden 2-3'ünde görülür. Sıklığı son yıllarda artmaktadır.

Egzama en sık bebeklik ve erken çocukluk döneminde başlar. Ancak erişkinlerde ve ileri yaşta da görülebilir. Ailesinde egzama, astım veya saman nezlesi (alerjik rinit) olan kişilerde daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Şiddetli kaşıntı (özellikle gece daha kötü olabilir)
• Ciltte kuru, pürüzlü veya pullu bölgeler
• Kızarıklık ve iltihaplı görünüm
• Küçük kabarcıklar (içi sıvı dolu baloncuklar)
• Kaşımaya bağlı çizgi şeklinde izler veya açık yaralar
• Ciltte kalınlaşma ve deri çizgilerinin belirginleşmesi (kronik durumda)

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde genellikle yanaklarda, alında ve kafa derisinde kızarıklık ve kabuklanma
• Diz arkası ve dirsek içi gibi kıvrım bölgelerinde döküntü
• Huzursuzluk, uyku güçlüğü ve sık kaşınma
• Kaşımayla oluşan yaralarda sarı kabuklanma (enfeksiyon belirtisi olabilir)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Cilt daha kuru ve ince olduğu için yaygın kuruluk ve pullanma
• El ve ayaklarda çatlaklarla birlikte egzama
• Uzun süreli kaşıma sonucu deride kalınlaşma (likenifikasyon)
• Yaşlılarda kaşıntı bazen başka hastalıkların da belirtisi olabileceği için değerlendirme önemlidir

Nedenler

Ana nedenler

• Cilt bariyerinin (cildin koruyucu üst tabakası) zayıf olması ve su kaybı
• Bağışıklık sisteminin bazı maddelere (alerjenler) aşırı tepki vermesi
• Genetik yatkınlık (ailede egzama, astım veya alerji olması)
• Ciltteki mikrobiyal dengenin bozulması (ör. Staphylococcus aureus adlı bakterinin aşırı çoğalması)

Risk faktörleri

• Ailede atopik dermatit (egzama), astım veya saman nezlesi öyküsü
• Bebeklik ve erken çocukluk yaş grubu
• Aşırı sıcak, soğuk veya kuru iklim koşulları
• Sert su (kireçli su) ve aşırı sabun kullanımı
• Güçlü kimyasallar, parfümler veya yünlü kumaşlarla temas
• Stres ve duygusal gerginlik
• Tütün ürünlerine maruziyet (çocuklarda pasif içicilik)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Egzamalı bölgede ağrı, şişlik, ateş veya akıntı gibi enfeksiyon belirtileri varsa
• Ciltte hızla yayılan kabarcıklar ya da soyulmalar olduysa
• Belirtiler evde bakıma rağmen kötüleşiyorsa veya günlük yaşamı ciddi etkiliyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kaşıntı ve kızarıklık birkaç haftadan uzun sürüyorsa
• Tekrarlayan cilt döküntüleri veya kuruluk sorunu yaşıyorsanız
• Egzama bebeğin uykusunu, beslenmesini veya gelişimini etkiliyorsa
• Cilt bakımı ve nemlendiricilerle belirtiler düzelmiyorsa

Tanı

Egzama tanısı genellikle bir aile hekimi, çocuk hastalıkları uzmanı veya cildiye (dermatoloji) uzmanı tarafından yapılan muayene ve tıbbi öykü ile konur. Hekiminiz cildinizi inceler, belirtilerinizi dinler ve ailenizde alerjik hastalıklar olup olmadığını sorar. Tanı için özel bir laboratuvar testi şart değildir.

Yapılabilecek testler

• Cilt muayenesi (hekim gözle bakar, kaşıntı ve döküntü görünümü değerlendirilir)
• Alerji testleri (gıda veya solunum alerjenleri düşünülüyorsa; deri prik testi veya kan testi olabilir)
• Yama testi (kontakt dermatit - temastan kaynaklanan egzama düşünülüyorsa)
• Deri biyopsisi (çok ender durumlarda, başka hastalıkları ekarte etmek için küçük bir parça alınarak patolojide incelenir)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size belirtilerinizi soracak, cildinizi muayene edecek ve belki de birkaç soru soracaktır. Tanı sonrasında size özel bir cilt bakım planı ve gerekiyorsa tedavi önerileri verilebilir. Tanı süreci genellikle hızlıdır ve acı verici değildir. Gerekirse sizi alerji uzmanına veya başka bir bölüme yönlendirebilir.

Tedavi

Egzamanın tedavisinde amaç, belirtileri kontrol altına almak, alevlenmeleri önlemek ve cilt bütünlüğünü korumaktır. Tedavi planı kişiye özeldir; yaş, belirtilerin şiddeti ve vücut bölgesine göre değişir. Alanında uzman bir hekim, sizin için en uygun tedaviyi önerecektir.

Evde kişisel bakım

• Nemlendirici kremleri günde en az iki kez, özellikle banyo sonrası cilt hâlâ nemliyken uygulayın.
• Kısa ve ılık duşlar alın; sıcak su kaşıntıyı artırabilir.
• Parfümsüz ve renklendirici içermeyen yıkama ürünleri tercih edin.
• Yünlü ve sert kumaşlar yerine pamuklu giysiler giyin.
• Tırnaklarınızı kısa tutun ve kaşındığında tırnakla değil, avuç içiyle ovuşturun.
• Evde nem dengesini korumak için nemlendirici cihaz kullanabilirsiniz (ör. özellikle kuru iklimlerde).

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz cilde uygulanan kortizonlu kremler/merhemler (ciltteki iltihabı azaltan ve kaşıntıyı geçiren ilaçlar), bağışıklık sistemini düzenleyen cilt kremleri, kaşıntıyı hafifleten ağız yoluyla alınan antihistaminikler gibi farklı seçenekler önerebilir. Bazı durumlarda ultraviyole ışık tedavisi (fototerapi) veya daha ağır vakalarda ağızdan alınan sistemik ilaçlar gündeme gelebilir. Hangi ilacın sizin için uygun olduğuna yalnızca hekiminiz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Egzama için cerrahi bir işlem gerekmez. Nadiren egzamanın yol açtığı cilt enfeksiyonu apsesi oluşursa, cerrah tarafından boşaltılması gerekebilir; bu durumda doktorunuza danışın.

Bu durumla yaşamak

Egzama ile günlük yaşam, cilt bakımına ve tetikleyicilerden kaçınmaya dikkat edildiğinde oldukça rahat geçebilir. Cildinizi her gün nemlendirmek, stresi yönetmek ve alevlenmelerde hekiminizin önerdiği tedaviyi uygulamak önemlidir. Kendinize bir cilt bakım rutini oluşturun ve bu rutine sadık kalın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Parfüm, ağır kokulu deterjan ve yumuşatıcılardan uzak durun.
• Ev temizliğinde eldiven kullanın ve sert kimyasallara teması azaltın.
• Stresi azaltmak için yoga, meditasyon veya derin nefes egzersizleri deneyin.
• Sıcak havalarda serin kalmaya çalışın, terlemeyi önleyin.
• Uyku düzeninize dikkat edin; kaşıntı uykuyu etkiliyorsa uyku öncesi ılık banyo ve nemlendirici faydalı olabilir.

Diyet ve egzersiz

Egzamaya özel sihirli bir diyet yoktur. Ancak bazı kişilerde belirli gıdalar (süt, yumurta, fıstık, deniz ürünleri gibi) belirtileri tetikleyebilir. Eğer bir besine karşı duyarlılığınız olduğunu düşünüyorsanız, doktorunuzla konuşun; kendi başınıza katı diyetler uygulamayın. Egzersiz, terlemeye neden olabildiği için kaşıntıyı artırabilir; egzersiz sonrası hemen duş alıp nemlendirici kullanmak rahatlatır. Yeterince su içmek de cildin nemini korumasına yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Egzama sadece fiziksel değil, duygusal ve sosyal olarak da zorlayıcı olabilir. Kaşıntı, uykusuzluk ve görünür döküntüler kaygı, utanç ve özgüven kaybına yol açabilir. Bu duyguları yaşamak çok normaldir. Kendinizi suçlamayın ve yalnız olmadığınızı unutmayın. Duygusal yükünüz ağırlaşırsa bir psikolog veya psikiyatristten destek istemek de bir o kadar doğaldır.

Önleme

Egzamayı tamamen önlemek her zaman mümkün değildir, çünkü genetik yatkınlık önemli rol oynar. Ancak alevlenmeleri önlemek ve belirtileri hafifletmek mümkündür. Düzenli nemlendirme, tetikleyicilerden kaçınma ve cildi tahriş eden maddelerden uzak durma en önemli koruyucu adımlardır.

Aşılar

Egzama aşısı diye bir aşı yoktur. Ancak egzaması olanlar için grip, zatürre ve suçiçeği gibi aşılar genel olarak önerilir. Aşı yaptırmadan önce doktorunuza danışmanızda fayda vardır; çünkü bazı aşılar egzama alevlenmesi olan dönemde ertelenebilir.

Tarama programları

Egzama için toplum taraması yapılmaz. Ancak ailede egzama öyküsü olan ve özellikle bebeklerde cilt kuruluğu gibi erken belirtileri olan çocuklar için doktor kontrolü erken tanı ve tedaviyi sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Cilt enfeksiyonları (bakteri, virüs veya mantarlara bağlı; ör. sarı kabuklanma, uçuk enfeksiyonları)
• Uyku bozuklukları ve gündüz yorgunluğu
• Kaşımaya bağlı yara izleri ve kalıcı cilt rengi değişiklikleri
• Psikolojik stres, kaygı ve sosyal izolasyon
• Nadir durumlarda ağır yaygın enfeksiyon (herpes virüsü gibi) nedeniyle hastaneye yatış gerekebilir.

Uzun vadeli görünüm

Egzama kronik (uzun süreli) bir hastalık olsa da, belirtiler genellikle çocukluk yaşlarından sonra azalır veya tamamen kaybolur. Erişkin dönemde de doğru bakım ve tedaviyle hastaların büyük çoğunluğu günlük yaşamını rahatça sürdürebilir. Önünüze bakın; egzama iyi yönetilebilir bir durumdur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.