Sedef Hastalığı (Psoriasis) Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Psoriasis, halk arasında sedef hastalığı olarak bilinen, cilt hücrelerinin normalden çok daha hızlı çoğalması sonucu ciltte kalın, kırmızı, pullu lekelerin oluştuğu kronik (uzun süreli) ve bağışıklık sistemiyle ilgili bir cilt hastalığıdır.

Psoriasis dünyada her 100 kişiden yaklaşık 2-3'ünü etkileyen sık görülen bir hastalıktır. Türkiye'de de benzer sıklıkta olduğu tahmin edilmektedir.

Psoriasis her yaşta başlayabilir, ancak en sık 15-35 yaşları arasında ortaya çıkar. Kadınları ve erkekleri hemen hemen eşit oranda etkiler.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte kırmızı, kalın, üzeri gümüşi beyaz pullarla kaplı plaklar (en sık diz, dirsek, saçlı deri ve bel bölgesinde)
• Kaşıntı, yanma veya ağrı hissi
• Ciltte kuruluk ve çatlaklar
• Tırnaklarda kalınlaşma, çukurlaşma, renk değişikliği veya tırnakların tırnak yatağından ayrılması
• Bazı kişilerde eklemlerde ağrı, şişlik ve sabah tutukluğu (psoriatik artrit belirtisi olabilir)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda plaklar genellikle daha ince ve daha az pullu olabilir.
• Saçlı deride kepek benzeri pullanma en sık görülen belirtidir.
• Bez bölgesinde, yüzde ve deri kıvrımlarında daha yaygın kızarıklıklar görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta belirtiler daha yaygın ve gövdede yoğun olabilir.
• Tırnak tutulumu ve eklem ağrıları daha belirgin hale gelebilir.
• Yaşlı cildi daha hassas olduğu için tahriş ve enfeksiyon riski artabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla kendi cilt hücrelerine saldırması sonucu hücre üretiminin hızlanması
• Genetik yatkınlık: Ailede psoriasis öyküsü olanlarda görülme riski artar.
• Stres, enfeksiyonlar (özellikle boğaz enfeksiyonu), cilt yaralanmaları, soğuk hava ve bazı ilaçlar gibi tetikleyiciler hastalığı başlatabilir veya alevlendirebilir.

Risk faktörleri

• Aile bireylerinden birinde psoriasis bulunması
• Güçlü bir bağışıklık yanıtı oluşturan kronik enfeksiyonlar
• Sigara içmek ve aşırı alkol tüketimi
• Obezite ve hareketsiz yaşam
• Yoğun stres ve duygusal travmalar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ciltte hızla yayılan, ağrılı ve iltihaplı yaralar varsa
• Yaygın kızarıklık, ateş ve genel durum bozukluğu birlikteyse
• Eklemlerde şiddetli şişlik, kızarıklık ve hareket kısıtlılığı varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ciltte pullu, kırmızı lekeler fark ettiğinizde ve bu lekeler 2 hafta içinde kaybolmadığında
• Tırnaklarda çukurlaşma, kalınlaşma veya renk değişikliği olduğunda
• Tekrarlayan eklem ağrısı veya sabah tutukluğu yaşıyorsanız

Tanı

Dermatolog (cilt hastalıkları uzmanı) cildinizi, tırnaklarınızı ve eklemlerinizi muayene ederek tanı koyabilir. Çoğu zaman muayene sırasında psoriasis tanısı konabilir; şüpheli durumlarda cilt biyopsisi (çok küçük bir cilt parçasının alınarak mikroskopta incelenmesi) yapılır.

Yapılabilecek testler

• Detaylı fizik muayene (cilt, saçlı deri, tırnak ve eklemler dahil)
• Dermatoskopi adı verilen büyüteçli bir aletle cildin yakından incelenmesi
• Cilt biyopsisi (kesin tanı için patolojik değerlendirme)
• Psoriatik artrit şüphesinde kan testleri ve eklem görüntüleme

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz hastalığın süresi, ailenizde psoriasis olup olmadığı, geçirdiğiniz enfeksiyonlar ve kullandığınız ilaçlar hakkında sorular soracaktır. Ardından cilt muayenesi yapacak ve gerekli gördüğü incelemeleri planlayacaktır. Tanı konduktan sonra sizinle birlikte bir tedavi planı oluşturulacaktır.

Tedavi

Psoriasis için kesin bir tedavi olmamakla birlikte, belirtileri kontrol altına almak ve atakları azaltmak için birçok etkili yöntem bulunur. Tedavi, hastalığın şiddetine, yaygınlığına ve eklem tutulumuna göre kişiye özel olarak planlanır.

Evde kişisel bakım

• Cildi günde en az bir kez yoğun ve kokusuz bir nemlendiriciyle yumuşatmak
• Ilık duş almak, çok sıcak sudan ve cildi sert havluyla ovalamaktan kaçınmak
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, yürüyüş veya meditasyon gibi yöntemleri denemek
• Parfümlü kozmetik ürünler yerine pamuklu kumaşlar ve hassas cilt ürünleri tercih etmek

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz cilt üzerine sürülen krem ve merhemler, ışık tedavisi (fototerapi), ağızdan alınan ilaçlar ve şiddetli vakalarda biyolojik tedavi adı verilen damar veya enjeksiyon yoluyla uygulanan modern ilaçları önerebilir. Hangi tedavi yönteminin size uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Psoriasis doğrudan cerrahi gerektiren bir hastalık değildir. Ancak psoriatik artrite bağlı eklem hasarı gelişen kişilerde ortopedi uzmanı tarafından değerlendirme yapılması ve nadiren cerrahi tedavi gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Psoriasis ile yaşam, düzenli cilt bakımı ve doktor kontrolü gerektirir. Alevlenme dönemlerinizi tetikleyen stres, enfeksiyon veya mevsim değişiklikleri gibi etkenleri tanımak, bu dönemleri daha kolay yönetmenizi sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Güneş ışığından yanma riskini arttırmadan, doktor önerisiyle ve kısa sürelerle faydalanmak
• Banyo sonrası cildi yumuşak bir havluyla hafifçe kurulamak ve hâlâ nemliyken nemlendirici sürmek
• Sıkı, sürtünen veya yünlü kıyafetler yerine pamuklu ve rahat kıyafetler giymek

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve renkli bir Akdeniz tipi beslenme (sebze, meyve, balık, zeytinyağı), düzenli yürüyüş veya yüzme gibi hafif egzersizler iltihabı azaltabilir ve genel sağlığı iyileştirebilir. Fazla kilo vermek de belirtilerin hafiflemesine katkı sağlayabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kaşıntı, ağrı ve cilt görünümündeki değişiklikler özgüveni etkileyebilir; kaygı, içe kapanma ve depresif hislere yol açabilir. Bu duygular yaşamak çok doğaldır. Psikolojik destek almak ve yalnız olmadığınızı bilmek tedavinin önemli bir parçasıdır.

Önleme

Psoriasis tamamen önlenebilen bir hastalık değildir, çünkü genetik ve bağışıklık sistemiyle bağlantılıdır. Ancak tetikleyicilerden kaçınarak, düzenli cilt bakımı yaparak ve sağlıklı bir yaşam tarzı benimseyerek yeni atakların oluşmasını veya mevcut belirtilerin artmasını önlemek mümkündür.

Tarama programları

Psoriasis için toplum genelinde rutin bir tarama testi yoktur. Ancak ailenizde psoriasis varsa ve ciltte şüpheli değişiklikler fark ediyorsanız, yılda en az bir kez cilt hastalıkları uzmanına kontrol muayenesi yaptırmanız önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Psoriatik artrit gelişebilir; erken tedavi edilmezse eklemlerde kalıcı hasar ve şekil bozukluğu oluşabilir.
• Ciltte sürekli kaşıma ve çatlaklara bağlı enfeksiyonlar gelişebilir.
• Nadiren eritroderma denilen, tüm vücudu kaplayan ciddi bir cilt tutulumu ortaya çıkabilir.
• Kontrol altına alınmayan şiddetli psoriasis, metabolik sendrom, diyabet ve kalp hastalığı riskini artırabilir.

Uzun vadeli görünüm

Psoriasis, yaşam boyu sürebilen bir hastalık olsa da doğru tedavi ve yaşam tarzı önlemleriyle genellikle çok iyi kontrol altına alınabilir. Çoğu insan günlük hayatına kesintisiz devam eder ve modern tedavi seçenekleriyle belirtiler önemli ölçüde azalır.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.