Bademcik Taraması: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Bademcik taraması, kulak burun boğaz (KBB) doktorunun boğazınızın arkasında bulunan bademciklerinizi muayene etmesidir. Bu tarama, bademciklerin iltihaplanma, büyüme veya anormal bir doku oluşumu gibi sorunlarını erken fark etmek için yapılır. Amaç, herhangi bir şikayetiniz varsa altta yatan nedeni bulmak ve gerekiyorsa tedaviye yönlendirmektir.

Bademcik sorunları oldukça yaygındır. Özellikle çocuklarda bademcik iltihabı (tonsillit) sık görülür ve bu nedenle bademcik muayenesi KBB pratiğinde sık yapılan bir işlemdir.

Bademcik taraması her yaş grubuna uygulanabilir. Ancak bademcik iltihabı en çok 5-15 yaş arasındaki çocuklarda görülür. Erişkinlerde daha çok tekrarlayan boğaz ağrısı, yutma güçlüğü veya şüpheli bir kitle nedeniyle tarama yapılır. 40 yaş üstü ve sigara kullanan kişilerde bademcik kanseri riski daha yüksek olduğundan doktor bu grupta daha dikkatli muayene edebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Boğaz ağrısı veya boğazda yanma hissi
• Bademciklerin kızarması veya şişmesi
• Bademcikler üzerinde beyaz veya sarı lekeler
• Yutkunma sırasında ağrı veya zorlanma
• Ateş
• Boyunda veya çenede şişmiş lenf bezleri (bezeler)

Çocuklarda belirtiler

• Boğaz ağrısı nedeniyle yemek yemek istememe
• Aşırı huzursuzluk veya ağlama
• Salya akması (özellikle küçük çocuklarda)
• Ağız kokusu
• Yüksek ateş
• Karın ağrısı (bazen eşlik edebilir)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Boğazda takılma veya yumru hissi
• Tek taraflı, geçmeyen boğaz ağrısı
• Kulağa vuran ağrı
• Yutma güçlüğü
• Seste değişiklik veya boğazda kanama
• Boyunda ele gelen sert bezeler

Nedenler

Ana nedenler

• Bademcik taramasının kendisi bir hastalık değildir; taramada bulunan sorunların nedenleri arasında viral veya bakteriyel enfeksiyonlar (örneğin soğuk algınlığı, grip, beta mikrobuna bağlı iltihap) yer alır.
• Bademciklerin doğal yapısında çukurcuklar bulunur; bu çukurcuklarda biriken ölü hücreler ve bakteriler bademcik taşı (tonsilolit) denilen beyaz parçacıklar oluşturabilir.
• Bademciklerin aşırı büyümesi bazen genetik yapıya bağlı olabilir veya tekrarlayan enfeksiyonlar nedeniyle gelişebilir.
• Nadiren, bademcikteki hücrelerin kontrolsüz çoğalması ile kanser gelişebilir. Özellikle HPV (insan papilloma virüsü) enfeksiyonu, bademcik kanseriyle ilişkilendirilmiştir.

Risk faktörleri

• Çocukluk yaş grubunda olmak (özellikle okul çağına kadar)
• Kalabalık ortamlarda bulunmak ve enfeksiyonlara maruz kalmak
• El hijyenine dikkat etmemek
• Sigara içmek veya pasif sigara dumanına maruz kalmak
• Aşırı alkol tüketimi
• Bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar veya tedaviler
• Ağız ve boğaz yoluyla bulaşan cinsel enfeksiyonlar (HPV)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'acil' başlığında belirtilen nefes darlığı veya yutkunamama gibi durumlarda 112'yi arayın.
• Ateşe rağmen 2 günden kısa sürede şiddetli boğaz ağrısı geliştiyse aynı gün doktora başvurun.
• Tek taraflı ve çok şiddetli boğaz ağrısı varsa, ağzınızı açmakta zorlanıyorsanız veya boğazınızda apse şüphesi varsa aynı gün KBB polikliniğine gitmeye çalışın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda birkaç kez tekrarlayan bademcik iltihabı yaşıyorsanız
• Boğaz ağrısı 1 haftadan uzun sürüyorsa
• Yutma güçlüğünüz varsa ve bu durum kilo kaybına neden oluyorsa
• Boynunuzda ele gelen bir bez (şişlik) fark ettiyseniz
• Uyurken nefesiniz duruyorsa veya çok yüksek sesle horluyorsanız
• Boğaz ağrısı ile birlikte kanlı balgam veya tükürük geliyorsa

Tanı

Doktor önce size şikayetlerinizi sorar, ardından boğazınızı bir el feneri veya başlık lambası kullanarak muayene eder. Size dilinizi çıkarmanızı ve 'aaa' demenizi isteyebilir. Muayene sırasında dil basacağı (dili bastırmaya yarayan ince tahta çubuk) kullanılabilir. Gerekirse boğazın daha derinini görmek için ağızdan buruna uzanan esnek bir kamera (endoskop) ile muayene yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: Doktorun bademcikleri ve çevre dokuları görerek değerlendirmesi
• Boğaz kültürü: Bir çubukla boğazın arkasından örnek alınarak enfeksiyonun bakteriyel mi viral mi olduğunun anlaşılması
• Kan testleri: Enfeksiyon belirteçleri veya bağışıklık durumunu görmek için
• Görüntüleme: Bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans (MR) gibi görüntüleme yöntemleri, şüpheli kitle veya derin doku tutulumu varsa istenebilir
• Biyopsi: Şüpheli bir doku görülürse mikroskop altında incelenmek üzere küçük bir parça alınabilir

Randevunuzda neler beklenir

Genellikle bademcik taraması 5-10 dakikada tamamlanır. Muayene sırasında boğazınızda bir öğürtü veya rahatsızlık hissedebilirsiniz, ancak bu kısa sürelidir. Kültür alınacaksa, hafif bir çubuk teması olur ve birkaç saniye sürer. Endoskop kullanılacaksa burun ve boğaz lokal anestezi spreyi ile uyuşturulur, böylece ağrı duymazsınız. Sonuçlar kültür gibi bir test için birkaç gün sürebilir. Muayene sonrasında normal hayatınıza dönebilirsiniz.

Tedavi

Tedavi, taramada bulunan soruna bağlıdır. Viral enfeksiyonlar için genellikle vücudun kendini iyileştirmesi beklenir; dinlenme, bol sıvı ve semptomları hafifletmeye yönelik basit önlemler yeterlidir. Bakteriyel enfeksiyon tespit edilirse doktorunuz uygun antibiyotik tedavisi önerebilir. Bademcik taşları, büyüme bozuklukları veya kanser şüphesi durumunda daha ileri değerlendirme ve tedavi planı gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Günde en az 8-10 bardak su veya ılık sıvılar için; boğazı nemli tutmaya çalışın.
• Bir çay kaşığı tuzu bir bardak ılık suda eriterek günde birkaç kez gargara yapın.
• Sigara ve alkolden uzak durun; pasif duman dahi boğazı tahriş edebilir.
• Boğaz ağrısını hafifletmek için soğuk, yumuşak veya sıvı gıdalar (örneğin soğuk yoğurt, çorba) deneyin.
• Bol istirahat edin ve uyku düzeninize dikkat edin.
• Kişisel eşyalarınızı (bardak, çatal, diş fırçası) başkalarıyla paylaşmayın.

Tıbbi tedaviler

Tedavi yaklaşımı sorunun türüne göre değişir. Bakteriyel enfeksiyonlarda doktorunuz antibiyotik verebilir. Ağrı ve ateş için doktorunuzun önerdiği ağrı kesici veya ateş düşürücüleri kullanabilirsiniz, ancak hangi ilacı ne dozda kullanmanız gerektiğini mutlaka bir sağlık uzmanına danışın. Bademciklerin çok büyük olması veya tekrarlayan iltihaplar durumunda ve özellikle uyku apnesi ya da yutma zorluğu varsa cerrahi seçenekler değerlendirilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bademcik ameliyatı (tonsillektomi) şu durumlarda düşünülebilir: yılda 7 veya daha fazla bademcik iltihabı geçirmek (doktorunuz duruma göre belirler), bademciklerin o kadar büyümesi ki nefes almayı veya yutmayı engellemesi, uyku apnesi sendromu, antibiyotiklere rağmen düzelmeyen apse oluşumu veya biyopsi ile kanser tanısı konması. Cerrahi kararı her zaman doktorunuzla birlikte, riskler ve faydalar değerlendirilerek verilir.

Bu durumla yaşamak

Bademciklerinizle ilgili bir sorun varsa, günlük hayatınızı birkaç küçük önlemle daha rahat sürdürebilirsiniz. Sabahları boğazınızı dinleyin, ağrı veya şişlik hissettiğinizde erken dinlenin. Doktorunuzun verdiği kontrol randevularını aksatmayın. Eğer uyku apneniz varsa, uyku hijyenine dikkat edin ve doktorunuzun önerdiği cihaz veya tedavi yöntemini düzenli kullanın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ellerinizi sık sık yıkayın, özellikle yemeklerden önce ve tuvaletten sonra.
• Mümkünse kalabalık ve kapalı ortamlarda gereksiz bulunmaktan kaçının.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın.
• Düzenli egzersiz yapın; haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aktivite hedefleyin.
• Uyku düzeninize özen gösterin ve yeterli uyuyun (yetişkinler için 7-9 saat).
• Stresten uzak durmaya çalışın; gevşeme teknikleri işe yarayabilir.

Diyet ve egzersiz

Akut dönemde boğazınız ağrıyorsa, yumuşak, tahriş etmeyen yiyecekleri tercih edin: çorba, yoğurt, patates püresi, muhallebi gibi. Soğuk içecekler ve dondurma boğazı uyuşturarak ağrıyı geçici olarak hafifletebilir. Baharatlı, asitli veya kuru gıdalardan kaçının. İyileşme döneminde dengeli beslenmek bağışıklık sistemini destekler. Egzersiz genellikle engel değildir ancak ateş veya şiddetli halsizlik varsa dinlenmek daha iyidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bademciklerdeki sorunlar, özellikle tekrarlayan boğaz ağrıları veya kanser şüphesi gibi durumlar kaygı ve endişe yaratabilir. Bu duyguların normal olduğunu bilin. Teşhis sürecinde belirsizlik yaşamak zor olabilir; bu nedenle doktorunuza tüm sorularınızı sormaktan çekinmeyin. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek almak kaygıyla başa çıkmanıza yardımcı olabilir.

Önleme

Bademcik sorunlarının bir kısmı önlenebilir. Enfeksiyonların yayılmasını azaltmak için sık sık el yıkamak, kalabalık ortamlarda temastan kaçınmak ve kişisel eşyaları paylaşmamak etkilidir. Sigara ve alkolden uzak durmak, bademcik kanseri riskini azaltmaya yardımcı olur. Ancak bazı bademcik büyümeleri ve yapısal sorunlar tam olarak önlenemeyebilir.

Aşılar

Bademcikler için spesifik bir aşı olmamakla birlikte, grip ve zatürre gibi boğaz enfeksiyonlarına yol açabilen hastalıklara karşı genel aşılar (mevsimsel grip aşısı, zatürre aşısı gibi) enfeksiyon riskini azaltabilir. Aşılarla ilgili hangilerinin sizin için uygun olduğunu doktorunuza danışın.

Tarama programları

Bademcikler için toplum düzeyinde rutin bir tarama programı yoktur. Sağlıklı kişilerde düzenli bademcik muayenesi önerilmez. Ancak yukarıdaki belirtilerden herhangi birine sahip olanlar veya doktorunun endikasyonu olanlar KBB uzmanı tarafından muayene edilebilir. Sağlık Bakanlığı'nın önerileri doğrultusunda, belirtileri olmayan kişilerde kontrol amaçlı tarama gerekli değildir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bademcik iltihabı tedavi edilmezse bademcikler çevresinde apse (irin birikimi) oluşabilir; bu durum şiddetli ağrı ve yutma güçlüğüne yol açar.
• Nadiren enfeksiyon yayılarak kalp, eklem veya böbrek sorunlarına neden olabilir (romatizmal ateş gibi).
• Çok büyümüş bademcikler uyku apnesine yol açabilir; bu durum kalp ve akciğer sağlığını olumsuz etkileyebilir.
• Kanser lezyonu fark edilmezse ilerleyerek komşu dokulara yayılabilir.

Uzun vadeli görünüm

Çoğu bademcik sorunu geçicidir ve tedaviye iyi yanıt verir. Bakteriyel enfeksiyonlar uygun tedaviyle tamamen iyileşir. Tekrarlayan iltihap veya uyku apnesi durumlarında cerrahi müdahale yaşam kalitesini belirgin şekilde artırabilir. Bademcik kanseri nadir olmakla birlikte, erken evrede yakalandığında başarılı tedavi şansı yüksektir. Tarama ve doktor kontrolü ile birçok sorun erken fark edilir ve olumlu sonuç alınır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗
• Amerikan Kulak Burun Boğaz Akademisi (AAO-HNS) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.