Sun safety and skin cancer prevention

Genel Bakış

Cilt kanseri, cilt hücrelerinin kontrolsüz bir şekilde büyümesidir. En sık nedeni, güneşten gelen zararlı ultraviyole (UV) ışınlarına uzun süre maruz kalmaktır. Erken fark edildiğinde tedavi edilebilir ve güneşten korunarak büyük ölçüde önlenebilir.

Cilt kanseri, dünyada ve Türkiye'de en sık görülen kanser türlerinden biridir. Her yıl milyonlarca insana tanı konulmaktadır.

Herkes cilt kanseri olabilir, ancak açık tenli, çilli, kolay güneş yanan ve güneşe sık maruz kalan kişilerde daha sık görülür. Ayrıca ailesinde cilt kanseri öyküsü olanlar da risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte iyileşmeyen yara veya kabuklanma
• Hızlı büyüyen veya şekil değiştiren ben
• Kaşıntılı, kanayan veya kabarık lezyonlar
• Ciltte yeni ortaya çıkan anormal renkli bir nokta (siyah, kahverengi, kırmızı, pembe)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda cilt kanseri nadirdir, ancak güneş yanığı geçirmek ileride riski artırır.
• Belirtiler yetişkinlerdeki gibidir, özellikle ergenlik döneminde benlerin şekli değişebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşla birlikte güneş hasarı birikir, yara iyileşmesi yavaşlar.
• Ciltte uzun süre kalan kabuklanma veya kanama daha sık görülür.

Nedenler

Ana nedenler

• Güneşten gelen UV ışınları (UVA ve UVB) cilt hücrelerine zarar verir.
• Solaryum gibi yapay UV kaynakları da aynı zararı verir.
• Genetik yatkınlık (ailede cilt kanseri olması) riski artırır.

Risk faktörleri

• Açık ten, kızıl veya sarı saç, çilli cilt
• Sık güneş yanığı geçirmek, özellikle çocuklukta
• Uzun süre güneş altında çalışmak veya güneşlenmek
• Bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar veya ilaçlar
• Ailede cilt kanseri öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ciltte hızla büyüyen, kanayan veya şekli bozulan ben
• Aynı anda birden fazla şüpheli lezyon

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda bir kez dermatolog kontrolü
• Kendiniz düzenli olarak cildinizi ayna karşısında inceleyin

Tanı

Dermatolog (cilt doktoru) önce cildi dikkatlice muayene eder. Şüpheli bir bölge varsa, bir büyüteçle (dermatoskop) inceler. Gerekirse küçük bir doku örneği alır (biyopsi) ve patoloji laboratuvarına gönderir.

Yapılabilecek testler

• Dermatoskopi: Cilt yüzeyinin büyütülerek incelenmesi
• Biyopsi: Şüpheli bölgeden küçük bir parça alınması
• Patoloji: Alınan dokunun mikroskop altında incelenmesi

Randevunuzda neler beklenir

Muayene ağrısızdır. Biyopsi işlemi lokal anestezi (uyuşturma) ile yapılır, birkaç dakika sürer. Sonuçlar genellikle 1-2 hafta içinde çıkar. Bu sürede doktorunuz size bilgi verecektir.

Tedavi

Tedavi, kanserin türüne (bazal hücreli, skuamöz hücreli veya melanom) ve evresine göre değişir. Erken tanıda tedavi basit ve başarılıdır.

Evde kişisel bakım

• Güneşten korunma kurallarına uymak (koruyucu krem, şapka, giysi, gölge)
• Düzenli cilt muayenesi yaptırmak
• Doktorunuzun önerdiği kontrolleri aksatmamak

Tıbbi tedaviler

Tedavi genellikle cerrahi ile lezyonun çıkarılmasını içerir. Bazı durumlarda dondurma (kriyoterapi), lazer, radyoterapi (ışın tedavisi) veya cilt yüzeyine uygulanan kremler kullanılabilir. Melanom gibi agresif türlerde bağışıklık sistemi tedavileri veya hedefe yönelik ilaçlar da uygulanabilir. Tüm tedaviler doktor tarafından planlanmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Erken evre cilt kanserlerinde lezyonun cerrahi olarak çıkarılması en sık kullanılan tedavidir. Çoğu zaman tek seansta tamamlanır ve hasta günlük hayatına hızlı döner.

Bu durumla yaşamak

Cilt kanseri olan kişilerin güneşten korunmaya özellikle dikkat etmesi gerekir. Dışarı çıkarken geniş kenarlı şapka, uzun kollu giysi ve UV korumalı güneş gözlüğü kullanın. Güneş kremi her 2 saatte bir yenilenmelidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Öğle saatlerinde güneşe çıkmaktan kaçının.
• Açık havada çalışırken koruyucu giysi giyin.
• Solaryum gibi yapay UV kaynaklarından uzak durun.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme bağışıklık sistemini güçlendirir. Ancak beslenme tek başına cilt kanserini önlemez veya tedavi etmez. Egzersiz yapmak genel sağlık için faydalıdır, güneş korumasına dikkat ederek yapılabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Cilt kanseri tanısı kaygı, korku ve üzüntüye neden olabilir. Bu duygular normaldir. Psikolojik destek almak, duygularınızı aileniz ve arkadaşlarınızla paylaşmak iyi gelir.

Önleme

Evet, cilt kanserinin büyük bir kısmı önlenebilir. Güneşten korunarak, solaryum kullanmayarak ve düzenli cilt muayenesi ile risk büyük ölçüde azaltılabilir.

Tarama programları

Düzenli cilt muayenesi (kendin yap ya da dermatolog kontrolü) erken teşhis için önerilir. Özellikle risk grubundaki kişiler yılda bir kez dermatologa gitmelidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanserin çevre dokulara ve lenf bezlerine yayılması (metastaz)
• Derin doku hasarı ve yara enfeksiyonu
• Kozmetik bozukluklar (büyük yara izi, şekil bozukluğu)

Uzun vadeli görünüm

Cilt kanserinin erken teşhisi hayat kurtarır. Tedavi edilen hastaların büyük çoğunluğu tamamen iyileşir. Düzenli kontroller ve güneşten korunma ile sağlıklı bir yaşam sürdürmek mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.