Kalp Yetersizliğinde Cerrahi Tedavi

Genel Bakış

Kalp yetersizliği, kalbin vücuda eskisi kadar iyi kan pompalayamaması durumudur. Kalp krizi gibi kalbin durduğu bir durum değildir; kalp çalışmaya devam eder ama gücü azalmıştır. Bu yazıda, kalp yetersizliği olan bazı kişilerde düşünülen cerrahi (ameliyatla) tedaviler anlatılmaktadır. Cerrahi herkes için değil, yalnızca uygun görülen kişilerde ve kalp ekibinin değerlendirmesiyle gündeme gelen bir seçenektir.

Kalp yetersizliği Türkiye'de ve dünyada yaygın görülen bir durumdur. Buna karşılık cerrahi tedavi, kalp yetersizliği olan kişilerin yalnızca bir bölümü için uygun olur. Yani kalp yetersizliği tanısı almak, mutlaka ameliyat olacağınız anlamına gelmez.

Daha çok ileri yaşta görülür; yüksek tansiyonu, kalp damar hastalığı, geçirilmiş kalp krizi veya kalp kapağı sorunu olan kişilerde daha sıktır. Bazı doğuştan kalp hastalıklarında çocuklarda da görülebilir. Şeker hastalığı, sigara ve aşırı kilo da riski artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı; özellikle merdiven çıkarken, yürürken veya yatarken zorlanma
• Gece yatınca nefes darlığı nedeniyle uyanma, yastık sayısını artırma ihtiyacı
• Ayak bileklerinde, bacaklarda veya karında şişlik
• Çabuk yorulma, günlük işleri yapmakta zorlanma
• Kısa sürede kilo artışı (vücutta sıvı birikmesi nedeniyle)
• Kuru öksürük, özellikle yatarken artan öksürük
• İştahsızlık, karında dolgunluk hissi
• Baş dönmesi, halsizlik, çarpıntı

Çocuklarda belirtiler

• Emerken veya beslenirken çabuk yorulma, beslenmeyi yarıda bırakma
• Beslenirken aşırı terleme
• Yavaş kilo alma veya kilo alamama
• Hızlı ve zorlu solunum
• Dudaklarda veya parmak uçlarında morarma
• Huzursuzluk, sık ağlama, uykuya dalmakta güçlük

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirgin şişlik olmadan sadece halsizlik ve isteksizlik
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Kafa karışıklığı, unutkanlıkta artış, dikkat dağınıklığı
• Denge bozukluğu, düşme korkusu veya düşmeler
• Nefes darlığının beklenenden daha hafif ama sürekli olması

Nedenler

Ana nedenler

• Kalp damarlarının daralması veya tıkanması (koroner arter hastalığı)
• Geçirilmiş kalp krizi sonrası kalp kasında hasar kalması
• Uzun süreli, kontrolsüz yüksek tansiyon
• Kalp kapak hastalıkları (kapak daralması veya kaçırması)
• Kalp kası hastalıkları (kardiyomiyopati: kalp kasının zayıflaması veya kalınlaşması)
• Kalp ritim bozuklukları, özellikle uzun süreli hızlı ritimler
• Doğuştan gelen kalp hastalıkları
• Kalp kasını etkileyen bazı enfeksiyonlar veya iltihaplı durumlar
• Aşırı alkol kullanımı ve bazı maddeler
• Bazı kanser tedavileri, tiroid hastalıkları gibi kalbi dolaylı etkileyen durumlar

Risk faktörleri

• Yüksek tansiyon
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Yüksek kolesterol
• Sigara ve tütün ürünleri kullanımı
• Fazla kilo veya obezite
• Hareketsiz yaşam
• Aşırı tuzlu beslenme
• Aşırı alkol kullanımı
• Ailede kalp hastalığı öyküsü
• İleri yaş

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız son günlerde belirgin şekilde arttıysa
• Bacaklarınızda veya karnınızda şişlik hızla artıyorsa
• Kısa sürede kilo aldıysanız ve bunun sıvı birikmesi olabileceğini düşünüyorsanız
• Gece nefes darlığıyla uyanıyorsanız
• Göğüs ağrınız varsa: beklemeyin, hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çabuk yorulma, eforla nefes darlığı gibi şikâyetler yeni başladıysa
• Yüksek tansiyon, şeker hastalığı veya kalp hastalığı öykünüz varsa ve düzenli kontrolünüz geciktiyse
• Ailenizde kalp yetersizliği veya erken yaşta kalp hastalığı varsa
• Hamilelik planlıyorsanız ve bilinen kalp hastalığınız varsa

Tanı

Tanı, şikâyetlerinizin dinlenmesi, muayene ve birkaç testin birlikte değerlendirilmesiyle konur. Doktorunuz önce kalbinizi dinler, bacaklarınızda şişlik olup olmadığına bakar, tansiyonunuza ve nabzınıza bakar. Ardından kalbin yapısını ve çalışmasını gösteren testler isteyebilir. Cerrahi seçeneklerin konuşulması ise ancak bu değerlendirmelerden sonra ve genellikle kalp ekibiyle birlikte olur.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (kalp kasına ait belirteçler ve kalp yetersizliğini destekleyen hormon düzeyleri dahil)
• Elektrokardiyografi (EKG): kalbin elektriksel kaydı
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): kalbin kasılma gücünü, kapakları ve boşluklarını gösterir
• Akciğer grafisi
• Kalp ritmini 24 saat veya daha uzun süre izleyen ritim kaydı
• Efor testi veya eforla birlikte yapılan görüntüleme
• Koroner anjiyografi: kalp damarlarının görüntülenmesi
• Gerektiğinde kalp manyetik rezonansı (MR) veya bilgisayarlı tomografi

Randevunuzda neler beklenir

Testler ağrısız ve genellikle kısa süren işlemlerdir. Bazıları için birkaç saat hastanede kalmak gerekebilir. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar ve doktorunuz size sade bir dille anlatır. Aklınıza takılan her soruyu sormaktan çekinmeyin; not almak veya yanınızda bir yakınınızın olması işinizi kolaylaştırır.

Tedavi

Kalp yetersizliğinde tedavinin amacı şikâyetleri azaltmak, kalbi rahatlatmak, hastaneye yatışları önlemek ve yaşam kalitesini yükseltmektir. Tedavi genellikle birden fazla yöntemin bir arada kullanılmasıyla yürür: ilaçlar, beslenme düzeni, düzenli hareket, şikâyetlerin evde takibi ve düzenli doktor kontrolleri. Cerrahi, altta yatan düzeltilebilir bir sorun varsa (tıkalı damar, bozuk kapak gibi) veya ilaç tedavisine rağmen şikâyetler sürüyorsa gündeme gelir.

Evde kişisel bakım

• Tuzu azaltın; hazır yiyecekler, turşu, salamura, sucuk-sosis gibi tuzlu ürünlerden kaçının
• Doktorunuzun önerdiği günlük sıvı miktarına dikkat edin
• Her gün aynı saatte, aynı tartıda kilo ölçün ve not edin
• Bacaklarınızdaki şişliği kontrol edin
• İlaçlarınızı doktorunuzun söylediği gibi, aksatmadan kullanın; kendi kararınızla doz değiştirmeyin veya bırakmayın
• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durun, alkolden kaçının
• Doktorunuzun onayıyla düzenli ve hafif tempolu yürüyüş yapın
• Grip ve zatürre gibi enfeksiyonlara karşı aşı durumunuzu doktorunuza danışın
• Kontrollerinizi ve testlerinizi erteleyemeyin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kalbin üzerindeki yükü azaltan, vücuttaki fazla sıvıyı atmayı kolaylaştıran, kalp ritmini ve damar yapısını düzenleyen ilaç gruplarından size uygun olanları seçer. Bu ilaçlar genellikle ömür boyu ve düzenli kullanılır; etkileri zamanla ortaya çıkar. Hangi ilacın, hangi dozda kullanılacağı kişiye göre değişir; bu nedenle ilaç adı veya doz önerilmez, yalnızca doktorunuzun reçetesi geçerlidir. Bazı hastalarda kalp ritmini düzenleyen veya kalbin daha düzenli kasılmasına yardımcı olan cihazlar da değerlendirilebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi herkes için uygun değildir; kalp ekibi şu durumlarda gündeme getirebilir: Kalp damarlarında düzeltilebilecek ciddi darlık varsa baypas (köprüleme) ameliyatı düşünülebilir. Kalp kapaklarında ileri derecede daralma veya kaçırma varsa kapak onarımı ya da değişimi yapılabilir. Kalp yetersizliği ilaç tedavisine rağmen devam ediyorsa, ritim bozukluğu riski varsa veya kalbin iki karıncığı uyumsuz çalışıyorsa özel cihazlar (kalp içi defibrilatör, kalbin düzenli kasılmasını sağlayan cihaz) önerilebilir. Çok ileri durumlarda kalp destek cihazları veya kalp nakli değerlendirilebilir. Her seçeneğin yararları ve riskleri vardır; karar, sizinle konuşularak ve kişisel durumunuza göre verilir.

Bu durumla yaşamak

Kalp yetersizliğiyle yaşamak, günlük küçük alışkanlıkların düzenli hale gelmesiyle çok daha kolay olur. Kilo takibi, tuz dengesi, ilaç düzeni ve kontrollerin aksatılmaması, kendinizi ne zaman daha iyi veya daha kötü hissettiğinizi fark etmenizi sağlar. Şikâyetleriniz dalgalanabilir; bu normaldir. Önemli olan değişiklikleri fark edip zamanında sağlık ekibinize iletmektir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve dinlenme saatleri oluşturun
• Aşırı yorgunluktan kaçının; işleri parçalara bölerek yapın
• Sıcak havalarda ve banyoda uzun süre kalmaktan kaçının
• Ağır kaldırmak, ani zorlanmalar gibi durumlarda doktorunuza danışın
• Seyahat öncesi plan yapın, ilaçlarınızı yanınıza alın, uzun yolculuklarda mola verin
• Uçuş veya yüksek rakım planlıyorsanız önceden doktorunuza sorun

Diyet ve egzersiz

Tuzu azaltmak, kalp yetersizliği yönetiminin en önemli parçalarından biridir; tuz, vücutta su tutulmasına yol açar. Taze sebze, meyve, baklagiller, tam tahıllar ve yağsız proteinler dengeli bir beslenmenin temelidir. Porsiyonları küçültmek ve sık ama az yemek, karın şişkinliğini azaltır. Hareket konusunda: doktorunuzun onayıyla, konuşabileceğiniz tempoda haftada birkaç gün kısa yürüyüşler iyi bir başlangıçtır. Yürürken nefesiniz çok kesilirse durun ve dinlenin. Egzersiz programınızı kendiniz değil, sağlık ekibinizle birlikte belirleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp yetersizliği yalnızca bedeni değil, ruh halini de etkiler. Kaygı, üzüntü, öfke, uyku sorunları ve gelecek kaygısı sık görülür. Bunlar zayıflık değil, anlaşılır tepkilerdir ve konuşulduğunda hafifleyebilir. Kendinizi günlerce üzgün, umutsuz veya hiçbir şeye istek duymuyor hissediyorsanız bunu doktorunuza söyleyin; uygun destek alabilirsiniz. Kendinize zarar vermeyi düşünüyorsanız veya yaşamak istemediğiniz duygular yaşıyorsanız hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Kalp yetersizliğinin her durumu tamamen önlenemez; ancak birçoğunun gelişme riski belirgin şekilde azaltılabilir. En etkili adımlar; tansiyonu ve kan şekerini kontrol altında tutmak, sigarayı bırakmak, tuzu azaltmak, sağlıklı kiloda kalmak ve düzenli hareket etmektir. Kalp krizi geçiren bir kişide kalbin zarar görmesini azaltacak tedavilere zamanında başlanması da son derece önemlidir.

Aşılar

Kalp yetersizliği olan kişilerde grip ve zatürre gibi enfeksiyonlar daha ağır seyredebilir. Bu nedenle mevsimsel grip aşısı ve zatürre aşısı gibi konuları doktorunuza veya eczacınıza danışmanız önerilir. Hangi aşının size ve zamanlamasına uygun olduğuna sağlık uzmanınız karar verir.

Tarama programları

Yüksek tansiyon, şeker hastalığı veya ailede kalp hastalığı öyküsü varsa düzenli tansiyon, kan şekeri ve kolesterol kontrolleri yaptırın. Aile hekiminiz gerekli görürse sizi kardiyolojiye yönlendirebilir. Kalp yetersizliği tanısı olan kişilerde ise düzenli kontroller, hastalığın seyrini izlemenin en güvenilir yoludur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Nefes darlığı ve yorgunluğun giderek artması, günlük işlerin yapılamaması
• Akciğerlerde ve vücudun diğer bölgelerinde sıvı birikmesi (ödem)
• Sık hastane yatışları
• Kalp ritim bozuklukları
• Böbrek işlevlerinde bozulma
• Ani tansiyon düşüklüğü ve bayılma
• Uygun tedavi ve takip yapılmadığında durumun ağırlaşması

Uzun vadeli görünüm

Kalp yetersizliği tanısı almak kaygı verici olabilir; ancak bugün pek çok etkili tedavi ve takip yöntemi vardır. Düzenli kontroller, ilaçların doğru kullanımı, tuz dengesi ve yaşam biçimi değişiklikleriyle birçok kişi yıllarca aktif ve anlamlı bir yaşam sürdürebiliyor. Cerrahi, uygun kişilerde yaşam kalitesini belirgin şekilde artırabilir. Durumunuz ne olursa olsun, tedavi planınızı sağlık ekibinizle birlikte güncelleyebilir ve sorularınızı rahatça sorabilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.