Kemik Ankrajlı İşitme İmplantı (Kemik İletimli İşitme Çözümü)

Genel Bakış

Kemik ankrajlı işitme implantı, sesi doğrudan iç kulağa kemik yoluyla ileten küçük bir işitme çözümüdür. Kulağın arkasındaki kafatası kemiğine yerleştirilen küçük bir titanyum parça (vida biçiminde bir implant) ile dışarıdan takılan bir ses işlemcisinden oluşur. Ses işlemcisi sesi toplar, titreşime çevirir ve bu titreşim kemiğe aktarılır; kemik de titreşimi iç kulağa iletir. Böylece kulağın dış ve orta kısmındaki sorunlar bir anlamda “atlanmış” olur. Bazı kişilerde işlemci ameliyatsız olarak bir saç bandı yardımıyla da kullanılabilir; buna genellikle “yumuşak bant” ya da “baş bandı” çözümü denir ve çoğu zaman ameliyat öncesi deneme amacıyla tercih edilir.

Kemik ankrajlı işitme implantı, klasik kulak arkası işitme cihazı kadar sık kullanılmaz; ancak onlarca yıldır uygulanan, iyi bilinen ve güvenilir bir yöntemdir. Yalnızca belirli işitme kaybı türlerinde uygun olduğu için herkes için değil, seçilmiş hastalar için düşünülür.

Genellikle şu kişilerde gündeme gelir: doğuştan kulak kepçesi ya da kulak kanalı gelişmemiş olanlar (mikrotia ve atrezi denilen durumlar), kulak kanalı sürekli akıntılı olan veya sık orta kulak iltihabı geçirenler, orta kulakla ilgili geçirilmiş ameliyatlar sonrası işitme kaybı yaşayanlar, orta kulak kemikçiklerinde sertleşme veya hasar olanlar ve tek kulağı duymayan kişiler. Çocuklarda da, gelişimi uygun olduğunda ve uzmanlar uygun gördüğünde uygulanabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Konuşulanları duymakta zorlanma, özellikle kalabalık ve gürültülü ortamlarda
• Televizyon, telefon ya da müzik sesini sürekli yükseltme ihtiyacı
• Sık sık “efendim, tekrar eder misin?” deme
• Sesin hangi taraftan geldiğini ayırt etmekte zorlanma (özellikle tek kulakta kayıp varsa)
• Kulakta çınlama veya uğultu hissi
• Yorgunluk, toplantı ya da sohbetlerde dikkati sürdürmekte güçlük

Çocuklarda belirtiler

• Seslere ya da ismine tepki vermeme veya geç tepki verme
• Konuşmanın yaşıtlarına göre gecikmesi ya da bazı sesleri yanlış çıkarma
• Okulda öğretmeni duymakta zorlanma, dersleri takip etmede güçlük
• Sık kulak iltihabı geçirme, kulaktan akıntı gelmesi
• Gürültülü ortamlarda huzursuzluk, kalabalıkta konuşmaktan kaçınma
• Denge ile ilgili küçük sorunlar veya sık düşme (nadiren)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Sohbetleri takip edememekten dolayı sosyal ortamlardan uzaklaşma
• Telefon ve kapı zilini duymama, çevreden “sesi aç” uyarısı alma
• Eşlik eden kulak çınlaması ve bazen hafif baş dönmesi
• Yorgunluk, unutkanlık gibi görünen ama aslında duymama kaynaklı dikkat sorunları
• Yalnızca tek kulakta duyma nedeniyle kalabalıkta güvensizlik hissi

Nedenler

Ana nedenler

• Dış kulak ya da orta kulak kaynaklı iletim tipi işitme kaybı: sesin iç kulağa ulaşmasını engelleyen yapısal sorunlar
• Doğuştan kulak kepçesi veya kulak kanalı gelişim bozuklukları (mikrotia, atrezi)
• Sürekli akıntılı veya tekrarlayan orta kulak iltihabı; bu durumda kulak kanalına yerleşen cihazlar uygun olmayabilir
• Orta kulak kemikçiklerinin hasarı ya da sertleşmesi (otoskleroz gibi)
• Geçirilmiş kulak ameliyatları sonrası kalan işitme kaybı
• Tek taraflı işitme kaybı (bir kulak ileri derecede duymuyorsa)
• Kulak kanalının doğuştan ya da sonradan kapalı olması

Risk faktörleri

• Çocuklukta sık geçirilen orta kulak iltihapları
• Ailede işitme kaybı öyküsü
• Doğuştan gelen kulak ve yüz bölgesi gelişim farklılıkları
• Daha önce geçirilmiş kulak ameliyatları
• Yüksek sese uzun süre maruz kalma (iç kulak sağlığını etkileyerek durumu karmaşıklaştırabilir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İyi duyan kulağınızda aniden işitme kaybı olursa aynı gün doktora gidin
• İmplant bölgesinde iltihap belirtileri (kızarıklık, akıntı, artan ağrı) varsa
• Cihaz takılamıyor, cilt sorunu ya da cihaz yerinden oynuyor gibi görünüyorsa
• Ameliyat sonrası beklenmedik şiddetli baş dönmesi ya da yüzde hareket azalması olursa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Konuşmaları takip etmekte zorlanıyor, sesi sürekli açıyorsanız
• Kulakta çınlama, dolgunluk hissi ya da tekrarlayan akıntı varsa
• Çocuğunuz ismine geç tepki veriyor, konuşması gecikiyorsa
• Mevcut işitme cihazınızdan memnun değilseniz ve başka seçenekleri öğrenmek istiyorsanız
• Kontrollerinizi planlanan aralıklarla yaptırmak için (cihaz bakımı ve işitme ölçümü)

Tanı

Değerlendirme genellikle kulak burun boğaz uzmanı ve odyolog (işitme uzmanı) işbirliğiyle yapılır. Önce kulak ve işitme öykünüz dinlenir, kulak muayenesi yapılır. Ardından işitme testleriyle kaybın türü ve derecesi belirlenir: iletim tipi (dış/orta kulak kaynaklı), sensörinöral (iç kulak/sinir kaynaklı) ya da karışık tipte mi olduğu anlaşılır. Kemik yolu işitme eşikleri özellikle önemlidir; çünkü bu cihazın işe yarayıp yaramayacağını büyük ölçüde bu ölçüm belirler. Bazı durumlarda görüntüleme (bilgisayarlı tomografi gibi) ve ek değerlendirmeler istenebilir. Uygun görülürse çoğu merkezde önce ameliyatsız bir baş bandı denemesi önerilir; böylece sesin size nasıl geldiğini ameliyat olmadan test edebilirsiniz.

Yapılabilecek testler

• Kulak muayenesi (dış kulak yolu, kulak zarı ve orta kulağın değerlendirilmesi)
• Saf ses odyometrisi: farklı ses yüksekliklerini ne kadar duyduğunuzun ölçümü
• Kemik yolu işitme testi: sesin kemik yoluyla iç kulağa ulaşıp ulaşmadığının ölçümü
• Konuşma testleri: konuşmayı ayırt etme becerinizin değerlendirilmesi
• Timpanometri: orta kulak ve kulak zarının durumunu gösteren basınç testi
• Gerekirse bilgisayarlı tomografi ya da manyetik rezonans görüntüleme
• Ameliyatsız baş bandı denemesi: cihazın ses kalitesini gerçek hayatta test etme

Randevunuzda neler beklenir

Bu testlerin çoğu ağrısızdır ve toplamda genellikle bir-iki saatlik bir randevuda tamamlanabilir. Sessiz bir odada kulaklık takarak sesleri duyduğunuzda düğmeye basmanız istenir; bu tamamen güvenli bir işlemdir. Değerlendirme sonunda uzman, sizin için hangi seçeneklerin uygun olduğunu, beklenen faydayı ve olası riskleri açıkça anlatır. Karar vermek için acele etmeniz gerekmez; ikinci bir görüş almak da her zaman mümkündür.

Tedavi

Kemik ankrajlı işitme çözümünde amaç, sesi kemik yoluyla iç kulağa en verimli şekilde ulaştırmaktır. İki ana yol vardır: ameliyatsız (baş bandı ya da yumuşak bant ile takılan işlemci) ve ameliyatlı (kemiğe yerleştirilen implant üzerine takılan işlemci). Hangisinin uygun olduğu; işitme kaybının türüne, yaşa, cilt ve kemik yapısına, günlük ihtiyaçlara ve kişisel tercihlere göre belirlenir. Çoğu merkezde önce ameliyatsız çözümle deneme yapılması önerilir. Cihazın asıl işi işitmeyi desteklemektir; işitme uzmanıyla yapılan ayarlamalar ve düzenli takip, sonuçtan memnun kalmanın en önemli parçasıdır.

Evde kişisel bakım

• Cihazı ve çevresini, size anlatılan şekilde düzenli ve nazikçe temizleyin; sert malzemeler kullanmayın
• Ellerinizi yıkadıktan sonra implant bölgesine dokunun; kızarıklık, akıntı ya da hassasiyeti erken fark edin
• Ses işlemcisinin pilini ve yedek parçalarını düzenli kontrol edin, gerektiğinde yanınızda yedek bulundurun
• Nem, toz ve aşırı sıcaktan korumak için cihazı üreticinin önerdiği şekilde saklayın
• Yüzme, duş ve yoğun terleme öncesinde cihazın suya dayanıklılığı hakkında uzmanınıza danışın
• Başınıza darbe alabileceğiniz sporlarda koruyucu ekipman kullanın
• Her görüntüleme (özellikle MR) öncesinde sağlık ekibine implantınız olduğunu mutlaka söyleyin
• Kontrollerinizi aksatmayın; işitme ayarları zamanla güncellenebilir

Tıbbi tedaviler

Tedavi süreci, işitme kaybının türüne yönelik genel bir planla başlar. Kulak iltihabı ya da cilt tahrişi gibi durumlarda hekiminiz uygun gördüğü ilaçları reçete edebilir; bu ilaçların adı ve dozu yalnızca sizin hekiminiz tarafından belirlenmelidir. İşitme cihazı ve implant ayarları işitme uzmanı tarafından yapılır; düzenli kontrollerle konuşmayı ayırt etme beceriniz değerlendirilir ve ayarlar ihtiyacınıza göre güncellenir. Gerekli durumlarda konuşma ve dil terapisi, işitme rehabilitasyonu ve psikolojik destek de plana eklenebilir. Çocuklarda eğitim desteği ve okul ile işbirliği ayrıca önemlidir. Ameliyat bölgesi ya da cilt sorunları gelişirse hekiminiz ek değerlendirme yapar.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat, ameliyatsız denemeden yarar görüldüğünde ve kişi bu seçeneği tercih ettiğinde düşünülür. Genellikle kısa süreli bir işlemdir; kulak arkasındaki kemiğe küçük bir implant yerleştirilir, bazı sistemlerde cilt üzerinde küçük bir bağlantı noktası (abutment) bırakılır, bazı sistemlerde ise implant cilt altında kalır ve işlemci mıknatıs yardımıyla dışarıdan tutturulur. Hangi yöntemin uygun olduğu cilt yapısı, hijyen koşulları, yaş ve günlük yaşam alışkanlıklarına göre değişir. Ameliyat sonrası cildin iyileşmesi için genellikle birkaç hafta beklenir, sonra işlemci takılır ve ayarları yapılır. Her ameliyatta olduğu gibi burada da riskler ve yararlar hekiminizle ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

Bu durumla yaşamak

Cihazı kullanmaya başladığınızda sesler ilk günlerde farklı, biraz yapay ya da fazla gelebilir; bu tamamen normaldir ve beyin zamanla yeni ses düzenine alışır. Cihazı düzenli kullanmak, alışma sürecini hızlandırır. Gürültülü ortamlarda konuşma ayırt etmek yine de zor olabilir; karşınızdaki kişiye dönerek dinlemek, iyi aydınlatılmış ortamlarda konuşmak ve dudak okumayı destekleyici alışkanlıklar edinmek işinizi kolaylaştırır. Cihazın bakımı, pilleri ve yedek parçaları küçük ama düzenli bir rutin gerektirir. Saç modeliniz, şapka ve gözlük kullanımınız konusunda uzmanınıza danışabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Cihazı her gün belirli saatlerde takarak düzenli kullanım alışkanlığı edinin
• Sohbetlerde konuşan kişiye dönün; arka plandaki gürültüyü azaltmaya çalışın
• Sinema, tiyatro gibi yerlerde uygun dinleme yardımcılarını sorun
• Yüzme, duş ve spor öncesinde cihazın su ve darbe dayanımını öğrenin
• Cihazı ve yedek pilleri her zaman kolay ulaşabileceğiniz bir yerde saklayın
• İşitme ayarlarınızı günlük yaşamınıza göre güncellemek için kontrolleri aksatmayın
• Aile bireylerini bilgilendirin: yavaş ve net konuşmaları, yüzünüze bakmaları daha etkilidir

Diyet ve egzersiz

İşitme implantı özel bir diyet gerektirmez; dengeli ve düzenli beslenme genel sağlığınız için yeterlidir. Hareket etmek de özgürce mümkündür; sadece başınıza darbe alabileceğiniz temas sporlarında koruyucu ekipman kullanmanız ve cihazı darbelerden korumanız önerilir. Yüzme gibi su sporlarında cihazın özelliklerini uzmanınıza sormanız iyi olur. Ameliyat sonrası dönemde ise iyileşme tamamlanana kadar ağır kaldırma ve yoğun egzersizler için hekiminizin önerilerini izleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İşitme kaybı yalnızca kulağı değil, günlük yaşamı ve ilişkileri de etkiler. Sohbetleri kaçırma, yanlış anlaşılma ya da “duymuyor” sanılma hissi zamanla yorgunluk, çekingenlik ve yalnızlık duygusuna yol açabilir. Bu duygular çok yaygındır ve utanılacak bir şey değildir. Cihaz kullanımına alışmak da zaman alır; sabırlı olmak ve küçük ilerlemeleri fark etmek önemlidir. Duygusal zorlanma uzun sürüyorsa ya da günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa bir sağlık profesyonelinden destek istemekten çekinmeyin. Ruhsal zorlanma yaşadığınızda konuşabileceğiniz bir yakınınıza, aile hekiminize ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvurabilirsiniz; kendinizi kötü ve yalnız hissediyorsanız vakit kaybetmeden destek alın.

Önleme

Bazı işitme kaybı nedenleri tamamen önlenemez; özellikle doğuştan gelen kulak gelişim farklılıkları engellenemez. Ancak işitmeyi korumak ve durumu erken fark etmek için yapabilecekleriniz vardır: yüksek sesten korunmak, kulak enfeksiyonlarını zamanında tedavi ettirmek, kulak çubuğu gibi kulak kanalına sokulan nesnelerden kaçınmak, çocuklarda işitme taramalarını aksatmamak ve işitme kaybı fark edildiğinde erken değerlendirme yaptırmak. Erken fark edilen işitme kaybı, hem çocuklarda dil gelişimi hem de yetişkinlerde sosyal yaşam açısından daha iyi sonuç verir.

Aşılar

Sağlık Bakanlığı’nın önerdiği çocukluk çağı aşı takvimini izlemek, orta kulak iltihabı ve bazı solunum yolu enfeksiyonlarının sıklığını azaltmaya yardımcı olabilir. Mevsimsel grip ve benzeri aşılar konusunda kişisel durumunuza uygun öneriyi aile hekiminizden veya eczacınızdan öğrenebilirsiniz.

Tarama programları

Yenidoğanlarda işitme taraması Türkiye’de rutin olarak yapılır ve çok önemlidir. Okul çağında, gürültülü işlerde çalışanlarda ve ileri yaşta işitme değerlendirmesi önerilir. Ailede işitme kaybı öyküsü varsa ya da sık kulak iltihabı geçiriyorsanız, şikâyetiniz olmasa bile işitme testi yaptırmanız faydalı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sosyal ortamlardan uzaklaşma, yalnızlık ve günlük konuşmaları takip etmekte sürekli zorlanma
• Çocuklarda konuşma ve dil gelişiminin gecikmesi, okul başarısının olumsuz etkilenmesi
• Yetişkinlerde iş performansında düşüş, toplantı ve telefon görüşmelerinde güçlük
• Zamanla dikkat ve hafıza gibi bilişsel işlevlerde zorlanma hissi (duymamaya bağlı yorgunluk)
• Güvenlik riskleri: trafikte, alarm seslerini veya yaklaşan tehlike seslerini fark edememe

Uzun vadeli görünüm

Kemik ankrajlı işitme implantı, doğru seçilmiş kişilerde işitmeyi ve konuşmayı ayırt etmeyi belirgin şekilde kolaylaştırabilen, uzun yıllardır kullanılan bir çözümdür. Ciltte tahriş, bölgesel iltihap veya cihazın yerinden oynaması gibi sorunlar görülebilir; bunların çoğu düzenli bakım, uygun ayar ve erken müdahale ile yönetilebilir. Çoğu kişi, işitme uzmanıyla yapılan düzenli takip ve gerçekçi beklentilerle günlük yaşamına daha rahat devam eder. Süreç kişiden kişiye farklıdır; kendi durumunuzla ilgili en doğru bilgiyi ve umut verici yönleri hekiminizle konuşarak öğrenebilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.