Böbrek Atardamarı Daralması ve Stent Tedavisi

Genel Bakış

Böbreklerimiz çalışmak için bol kana ihtiyaç duyar. Kan, böbreklere iki adet böbrek atardamarı (renal arter) aracılığıyla gelir. Bu damarlardan biri daraldığında böbrek yeterince kan alamaz; bunun sonucunda tansiyon yükselebilir ve böbrek işlevleri zamanla bozulabilir. 'Renal arter stentleme', daralmış damarın balonla genişletilip içine küçük, tel kafes biçiminde bir tüp (stent) yerleştirilmesi işlemidir. Stent, damarın açık kalmasına destek olur. İşlem genellikle büyük bir kesi yapılmadan, kasık ya da koldaki bir damardan ince bir boru (kateter) ilerletilerek uygulanır.

Böbrek atardamarı darlığı çok nadir değildir; özellikle damar sertleşmesi (ateroskleroz, damar duvarında yağ ve kolesterol birikmesi) olan kişilerde daha sık görülür. Ancak stent takılması yalnızca uygun görülen, seçilmiş hastalarda yapılır. Yani darlık saptanan herkese stent önerilmez.

Daha çok 50 yaş üzerindeki, sigara içen, tansiyonu ve kolesterolü yüksek kişilerde görülür. Genç kadınlarda damar duvarının kendine özgü kalınlaşması (fibromüsküler displazi) nedeniyle de ortaya çıkabilir. Birden fazla tansiyon ilacı kullandığı hâlde tansiyonu düşmeyen kişilerde ya da nedeni açıklanamayan böbrek işlevi bozulması olanlarda akla getirilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu kişide hiçbir belirti görülmez.
• İlaçlara rağmen düşmeyen ya da iniş çıkış gösteren yüksek tansiyon
• Baş ağrısı, baş dönmesi, kulaklarda uğultu
• Yorgunluk, halsizlik, isteksizlik
• Aniden gelişen nefes darlığı veya bacaklarda, ayaklarda şişlik
• Kan tahlillerinde böbrek işlevlerinin bozulduğunun görülmesi
• İdrar miktarında azalma

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda oldukça nadirdir; görüldüğünde genellikle doğuştan gelen damar yapı bozuklukları ya da fibromüsküler displazi söz konusudur.
• Baş ağrısı, burun kanaması veya görme ile ilgili yakınmalar olabilir.
• Büyüme geriliği ve beklenenden yüksek tansiyon önemli ipuçlarıdır.
• Çocukta yüksek tansiyon saptanırsa nedeni mutlaka araştırılmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşla birlikte damar sertleşmesi arttığı için daha sık görülür.
• Kalp, beyin veya bacak damarlarında da darlık bulunabilir.
• Böbrek işlevlerindeki sessiz bozulma ve ani gelişen nefes darlığı önemli uyarı işaretleridir.
• Tansiyonun yaşa göre beklenenden çok yüksek ve dengesiz seyretmesi dikkate alınmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Damar sertleşmesi (ateroskleroz): Damarın iç yüzeyinde yağ ve kolesterol birikintileri (plak) oluşur ve damar yolu daralır. En sık nedendir.
• Fibromüsküler displazi: Damar duvarındaki kas ve lif dokusunun normalden farklı büyümesi sonucu damar daralır; daha çok genç kadınlarda görülür.
• Daha seyrek nedenler: damar balonlaşması (anevrizma), damar iç yırtığı (diseksiyon), damarın dışarıdan baskıya uğraması, geçirilmiş ışın tedavisi ve bazı iltihaplı damar hastalıkları.

Risk faktörleri

• Sigara içmek
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Kronik böbrek hastalığı
• İleri yaş (özellikle 50 yaş üzeri)
• Ailede damar hastalığı öyküsü
• Fazla kilo ve hareketsiz yaşam
• Kalp, beyin veya bacak damarlarında bilinen darlık olması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Tansiyonunuz ilaçlara rağmen çok yüksek seyrediyor ve baş ağrısı, bulanık görme eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun.
• İdrar miktarınız belirgin şekilde azaldıysa ya da bacaklarınızda hızla artan şişlik varsa.
• Stent işleminden sonra ateş, titreme veya giriş yerinde akıntı olursa.
• Göğüs ağrısı, ani nefes darlığı gibi durumlarda 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tansiyonunuz birden fazla ilaca rağmen hedef aralığa inmiyorsa
• Kan tahlillerinizde böbrek işlevleri yavaş yavaş bozuluyorsa
• Ultrasonda böbreklerden biri diğerinden belirgin küçük görünüyorsa
• Aile hekiminiz veya uzmanınız damar görüntülemesi önerdiyse
• Kontrol randevularınızı ve tetkik zamanlarınızı planlamak için

Tanı

Tanı birkaç adımda konur. Önce tansiyon ölçümleri, kan ve idrar tahlilleriyle böbrek işlevleri değerlendirilir. Ardından damarın görüntülenmesine geçilir. Daralmanın yeri ve derecesi belirlendikten sonra, girişimin sizin için uygun olup olmadığı uzmanlarca tartışılır.

Yapılabilecek testler

• Kan tahlilleri: kreatinin ve böbrek süzme hızı (eGFR) ile böbrek işlevlerinin ölçülmesi
• İdrar tahlili (idrarda protein veya kan olup olmadığına bakılır)
• Tansiyon ölçümleri, gerektiğinde evde veya 24 saatlik tansiyon izlemi
• Böbrek ultrasonu ve Doppler ultrason: böbrek boyutları ve damardaki kan akımı hakkında bilgi verir
• Bilgisayarlı tomografi (BT) anjiyografi veya manyetik rezonans (MR) anjiyografi
• Klasik anjiyografi (DSA): Damarın içine ince bir kateter ilerletilerek yapılan, en ayrıntılı görüntülemeyi sağlayan ve gerekirse aynı seansta tedaviye geçilebilen yöntem
• Gerektiğinde böbrek sintigrafisi gibi ek görüntüleme ve işlev testleri

Randevunuzda neler beklenir

Bazı tetkiklerden önce aç kalmanız istenebilir. Kontrast madde (görüntüyü belirginleştiren boyar madde) kullanılacaksa öncesinde böbrek değerleriniz kontrol edilir ve alerjiniz olup olmadığı sorulur. Kullandığınız tüm ilaçları, bitkisel ürünleri ve takviyeleri mutlaka söyleyin; bazı ilaçların tetkik öncesinde düzenlenmesi gerekebilir. İşlem ya da tetkik sonrası bol su içmeniz istenebilir. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde değerlendirilir ve size sade bir dille anlatılır.

Tedavi

Böbrek atardamarı darlığında tedavi kişiye göre planlanır. Önce tansiyonun ve damar sağlığının bütüncül yönetimi ele alınır: yaşam biçimi değişiklikleri, uygun ilaç tedavisi ve düzenli takip. Girişim (balon ve stent) ise yalnızca belirli durumlarda gündeme gelir; örneğin ilaçlarla kontrol altına alınamayan yüksek tansiyon, böbrek işlevlerinde açıklanamayan bozulma, tekrarlayan ani akciğer sıvı birikmesi (akciğer ödemi) atakları ya da genç kişilerde fibromüsküler displazi varlığında düşünülebilir.

Evde kişisel bakım

• Tansiyonunuzu düzenli olarak ölçün ve bir yere kaydedin; kontrollerinizde bu kayıtları yanınıza alın.
• Sigara içiyorsanız bırakın; bu, damar sağlığı için atabileceğiniz en önemli adımdır.
• Tuz tüketimini azaltın, işlenmiş gıdalardan mümkün olduğunca uzak durun.
• İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde düzenli kullanın; kendi kendinize doz değiştirmeyin veya bırakmayın.
• Yeterli su içmeye özen gösterin; özellikle görüntüleme veya girişim sonrası bu önemlidir.
• Kontrol randevularınızı ve damar ultrasonu gibi takip tetkiklerini aksatmayın.
• Başka bir doktora başvurduğunuzda böbrek atardamarı durumunuzu ve varsa stent varlığını mutlaka belirtin.

Tıbbi tedaviler

Tedavinin temel taşı, tansiyonun hedef aralıkta tutulması ve damar sertleşmesinin yavaşlatılmasıdır. Doktorunuz; tansiyonu düşüren ilaçlar, kolesterolü dengeleyen ilaçlar, kanın pıhtılaşma eğilimini azaltan ilaçlar ve varsa şeker hastalığına yönelik tedaviler planlayabilir. İlaç seçimi ve dozu; böbrek işlevleriniz, kullandığınız diğer ilaçlar ve genel sağlık durumunuza göre hekiminiz tarafından belirlenir. Bu içerikte belirli bir ilaç adı veya doz önerilmez; tedavi planınızı yalnızca sizi takip eden sağlık ekibiyle birlikte oluşturun.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Stentleme genellikle anjiyografi odasında, kasık ya da koldaki bir damardan ince bir kateter ilerletilerek yapılır. Genellikle lokal (bölgesel) uyuşturma ile uygulanır; çoğu kişi işlem sırasında uyanıktır. Daralmış bölge önce küçük bir balonla genişletilir, ardından kalıcı olarak açık kalmasını sağlayan tel kafes (stent) yerleştirilir. İşlem genellikle bir saat civarında sürer ve çoğu hastane bir gece gözlem altında tutar. Çok seyrek durumlarda, damar yapısı uygun değilse açık ameliyatla (bypass gibi) damar onarımı gündeme gelebilir. Hangi yöntemin size uygun olduğu, tetkik sonuçları ve genel sağlığınız değerlendirilerek kararlaştırılır.

Bu durumla yaşamak

Stent takıldıktan sonra yaşam çoğu kişide büyük ölçüde normal seyrine döner. Günlük işlerinize birkaç gün içinde dönebilirsiniz; ancak ilk günlerde ağır kaldırmaktan ve zorlayıcı egzersizlerden kaçınmanız istenebilir. Giriş yerinde bir süre hafif morluk veya hassasiyet olması olağandır. Tansiyon takibi ve planlanan kontroller, bundan sonraki sürecin önemli bir parçasıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve tütün ürünlerini tamamen bırakın; gerekiyorsa bırakma desteği isteyin.
• Tansiyonunuzu evde düzenli ölçün ve not edin.
• Düzenli, hafif tempolu yürüyüşler yapın; yeni bir programa başlamadan önce hekiminize danışın.
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutmaya çalışın.
• Uyku düzeninize ve stresten uzak durmaya özen gösterin.
• Alkol kullanımını sınırlandırın veya bırakın.
• Ateşli bir hastalık, ağır ishal veya aşırı sıcak gibi vücudun susuz kalabileceği durumlarda su alımınıza dikkat edin.

Diyet ve egzersiz

Tuzu azaltmak, tansiyon için en etkili adımlardan biridir. Taze sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve yağsız protein ağırlıklı bir beslenme; işlenmiş etler, hazır çorbalar, turşu ve paketli atıştırmalıklar gibi tuzu yüksek gıdaların azaltılması önerilir. Doymuş yağ yerine zeytinyağı gibi sağlıklı yağlar tercih edilebilir. Haftada çoğu gün, gücünüze uygun tempoda 30 dakika kadar yürümek iyi bir başlangıçtır. Egzersiz programınızı; kalp, böbrek ve damar durumunuzu bilen hekiminizle birlikte belirleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Böbrek damarıyla ilgili bir sorun ve girişim ihtimali kaygı, tedirginlik ya da moral bozukluğu yaratabilir; bu çok anlaşılır bir duygudur. Kaygı ve depresyon hissi uzun sürerse yalnız kalmayın: aile hekiminize danışın veya yerel ruh sağlığı hizmetlerinden destek isteyin. Kendinizi ya da bir yakınınızı tehlikeye atacak düşünceler taşıyorsanız hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Bu konuşmaların hiçbiri zayıflık değil, iyi bir öz bakımın parçasıdır.

Önleme

Böbrek atardamarı darlığının bazı nedenleri (örneğin fibromüsküler displazi) tamamen önlenemez. Ancak en sık neden olan damar sertleşmesine karşı atılabilecek önemli adımlar vardır: sigarayı bırakmak, tansiyonu ve kolesterolü hedef aralıkta tutmak, şekeri kontrol altında tutmak, sağlıklı beslenmek, hareket etmek ve düzenli kontrolleri aksatmamak. Bu adımlar yalnızca böbrek damarlarını değil, kalp ve beyin damarlarını da korur.

Aşılar

Kalp, böbrek veya şeker hastalığı gibi kronik bir rahatsızlığı olan kişilerde bazı aşılar daha önemli hâle gelir. Hangi aşıların sizin için uygun ve gerekli olduğunu aile hekiminize veya takip eden uzmanınıza sorabilirsiniz.

Tarama programları

Tansiyonun her rutin muayenede ölçülmesi en kolay tarama yöntemidir. Yüksek tansiyon, diyabet, böbrek hastalığı veya yaygın damar sertleşmesi varsa doktorunuz böbrek işlevlerini kan ve idrar tahlilleriyle izleyebilir; gerekirse damar görüntülemesi isteyebilir. Ailede damar hastalığı öyküsü olan kişilerin bunu hekimine bildirmesi faydalı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tansiyonun giderek daha zor kontrol edilir hâle gelmesi
• Böbrek işlevlerinin yavaş yavaş bozulması, ilerleyen dönemde böbrek yetmezliği riski
• Ani ve tekrarlayan akciğer sıvı birikmesi (nefes darlığıyla seyreden akciğer ödemi) atakları
• Damar sertleşmesine bağlı olarak kalp krizi ve inme riskinin artması
• Böbrek boyutunun küçülmesi ve o böbreğin işlevini yitirmesi
• Stent takılmışsa nadiren damarın yeniden daralması veya kan pıhtısı oluşması (düzenli takip ve ilaç uyumu bu riski azaltır)

Uzun vadeli görünüm

Böbrek atardamarı darlığı yönetilebilir bir durumdur. Uygun takip, tansiyonun düzenlenmesi ve yaşam biçimi değişiklikleriyle pek çok kişi uzun yıllar boyunca rahat bir yaşam sürdürür. Girişim gereken durumlarda stentleme çoğu zaman damarın açıklığını sağlar ve yakınmaları hafifletir. Önemli olan, durumun erken fark edilmesi ve sizinle sağlık ekibinizin birlikte hareket etmesidir. Bu süreçte iyimser olmak için gerçek nedenler var; sorularınızı çekinmeden ekibinize sorun.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.