Vajinal Pessar (Rahim Destek Aracı) Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Pessar, vajinanın içine yerleştirilen, genellikle yumuşak silikondan yapılmış küçük bir destek aracıdır. İki temel amaçla kullanılır: birincisi, aşağı doğru kaymış rahim, mesane veya bağırsak gibi pelvik organları (leğen kemiği içindeki organları) yerinde tutmak; ikincisi ise idrar kaçağını azaltmaya yardımcı olmak. Halka şeklinde, kubbe şeklinde veya farklı biçimlerde olabilir ve doktorunuz size uygun olanı seçer. Çoğu pessar, kullanıcı ya da bir sağlık çalışanı tarafından kolayca çıkarılıp takılabilir.

Evet, oldukça yaygındır. Pelvik organ sarkması ve idrar kaçağı yaşayan pek çok kadın için pessar, ilk basamak tedavilerden biridir. Pek çok kişi bunu kullandığını çevresiyle paylaşmadığı için daha az biliniyor gibi görünse de, sağlık kuruluşlarında sık başvurulan bir yöntemdir.

Genellikle kadınları etkiler. Doğum yapmış olanlarda, menopoz sonrası dönemde olanlarda ve ileri yaştaki kadınlarda daha sık kullanılır. Ancak genç kadınlar, hiç doğum yapmamış olanlar ve nadiren bazı özel durumlarda çocuklar da uzman değerlendirmesiyle pessar kullanabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Vajinada dolgunluk, ağırlık veya 'bir şey düşüyor' hissi
• Vajina girişinde ele gelen şişlik veya yumru hissi
• Özellikle öksürürken, hapşırırken, gülerken ya da zıplarken idrar kaçağı
• Sık idrara çıkma veya ani sıkışma hissi
• İdrarı tam boşaltamama ya da başlatmakta zorlanma
• Kabızlık veya büyük tuvaleti yaparken zorlanma
• Vajinal akıntı, kuruluk veya ilişki sırasında rahatsızlık
• Pessar takıldıktan sonra hafif akıntı veya yabancı cisim hissi (genellikle birkaç günde azalır)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda pessar kullanımı çok nadirdir ve yalnızca çocuk sağlığı uzmanlarının değerlendirmesiyle, özel durumlarda düşünülür.
• Çocuklarda pelvik organ sarkması çok seyrek görülür; benzer şikâyetlerde altta yatan başka nedenler araştırılır.
• Bir çocukta kasık veya vajina bölgesinde şişlik, ağrı ya da idrar yapamama varsa vakit kaybetmeden doktora başvurun.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoz sonrası vajina duvarı incelir ve kurur; bu durum pessarın daha kolay tahriş etmesine yol açabilir.
• Doktorunuz uygun görürse vajinal kuruluğu azaltmaya yönelik bir krem önerebilir.
• İleri yaşta unutkanlık varsa, pessarın düzenli kontrolü ve temizliği için bir yakından takip gereklidir.
• Hareket kısıtlılığı olan kişilerde pessar bakımı için sağlık çalışanından destek istenebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Pelvik taban kaslarının ve bağ dokularının zayıflaması (leğen kemiği içindeki organları tutan kas ve bağların gevşemesi)
• Gebelik ve doğum; özellikle birden fazla doğum veya zor doğum öyküsü
• Menopozla birlikte östrojen azalması ve vajinal dokuların incelmesi
• İdrar kaçağına yol açan mesane ve idrar yolu sorunları
• Geçirilmiş pelvik ameliyatlar
• Bazı bağ dokusu hastalıkları

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Birden fazla vajinal doğum yapmış olmak
• Aşırı kilo veya obezite
• Uzun süreli kabızlık ve ıkınma
• Kronik öksürük (örneğin uzun süreli sigara kullanımına bağlı)
• Düzenli olarak ağır kaldırma veya ağır fiziksel işlerde çalışma
• Menopoz sonrası dönemde olmak
• Ailede benzer sorunların bulunması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Pessarı çıkaramıyorsanız veya takarken şiddetli ağrı oluyorsa
• İdrar yapamıyorsanız
• Ateş, titreme ve kötü kokulu akıntı varsa
• Vajinadan beklenmedik yoğun kanama geliyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Pelvik bölgede ağırlık, dolgunluk veya ele gelen şişlik fark ettiyseniz
• Öksürük, hapşırık veya egzersiz sırasında idrar kaçağı yaşıyorsanız
• Pessarınızın kontrol zamanı geldiyse veya boyutu artık rahat değilse
• Yeni başlayan akıntı, koku, kaşıntı veya ilişkide rahatsızlık varsa
• Pessar kullanımıyla ilgili sorularınız varsa — çekinmeden sorun, bu çok yaygın bir konudur

Tanı

Doktorunuz önce şikâyetlerinizi ve sağlık geçmişinizi dinler, ardından pelvik muayene yapar. Bu muayenede organların ne kadar aşağı kaydığı ve hangi bölgenin etkilendiği değerlendirilir. Uygun pessar boyutu genellikle muayene sırasında denenerek seçilir. Bazı durumlarda idrar kaçağının nedenini anlamak için ek testler istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Pelvik muayene (doktorun vajina ve çevresini elle değerlendirmesi)
• İdrar testi (idrar yolu enfeksiyonu olup olmadığını anlamak için)
• İdrar kaçağını değerlendiren basit testler ve idrar günlüğü tutulması
• Gerekirse ultrasonografi
• Pessar denemesi: farklı boyutların muayene sırasında denenmesi

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle kısa sürer ve çoğu kişi için ağrılı değildir. Rahatsızlık duyarsanız bunu söylemekten çekinmeyin; muayene buna göre ayarlanabilir. İlk takmada hafif bir baskı hissi olabilir, bu genellikle birkaç gün içinde geçer. Size pessarın nasıl takılıp çıkarılacağı ve temizliği adım adım anlatılır; gerekirse kendiniz uygulamayı deneyerek öğrenirsiniz.

Tedavi

Pessar, pelvik organ sarkması ve idrar kaçağında cerrahi olmayan bir destek seçeneğidir. Amaç, organları daha rahat bir konumda tutmak ve şikâyetleri azaltmaktır. Tek başına ya da pelvik taban egzersizleri gibi diğer yöntemlerle birlikte kullanılabilir. Etkisi kişiden kişiye değişir; bazıları belirgin rahatlama yaşar, bazılarında ek yöntemler gerekebilir. Hangi seçeneğin size uygun olduğuna doktorunuzla birlikte karar verirsiniz.

Evde kişisel bakım

• Pessarı doktorunuzun önerdiği sıklıkta çıkarıp ılık suyla yıkayın; sabun ve parfümlü ürünlerden kaçının.
• Temizlik sonrası iyice durulayın ve kurumasını bekleyin.
• Takma ve çıkarma sırasında rahat bir pozisyon seçin, acele etmeyin; zorlanırsanız sağlık çalışanından yardım isteyin.
• Kabızlığı önlemek için bol su için ve lifli besinler tüketin; ıkınmaktan kaçının.
• Ağır kaldırmamaya çalışın; kaldırmanız gerekiyorsa dizlerinizi kırıp karın kaslarınızı sıkmadan hareket edin.
• Kontrollerinizi aksatmayın; sorun çıkmadan önce fark edilmesi çok daha kolaydır.

Tıbbi tedaviler

Tedavi yaklaşımı birkaç başlıkta toplanır: uygun pessarın seçilip yerleştirilmesi, düzenli aralıklarla kontrol ve bakım, pelvik taban kaslarını güçlendiren egzersizler (genellikle fizyoterapist eşliğinde öğrenilir), kabızlık ve kronik öksürük gibi zorlayıcı faktörlerin yönetimi ve gerekirse vajinal kuruluğu azaltmaya yönelik ürünler. Bu ürünleri ve egzersiz programını doktorunuz veya fizyoterapistiniz sizin durumunuza göre önerir; kendi başınıza ilaç ya da takviye başlamayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat, pessarın yeterli rahatlama sağlamadığı, sık sık tahrişe yol açtığı veya kişinin pes sarı kalıcı bir çözüm istediği durumlarda düşünülebilir. Ayrıca idrar kaçağı veya sarkma çok ileri düzeydeyse cerrahi seçenekler gündeme gelebilir. Ameliyat tek seçenek değildir ve herkes için uygun da değildir; karar yaşınız, genel sağlık durumunuz, çocuk sahibi olma planlarınız ve tercihleriniz birlikte değerlendirilerek verilir. Pessar kullanmak, ileride ameliyat olma hakkınızı elinizden almaz.

Bu durumla yaşamak

Pessar takılıyken çoğu kişi günlük yaşamına normal şekilde devam eder: çalışır, yürür, spor yapar ve seyahat eder. İlk günlerde hafif bir dolgunluk hissi olabilir; bu genellikle kısa sürede azalır. Düzenli çıkarma ve temizlik rutini oluşturmak, rahatsızlıkları önlemenin en kolay yoludur. Cinsel ilişki konusunda endişeniz varsa doktorunuza danışın; bazı pessar tipleri ilişki öncesinde çıkarılabilir, bazıları ise takılı kalabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Pelvik taban egzersizlerini düzenli yapın; doğru tekniği bir fizyoterapistten öğrenmek en etkilisidir.
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutmaya çalışın; bu, pelvik taban üzerindeki baskıyı azaltır.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı düşünün; kronik öksürük şikâyetleri artırabilir.
• Uzun süre ayakta kalmak veya ağır iş yapmak gerekiyorsa ara vererek dinlenin.
• Kabızlığı önlemek için tuvaleti ertelemeyin ve ıkınmadan kaçının.

Diyet ve egzersiz

Lif açısından zengin beslenme (sebze, meyve, tam tahıl, baklagil) ve yeterli su içmek kabızlığı önlemeye yardımcı olur; bu da pelvik taban üzerindeki baskıyı azaltır. Kafein ve çok miktarda sıvıyı gece geç saatlerde tüketmek idrar sıkışmasını artırabilir, dengeli dağıtmak daha rahat olur. Yürüyüş, yüzme ve hafif tempolu egzersizler genel sağlık için iyidir. Pelvik taban egzersizleri düzenli yapıldığında kasları güçlendirir; ağır squat, ağırlık kaldırma gibi karın içi basıncı çok artıran hareketlere başlamadan önce doktorunuza veya fizyoterapistinize danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Pelvik organ sarkması ve idrar kaçağı, kişinin kendini güvende hissetmemesine, sosyal ortamlardan çekinmesine ve özgüveninin azalmasına yol açabilir. Bu duygular çok yaygındır ve konuşulmayı hak eder. Utanç ya da endişe günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir sağlık çalışanıyla paylaşmak rahatlatıcı olur. Unutmayın: bu belirtiler sizin suçunuz değil ve destek almak güçsüzlük değil, kendinize iyi bakmanın bir parçasıdır. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız veya ruh hâliniz günlerce düzelmiyorsa, bir sağlık kuruluşuna başvurun; acil duygusal destek ihtiyacı duyuyorsanız 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

Pessarın kendisi bir hastalık değil, bir destek aracıdır; dolayısıyla 'önlenmesi' gereken şey altta yatan pelvik taban zayıflığıdır. Pelvik taban zayıflamasını tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, riski azaltmaya yardımcı olabilecek yaşam alışkanlıkları vardır: düzenli pelvik taban egzersizleri, sağlıklı kilo, kabızlığın önlenmesi, sigara bırakma ve ağır kaldırmaktan kaçınma. Doğum sonrası dönemde pelvik taban egzersizlerine erken başlamak da faydalı olabilir; nasıl başlayacağınızı sağlık çalışanınıza sorun.

Aşılar

Pessar kullanımıyla doğrudan ilgili özel bir aşı yoktur. Genel sağlığınız için yaşınıza ve sağlık durumunuza uygun aşılar konusunda aile hekiminize danışabilirsiniz.

Tarama programları

Ülkemizde kadınlara yönelik rahim ağzı kanseri tarama programı gibi ücretsiz taramalar Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülmektedir; aile sağlığı merkezinizden bilgi alabilirsiniz. Bunun dışında, pelvik organ sarkması için rutin bir tarama testi yoktur; şikâyetleriniz olduğunda muayene olmanız en doğrusudur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şikâyetlerin zamanla artması: ağırlık hissi, sarkmanın ilerlemesi
• İdrar kaçağının veya idrarı boşaltamama sorununun kötüleşmesi
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• Vajinal tahriş, yara veya akıntı (özellikle pessar düzenli kontrol edilmezse)
• Nadiren, uzun süre yerinde unutulan bir pessarın ciddi tahrişe yol açması
• Günlük yaşam, iş ve sosyal ilişkilerde azalan konfor ve özgüven

Uzun vadeli görünüm

Genel görünüm iyidir. Pessar kullanan kişilerin büyük bölümü şikâyetlerinde belirgin azalma yaşar ve günlük yaşamına rahatça devam eder. Bazen boyut değişikliği ya da farklı bir pessar tipi gerekebilir; bu normaldir ve çözümü kolaydır. Düzenli kontroller ve iyi bakım ile olası sorunlar çoğunlukla erken fark edilir. Durumunuz ne olursa olsun, size uygun seçenekleri doktorunuzla konuşmak her zaman mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.