Vezikoüreteral Reflüde Endoskopik Enjeksiyon (Dolgu) Tedavisi

Genel Bakış

Vezikoüreteral reflü (kısaca VUR), idrarın mesaneden yukarıya, yani böbreklere doğru geri kaçmasıdır. Normalde idrar tek yönlü akar: böbrekten çıkıp idrar kanalıyla (üreter) mesaneye iner ve oradan dışarı atılır. Mesanenin idrar kanalıyla birleştiği yerde küçük bir kapakçık gibi çalışan bir yapı vardır; bu yapı zayıfsa veya yeterince gelişmemişse idrar geri kaçar. VUR çoğunlukla doğuştan gelen bir durumdur ve en sık çocuklarda görülür. Bu yazıda anlatılan tedavi, kapakçık bölgesine kapalı yöntemle (endoskopik) dolgu maddesi enjekte edilmesidir. İşlem sırasında idrar yolundan ince bir kamera sokulur, idrar kanalının mesaneye açıldığı noktanın altına jel kıvamında bir madde enjekte edilerek o bölgenin daha iyi kapanması sağlanır. Bu, açık ameliyata göre çok daha küçük ve kısa süreli bir girişimdir. Bu sayfa genel bilgi amaçlıdır; sizin veya çocuğunuzun durumu için mutlaka bir doktora danışın.

Evet, vezikoüreteral reflü çocukluk çağında nispeten sık görülen bir durumdur. İdrar yolu enfeksiyonu geçiren çocukların bir kısmında ve anne karnında böbrek genişlemesi (hidronefroz) saptanan bebeklerin bir bölümünde tespit edilir. Pek çok hafif olgu büyümeyle birlikte kendiliğinden düzelir.

En sık bebeklerde ve küçük çocuklarda görülür; kızlarda idrar yolu enfeksiyonu daha sık olduğu için tanı da kızlarda daha çok konur. Ailede reflü öyküsü olan çocuklarda ve kardeşinde reflü bulunan çocuklarda görülme olasılığı daha yüksektir. Yetişkinlerde de görülebilir, ancak daha nadirdir ve genellikle tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları araştırılırken ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu zaman hiçbir belirti yoktur; durum başka bir nedenle yapılan tetkiklerde fark edilir.
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları: idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, bulanık veya kötü kokulu idrar.
• Ateşli idrar yolu enfeksiyonları; özellikle ateşin tek başına yükseldiği ataklar.
• Böğür (yan bel) ağrısı veya karın ağrısı.
• Gece veya gündüz idrar kaçırma, tuvalet eğitimi gecikmesi.
• Bazen idrarda kan görülmesi.

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde ateş, huzursuzluk, emzirme veya beslenmede azalma, kilo alımının yavaşlaması.
• Büyük çocuklarda karın veya bel ağrısı, idrar yaparken ağrı, sık tuvalete gitme.
• Anne karnında veya doğum sonrası ultrasonda böbrekte genişleme saptanması.
• Tekrarlayan ateşli idrar yolu enfeksiyonları; bu durum böbrek dokusunun etkilenmesi açısından önemlidir.
• İdrarını tutma alışkanlığı, kabızlık veya tuvaleti erteleme gibi mesane-bağırsak alışkanlıkları eşlik edebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkinlerde daha çok tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ve böğür ağrısı şeklinde kendini gösterebilir.
• Geçirilmiş reflüye bağlı böbrek izi (skar) varsa yüksek tansiyon veya böbrek işlevlerinde hafif bozulma görülebilir.
• İdrar yapmada zorluk veya mesanenin tam boşalmaması hissi eşlik edebilir; bu durumda altta yatan başka nedenler de araştırılır.

Nedenler

Ana nedenler

• Doğuştan gelen yapısal özellik: idrar kanalının mesaneye girdiği bölgedeki tünelin kısa olması veya kapakçık işlevinin yeterince gelişmemesi.
• Mesane içi basıncın yüksek olması: idrarı tutma alışkanlığı, mesanenin tam boşalmaması veya mesane-bağırsak işlev bozukluğu.
• Sinir sistemiyle ilgili sorunlar (örneğin omurilikle ilgili doğuştan durumlar) nedeniyle mesanenin normal çalışmaması.
• İdrar çıkışını tıkayan durumlar; bunlar mesane basıncını artırarak reflüye yol açabilir.
• Nadir olarak geçirilmiş ameliyatlar veya enfeksiyonlar sonrası gelişen ikincil nedenler.

Risk faktörleri

• Ailede vezikoüreteral reflü öyküsü bulunması.
• Kardeşinde reflü saptanmış olması.
• Anne karnında veya yenidoğan döneminde böbrek genişlemesi görülmesi.
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları geçirmek.
• Kabızlık ve idrarını tutma gibi mesane-bağırsak alışkanlıkları.
• Omurilik veya sinir sistemiyle ilgili doğuştan gelen bazı durumlar.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ateşle birlikte idrar yolu belirtileri varsa (özellikle küçük çocuklarda) aynı gün başvurun.
• İdrarda kan, şiddetli böğür ağrısı veya sürekli kusma varsa.
• İşlemden sonra idrar yapmakta zorlanma, ateş veya artan ağrı olursa.
• Yeni doğan veya küçük bebekte ateş varsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuğunuzda tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları oluyorsa.
• Ultrasonda böbrekte genişleme veya bir farklılık saptandıysa.
• Ailede reflü öyküsü varsa ve çocuğunuzun kontrol edilmesini istiyorsanız.
• Kontroller ve görüntüleme tetkiklerinin zamanı geldiyse; doktorunuzun önerdiği aralıkları kaçırmayın.
• Tedavi sonrası takip planınızı görüşmek için.

Tanı

Tanı, belirtilerin değerlendirilmesi ve görüntüleme tetkikleriyle konur. Önce idrar tahlili ve idrar kültürü ile enfeksiyon olup olmadığına bakılır. Ardından böbreklerin ve idrar yollarının yapısını gösteren tetkikler istenir. Reflünün varlığı ve derecesi ise özel bir görüntüleme yöntemiyle (idrar yaparken çekilen film) ortaya konur. Doktorunuz çocuğun yaşına, enfeksiyon geçmişine ve tetkik sonuçlarına göre hangi incelemelerin gerekli olduğuna karar verir.

Yapılabilecek testler

• İdrar tahlili ve idrar kültürü: enfeksiyon veya iltihap olup olmadığını gösterir.
• Böbrek ultrasonu: böbreklerin boyutu, genişleme ve yapısal farklılıkları gösterir; ağrısız ve zararsızdır.
• İşeme sistoüretrografisi: mesaneye ince bir kateter konularak idrar yolu görüntülenir; reflünün olup olmadığını ve derecesini gösterir.
• Böbrek sintigrafisi: böbrek dokusunda iz (skar) olup olmadığını değerlendirir.
• Kan tetkikleri: böbrek işlevlerini genel olarak değerlendirmek için istenebilir.
• Mesane işlev testleri: mesanenin boşalmasıyla ilgili bir sorun düşünülüyorsa yapılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tetkikler çocuğun yaşına göre planlanır ve çoğu ağrısızdır; bazıları hafif rahatsızlık verebilir. İşeme sistoüretrografisi sırasında çocuğun sakin olması için aile yanında bulunabilir; işlem kısa sürer. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar ve doktorunuz hem reflünün derecesini hem de böbreklerin durumunu birlikte değerlendirerek size bir yol haritası çizer. Endoskopik enjeksiyon düşünülüyorsa öncesinde işlem, uyku (anestezi) ve sonrası bakım hakkında ayrıntılı bilgi verilir.

Tedavi

Tedavi, reflünün derecesine, çocuğun yaşına, idrar yolu enfeksiyonu geçmişine ve böbreklerde iz olup olmadığına göre planlanır. Hafif olgularda çoğu zaman bekleyip izleme, alışkanlık düzenlemeleri ve enfeksiyonlardan koruma yeterlidir. Daha belirgin olgularda kapalı yöntemle dolgu enjeksiyonu veya açık ameliyat seçenekleri gündeme gelebilir. Karar, aile ile birlikte ve çocuğun yararı gözetilerek verilir.

Evde kişisel bakım

• Bol su içmek; idrarın seyrelmesi ve mesanenin düzenli boşalması için yardımcıdır.
• Düzenli aralıklarla tuvalete gitmek ve idrarı tutmamak.
• Kabızlığı önlemek: lifli besinler, yeterli sıvı ve düzenli tuvalet alışkanlığı.
• Genital bölge temizliğine özen göstermek; önden arkaya doğru silmek.
• Doktorun önerdiği kontrolleri ve tetkikleri aksatmamak.
• İşlem sonrası doktorunuzun verdiği bakım önerilerine uymak; ateş veya ağrı olursa haber vermek.

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri birkaç başlıkta toplanır. Birincisi izleme: hafif reflülerde büyümeyle birlikte düzelme beklendiği için düzenli kontroller yapılır. İkincisi koruyucu yaklaşım: tekrarlayan enfeksiyonları önlemek amacıyla doktorun uygun gördüğü durumlarda düşük dozda koruyucu antibiyotik kullanılabilir; bu kararı mutlaka hekim verir, ilacı ve dozunu kendi başınıza değiştirmeyin. Üçüncüsü mesane-bağırsak eğitimi: idrar tutma, kabızlık ve yanlış tuvalet alışkanlıklarının düzeltilmesi reflüyü belirgin şekilde iyileştirebilir. Dördüncüsü kapalı yöntemle dolgu enjeksiyonu: idrar yolundan ince bir kamera ile girilip, idrar kanalının mesaneye açıldığı bölgenin altına jel kıvamında bir madde enjekte edilir; böylece o bölgenin kapakçık gibi çalışması desteklenir. Bu işlem genellikle kısa sürer ve çoğu zaman aynı gün taburculuk mümkündür. Beşincisi açık veya kapalı ameliyatla idrar kanalının mesaneye yeniden yerleştirilmesi: daha ileri olgularda ve diğer yöntemler yeterli olmadığında düşünülür. Hangi yolun seçileceği, çocuğunuzun özel durumuna göre doktorunuzla birlikte belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Girişim genellikle şu durumlarda gündeme gelir: ateşli idrar yolu enfeksiyonlarının tekrarlaması, böbrekte iz (skar) gelişmesi veya gelişme riski, yüksek dereceli reflünün yaşla birlikte gerilememesi, koruyucu önlemlere rağmen enfeksiyonların sürmesi. Kapalı dolgu enjeksiyonu çoğu zaman ilk girişim seçeneği olarak değerlendirilir; bir kez yeterli olmazsa ikinci bir uygulama denenebilir. Bu da yeterli olmazsa idrar kanalının yeniden yerleştirilmesi ameliyatı planlanabilir. Her iki yöntemin de yararları ve riskleri vardır; doktorunuz size ayrıntılı bilgi verir.

Bu durumla yaşamak

Reflü ile yaşamak çoğu ailede düzenli bir rutin kurmayı gerektirir: idrara çıkma saatleri, bol sıvı, kabızlığın önlenmesi ve kontrollerin takibi. Bu rutin zamanla alışkanlığa dönüşür ve günlük hayatı çok kısıtlamaz. Çocuğunuzun normal oyun, okul ve spor hayatına devam etmesi genellikle mümkündür; yalnızca işlem sonrası ilk günlerde doktorunuzun önerdiği kısıtlamalara uyun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tuvaleti ertelememek ve düzenli aralıklarla idrar yapmak.
• Kabızlığı önlemek için lifli gıdalar ve yeterli sıvı tüketmek.
• Genital hijyene dikkat etmek.
• Sigara dumanından uzak durmak; pasif içicilik çocuklarda enfeksiyon riskini artırabilir.
• Kontrolleri takvime bağlamak ve not almak.

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez; dengeli beslenme, bol sıvı ve lifli gıdalar hem kabızlığı hem de idrar yolu enfeksiyonlarını önlemeye yardımcı olur. Kafeinli ve çok şekerli içecekler bazı çocuklarda mesaneyi uyarabilir; aşırıya kaçmamak yeterlidir. Fiziksel aktivite teşvik edilmelidir; işlem sonrası iyileşme döneminde doktorunuzun önerdiği süre kadar ağır aktivitelerden uzak durmak yeterlidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bu tür bir durum hem çocuk hem de aile için kaygı verici olabilir; tetkikler, kontroller ve olası bir işlem gündemi yorucu hissedilebilir. Bu duygular çok normaldir. Çocuğunuza yaşına uygun, sade ve güven veren açıklamalar yapmak kaygıyı azaltır. Kendinizi çok zorlanmış veya çaresiz hissediyorsanız yalnız kalmayın; aile hekiminizle konuşun, güvendiğiniz bir sağlık çalışanından destek isteyin. Acil bir ruhsal zorlanma yaşarsanız 112'yi arayabilir veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurabilirsiniz.

Önleme

Reflünün doğuştan gelen yapısı tamamen önlenemez; ancak buna bağlı sorunlar, özellikle böbrek hasarı, büyük ölçüde önlenebilir. Bunun için idrar yolu enfeksiyonlarını zamanında tedavi etmek, kabızlık ve idrar tutma gibi alışkanlıkları düzeltmek, hijyene dikkat etmek ve kontrolleri aksatmamak gerekir.

Aşılar

Reflüye özel bir aşı yoktur. Ancak çocuğunuzun Sağlık Bakanlığı aşı takviminde yer alan rutin çocukluk çağı aşılarını eksiksiz yaptırması genel sağlığı ve enfeksiyonlarla mücadeleyi destekler. Aşı takvimi ve zamanlaması için aile hekiminize veya sağlık ocağınıza danışabilirsiniz.

Tarama programları

Reflü için herkese uygulanan bir tarama testi yoktur. Ancak anne karnında veya doğum sonrası ultrasonda böbrek genişlemesi saptanan bebekler, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu geçiren çocuklar ve ailesinde ya da kardeşinde reflü öyküsü olan çocuklar doktor değerlendirmesinden geçmelidir. Taramanın gerekli olup olmadığına hekim karar verir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, özellikle ateşli ataklar.
• Böbrek dokusunda iz (skar) gelişmesi ve böbrek işlevlerinin azalması.
• Yüksek tansiyon; böbrek hasarı olan çocuklarda ilerleyen yaşlarda görülebilir.
• İdrarda protein kaçağı ve böbrek işlevlerinde yavaş ilerleyen bozulma.
• Nadir durumlarda, ilerleyen böbrek hastalığı.

Uzun vadeli görünüm

Genel gidişat iyidir. Hafif ve orta dereceli reflülerin önemli bir kısmı çocuk büyüdükçe kendiliğinden geriler; dolgu enjeksiyonu gibi girişimler de çoğu çocukta reflüyü belirgin şekilde azaltır veya ortadan kaldırır. Önemli olan, düzenli takip ve enfeksiyonların zamanında tedavisidir. Çoğu çocuk normal bir yaşam sürer; yine de uzun vadeli kontroller ihmal edilmemelidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.