Perineal Üretrostomi: Kalıcı İdrar Yolu Açılması

Genel Bakış

Perineal üretrostomi, idrarın vücuttan çıkması için yeni ve kalıcı bir yol oluşturan cerrahi bir işlemdir. İdrar, mesaneden dışarıya üretra (idrar kanalı) adı verilen ince bir boruyla taşınır. Bu kanal daraldığında ya da tıkandığında bazen onarımı mümkün olmaz. Böyle durumlarda cerrah, kanalın mesaneye daha yakın olan sağlıklı kısmını perine bölgesine bağlar. Perine, erkekte testis torbası ile makat arasındaki, kadında dış üreme organları ile makat arasındaki bölgedir. İşlem sonrası idrar, penisin ucundan değil, bu yeni açıklıktan çıkar. Aşağıda anlatılan belirtiler, bu ameliyata yol açan idrar kanalı daralması veya tıkanıklığının belirtileridir.

Sık yapılan bir ameliyat değildir. İdrar kanalı darlığı olan kişilerin çoğunda daha basit yöntemler yeterli olur. Perineal üretrostomi daha çok uzun ve karmaşık darlıklarda, tekrarlayan ameliyatlardan sonra ya da diğer onarımların uygun olmadığı durumlarda gündeme gelir.

En sık erkeklerde görülür, çünkü idrar kanalı darlıkları erkeklerde daha yaygındır. Travma geçirmiş, idrar yolu enfeksiyonu öyküsü olan, liken sklerozus denilen bir deri hastalığı bulunan veya daha önce idrar kanalı ameliyatı olmuş kişilerde daha sık düşünülür. Nadiren çocuklarda ve cinsiyet uyum ameliyatlarının bir parçası olarak da yapılabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İdrar akışının zayıf olması veya ince bir çizgi halinde gelmesi
• İdrara başlamak için zorlanmak ya da ıkınmak
• İdrar bittikten sonra damlama olması
• Sık idrara çıkma ve ani sıkışma hissi
• Mesaneyi tam boşaltamama hissi
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları (yanma, sık idrara çıkma, bulanık ve kötü kokulu idrar)
• İdrarda kan görülmesi
• Alt karın bölgesinde veya idrar yaparken ağrı

Çocuklarda belirtiler

• İdrar akışının zayıf olması, ıkınarak idrar yapma
• Gece yatak ıslatma veya gündüz idrar kaçırma
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ve açıklanamayan ateş
• Karın ağrısı ve huzursuzluk
• Bu ameliyat çocuklarda çok nadirdir; bu belirtiler başka nedenlerden de kaynaklanabilir, mutlaka çocuk hekimine danışılmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Aniden hiç idrar yapamama (idrar tutulması) ve alt karında şişlik, ağrı
• İdrar yolu enfeksiyonlarının daha sık ve daha ağır geçmesi
• Sürekli sonda kullanma ihtiyacı duyulması
• Enfeksiyon sırasında yorgunluk, halsizlik veya kafa karışıklığı görülmesi
• Kalp, şeker hastalığı gibi ek sağlık sorunlarının ameliyat kararını etkileyebilmesi

Nedenler

Ana nedenler

• İdrar kanalında nedbe (skar) dokusu nedeniyle daralma — üretral darlık
• Kasık ve pelvik bölge travması (bisiklet veya motosiklet kazası, düşme, darbe)
• Uzun süreli veya zorlu sonda kullanımı, idrar kanalına yapılan girişimler
• Geçirilmiş cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar
• Liken sklerozus: deride beyaz, sertleşmiş lekeler yapan iltihaplı bir hastalık
• Daha önce geçirilmiş idrar kanalı ameliyatları
• Pelvik bölgeye uygulanan ışın tedavisi (radyoterapi) sonrası doku değişiklikleri
• Doğuştan gelen bazı yapısal farklılıklar
• Bazı cinsiyet uyum ameliyatlarının bir parçası olarak planlanabilmesi

Risk faktörleri

• Erkek olmak (idrar kanalı darlığı erkeklerde daha sık görülür)
• Daha önce idrar kanalına sonda veya girişim uygulanmış olması
• Kasık veya pelvik bölge yaralanması geçirmiş olmak
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon öyküsü
• Liken sklerozus gibi kronik bir deri hastalığı bulunması
• Pelvik bölgeye ışın tedavisi almış olmak
• İdrar yolu enfeksiyonlarının sık sık tekrarlaması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Hiç idrar yapamıyorsanız
• Ateş ve titreme varsa
• İdrarda belirgin kan varsa
• Ameliyat sonrası yara yerinde akıntı, kızarıklık veya ateş varsa hemen aynı gün başvurun

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İdrar akışınızın zayıfladığını veya inceldiğini fark ettiyseniz
• İdrara başlamak için zorlanıyor ya da ıkınıyorsanız
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları geçiriyorsanız
• Sonda kullanımıyla ilgili zorluk veya rahatsızlık yaşıyorsanız
• Doktorunuz bu ameliyatı önerdiyse ve aklınızda sorular varsa

Tanı

Değerlendirme, öykünüz ve muayenenizle başlar. Doktorunuz idrar yapma alışkanlıklarınızı, geçirdiğiniz ameliyatları, travma ve enfeksiyon öykünüzü sorar. Ardından idrar akış hızını ölçen ağrısız testler, görüntüleme yöntemleri ve gerekirse idrar kanalının içine kamera ile bakılan işlemler yapılır. Bu bilgiler daralmanın yerini ve uzunluğunu gösterir ve size en uygun tedavinin planlanmasını sağlar.

Yapılabilecek testler

• İdrar tahlili ve gerekirse idrar kültürü (enfeksiyon olup olmadığını gösterir)
• Üroflovmetri: idrar akış hızını ölçen, ağrısız ve kısa bir test
• Mesane ultrasonu: idrarın mesanede kalıp kalmadığını gösterir
• Retrograd üretrografi: idrar kanalına ince bir kateter yoluyla ilaç verilip röntgen filmi çekilmesi; daralmanın yerini ve uzunluğunu gösterir
• Sistoskopi: idrar kanalı ve mesanenin içine ince bir kamera ile bakılması
• Kan tahlilleri ve genel sağlık değerlendirmesi (ameliyat planı için)

Randevunuzda neler beklenir

Bu testlerin çoğu kısa sürer ve günübirlik yapılabilir. Bazı işlemler sırasında hafif bir rahatsızlık hissedebilirsiniz; sağlık ekibi sizi önceden bilgilendirir ve gerekli rahatlatıcı önlemleri alır. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde değerlendirilir ve sizinle açıkça konuşulur.

Tedavi

Perineal üretrostomi, birden fazla seçenek arasından biridir. Hangi yolun seçileceği daralmanın yerine ve uzunluğuna, daha önce denenen tedavilere ve genel sağlık durumunuza bağlıdır. Bazı kişilerde daha kısa süreli işlemler yeterli olurken, bazılarında kalıcı bir çözüm daha uygun olabilir. Karar, artıları ve eksileri birlikte konuşarak sizinle birlikte verilir.

Evde kişisel bakım

• Bol su içerek idrarı seyreltin; bu, idrar yolu enfeksiyonu riskini azaltmaya yardımcı olur.
• Perine bölgesini her gün ılık suyla, önden arkaya doğru temizleyin; tahriş edebilecek sabun ve ıslak mendilleri dikkatli kullanın.
• Ameliyat sonrası verilen bakım önerilerine (pansuman, banyo zamanı, aktivite kısıtlaması) uyun.
• Kabızlıktan kaçının; ıkınmak yeni açıklığa baskı yapabilir. Lifli besinler ve yeterli su yardımcı olur.
• İdrar yaparken zorlamayın ve acele etmeyin.
• Kontrol randevularınızı aksatmayın ve yeni belirtileri mutlaka paylaşın.

Tıbbi tedaviler

Tedavi, altta yatan nedene göre planlanır. Önce varsa enfeksiyon tedavi edilir, idrar akışı geçici olarak rahatlatılır ve daralmanın durumu ayrıntılı değerlendirilir. Bazı durumlarda kanalı genişletmeye yönelik işlemler ya da onarım ameliyatları denenebilir. Bu yöntemler yeterli olmadığında veya sizin için uygun olmadığında kalıcı bir çözüm olarak perineal üretrostomi konuşulur. Hangi tedavinin size uygun olduğuna hekiminiz karar verir; biz ilaç adı veya doz önermiyoruz, bu konuda hekiminize ve eczacınıza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat şu durumlarda gündeme gelebilir: idrar kanalındaki daralma uzun veya karmaşıksa, daha önceki onarımlar işe yaramadıysa, darlık tekrar ediyorsa, sürekli sonda kullanmak istemiyorsanız ya da diğer onarımlar genel sağlık durumunuz açısından uygun değilse. Bazı cinsiyet uyum ameliyatlarının bir parçası olarak da planlanabilir. Ameliyat kararı, yararları ve riskleri sizinle konuşularak alınır.

Bu durumla yaşamak

İşlemden sonra idrar, perine bölgesindeki yeni açıklıktan çıkar. Bu nedenle çoğu kişi oturarak idrar yapmayı daha rahat ve temiz bulur. Yeni açıklık genellikle idrar tutmayı etkilemez; ancak idrarın yönü değiştiği için tuvalet alışkanlıklarınızı yeniden düzenlemeniz gerekebilir. İlk haftalarda hafif akıntı veya hassasiyet olabilir; iyileşme zaman alır ve kişiden kişiye değişir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Bol su içmeyi günlük alışkanlık haline getirin.
• Sigara içiyorsanız bırakmayı düşünün; yara iyileşmesini ve genel sağlığı olumlu etkiler.
• Doktorunuzun önerdiği süre boyunca ağır kaldırmaktan kaçının, sonrasında düzenli ve hafif-orta yoğunlukta hareket edin.
• İdrarınızı uzun süre tutmamaya çalışın.
• Tuvalet hijyenine dikkat edin, tahriş edici ürünlerden uzak durun.
• Dar giysiler yerine rahat, pamuklu iç çamaşırı tercih edin.

Diyet ve egzersiz

Lifli beslenme (sebze, meyve, tam tahıl) kabızlığı önlemeye yardımcı olur; kabızlık ve ıkınma iyileşmeyi zorlaştırabilir. Kafein, alkol ve çok baharatlı yiyecekler bazı kişilerde mesaneyi tahriş edebilir; sizde sorun yaratıyorsa azaltmayı deneyin. Ameliyat sonrası kısa yürüyüşlerle başlayın ve ağır egzersizler için hekiminizin verdiği zamanı bekleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Vücudunuzda kalıcı bir değişiklik olması mahremiyet, beden imajı ve cinsellikle ilgili kaygılar yaratabilir; bu çok anlaşılır bir duygudur. Pek çok kişi zamanla yeni duruma alışır ve yaşam kalitesinin arttığını fark eder. Kaygı, utanç veya üzüntü günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir sağlık uzmanından ya da ruh sağlığı profesyonelinden destek istemek işleri kolaylaştırır. Yalnız değilsiniz; konuşmak iyileşmenin bir parçasıdır. Acil bir ruhsal kriz durumunda 112'yi arayabilir veya en yakın acil servise başvurabilirsiniz.

Önleme

Perineal üretrostomi bir tedavi yöntemidir; doğrudan 'önlenmesi' söz konusu değildir. Ancak altta yatan idrar kanalı darlığı riskini azaltmak için bazı adımlar atılabilir: gereksiz sonda ve idrar kanalı girişimlerinden kaçınmak, enfeksiyonları zamanında tedavi ettirmek, kasık travmalarından korunmak ve liken sklerozus gibi kronik deri hastalıklarını düzenli takip ettirmek.

Tarama programları

Bu ameliyat için özel bir tarama testi yoktur. Bununla birlikte idrar kanalı darlığı olan kişilerin düzenli üroloji kontrollerine gitmesi, daralmanın ilerlemesini ve olası komplikasyonları erken yakalamaya yardımcı olur. Şikayetleriniz tekrarlar veya artarsa hekiminize başvurun.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İdrar tutulması: hiç idrar yapamama, şiddetli ağrı ve mesane şişmesi
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ve böbrek enfeksiyonu
• Mesane taşları ve mesane duvarında cepler (divertikül) oluşması
• İdrarın böbreklere geri basınç yapması ve zamanla böbrek hasarı
• İdrar kaçağı veya komşu dokuya anormal kanal (fistül) oluşması
• Sonda bağımlılığı ve yaşam kalitesinin azalması

Uzun vadeli görünüm

Çoğu kişi bu işlemden sonra rahatlar. Perineal üretrostomi, uzun süreli ve dayanıklı bir çözüm olarak bilinir; birçok hastada idrar akışı belirgin şekilde düzelir ve tekrarlayan girişimlere duyulan ihtiyaç azalır. İlk haftalar biraz sabır gerektirir ve iyileşme kişiden kişiye değişir. Düzenli kontroller ve verilen önerilere uyum, uzun vadeli sonuçları daha iyi hale getirir. Aklınıza takılan her şeyi sağlık ekibinizle konuşabilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.