Anevrizma Cerrahisi: Geleneksel Açık Ameliyat

Genel Bakış

Anevrizma, bir kan damarının duvarının zayıflaması ve o bölgenin balon gibi genişlemesidir. Bu genişleme çoğunlukla beyindeki damarlarda ya da karın ve göğüs boşluğundaki büyük atardamarda (aort) görülür. Balonlaşan bölgenin duvarı çok incelirse yırtılabilir; bu da hayatı tehdit eden bir kanamaya yol açabilir. Geleneksel açık ameliyat, cerrahın anevrizmaya ulaşmak için gerekli bölgeyi açtığı ve zayıf damar bölgesini onardığı bir yöntemdir. Beyin anevrizmasında bu onarım genellikle küçük bir metal klip (kıskaç) yardımıyla yapılır.

Beyin anevrizmaları sanıldığından daha sık görülür; ancak büyük çoğunluğu hiçbir zaman yırtılmaz ve kişi farkında olmadan yaşamına devam eder. Yırtılma ise daha nadir görülen bir durumdur.

Daha çok 40 yaş üzerindeki yetişkinlerde görülür. Kadınlarda, sigara içenlerde, yüksek tansiyonu olanlarda ve ailesinde anevrizma öyküsü bulunanlarda daha sık rastlanır. Bazı kalıtsal bağ dokusu hastalıklarında da risk artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu anevrizma hiçbir belirti vermez.
• Büyük anevrizmalarda inatçı baş ağrısı, boyun veya sırt ağrısı olabilir.
• Görme bulanıklığı, çift görme ya da göz kapağında düşme.
• Yüzde uyuşma veya karıncalanma.
• Yutma güçlüğü veya ses kısıklığı (daha çok büyük damar genişlemelerinde).
• Karın aort anevrizmasında karında nabız gibi atan bir şişlik hissedilebilir; genellikle ağrısızdır.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda anevrizma nadirdir ve genellikle doğuştan gelen damar yapısı bozukluklarıyla ilişkilidir.
• Belirtiler yetişkinlere benzer: baş ağrısı, bulantı, kusma veya nöbet (havale) görülebilir.
• Çocuğunuzda ani ve çok şiddetli baş ağrısı, bilinç değişikliği ya da nöbet olursa vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta anevrizma görülme olasılığı artar; yüksek tansiyon ve damar sertliği (atardamarların esnekliğini kaybetmesi) sık eşlik eder.
• Belirtiler silik olabilir ve başka hastalıklarla karışabilir; bu nedenle yeni ve geçmeyen yakınmalar ciddiye alınmalıdır.
• Ameliyat kararı verilirken kişinin genel sağlık durumu, kullandığı diğer tedaviler ve eşlik eden hastalıklar mutlaka değerlendirilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Damar duvarının doğuştan zayıf olması
• Yüksek tansiyonun damar duvarına uzun süre baskı yapması
• Damar sertliği (atardamarların esnekliğini kaybetmesi)
• Sigara kullanımı
• Bağ dokusu hastalıkları (damar duvarını oluşturan dokunun zayıflığı)
• Travma veya enfeksiyon (daha nadir görülür)

Risk faktörleri

• Sigara içmek
• Yüksek tansiyon
• Ailede anevrizma öyküsü bulunması
• 40 yaş üzerinde olmak; kadınlarda biraz daha sık görülür
• Aşırı alkol kullanımı
• Yüksek kan yağları ve damar sertliği
• Bazı kalıtsal hastalıklar (örneğin polikistik böbrek hastalığı ve Marfan sendromu gibi bağ dokusu hastalıkları)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yeni başlayan, geçmeyen baş ağrısı
• Görmede değişiklik veya çift görme
• Karında nabız gibi atan şişlik fark etmek
• Ameliyat sonrası ateş, yara yerinde iltihap belirtisi ya da artan ağrı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ailenizde anevrizma öyküsü varsa bir hekimle görüşmek
• Tansiyonunuzu düzenli olarak ölçtürmek ve takip ettirmek
• Önerilen kontrol randevularını aksatmamak
• Sigara bırakma konusunda destek istemek

Tanı

Anevrizma genellikle görüntüleme testleriyle saptanır. Hekiminiz önce tıbbi geçmişinizi dinler ve fizik muayene yapar; gerekli görürse damarları ayrıntılı gösteren görüntüleme testleri ister. Açık ameliyat planlanacaksa anevrizmanın tam yeri, boyutu ve şekli ayrıntılı görüntülemeyle belirlenir.

Yapılabilecek testler

• Bilgisayarlı tomografi (BT) ve damarlı BT anjiyografi
• Manyetik rezonans (MR) ve MR anjiyografi
• Dijital subtraksiyon anjiyografi (DSA): damarın içine ince bir kateter (esnek boru) konularak yapılan ayrıntılı görüntüleme
• Karın ultrasonu (karın aort anevrizması için)
• Kan tetkikleri (genel sağlık durumunu ve ameliyat hazırlığını değerlendirmek için)

Randevunuzda neler beklenir

Görüntüleme testleri genellikle ağrısızdır ve kısa sürer. Bazı testlerde damar yolundan bir ilaç verilebilir; bu sırada hafif bir sıcaklık hissi olabilir. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar ve hekiminiz sizinle ayrıntılı olarak değerlendirir. Aklınıza takılan her şeyi sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Anevrizma tedavisi tek bir yol değildir. Küçük ve yırtılma riski düşük anevrizmalarda düzenli takip yeterli olabilir. Bazı durumlarda damar içinden (endovasküler) tedavi, bazılarında ise geleneksel açık ameliyat tercih edilir. Seçim; anevrizmanın yeri, boyutu, şekli ve kişinin genel sağlığına göre yapılır.

Evde kişisel bakım

• Tansiyonunuzu düzenli ölçün ve hekiminizin önerdiği aralıkta tutmaya çalışın.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek isteyin; bu, atılabilecek en etkili adımlardan biridir.
• Önerilen kontrolleri aksatmayın.
• Ağır zorlanma, ıkınma ve aşırı efordan kaçının (özellikle ameliyat sonrası dönemde).
• Alkol kullanımını sınırlayın.
• Yeterli uyku ve düzenli, hafif hareket iyi gelir; yeni bir egzersiz programına başlamadan önce hekiminize danışın.

Tıbbi tedaviler

Bazı hastalarda amaç anevrizmanın yırtılma riskini azaltmaktır; bunun için kan basıncını dengeleyen ve damar sağlığını koruyan tedaviler hekim tarafından planlanır. Damar içinden yapılan (endovasküler) tedavilerde kasık ya da kol damarından ince bir kateter ilerletilerek anevrizma kapatılır; vücutta daha küçük bir giriş gerektirir ancak her anevrizma için uygun değildir. Hangi yaklaşımın sizin için uygun olduğuna, ilgili uzmanların (beyin cerrahisi, girişimsel radyoloji, kalp-damar cerrahisi) ortak değerlendirmesiyle karar verilir. Size uygun ilaçlar ve kullanım şekli yalnızca hekiminiz tarafından belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Geleneksel açık ameliyatta cerrah anevrizmaya ulaşmak için gerekli bölgeyi açar. Beyin anevrizmasında kafatasında küçük bir pencere açılır (bu işleme kranyotomi denir) ve zayıf damar bölgesine küçük bir metal klip yerleştirilerek kan akışı o noktadan kesilir. Aort anevrizmasında ise zayıf damar bölümü, yerine yerleştirilen bir greft (yapay damar) ile değiştirilir. Açık ameliyat genellikle şu durumlarda düşünülür: anevrizma belirli bir boyutun üzerindeyse, şekli yırtılma riskini artırıyorsa, anevrizma yırtılmışsa ya da damar içi tedavi bu bölge için uygun değilse. Ameliyatın yararları ve riskleri sizinle ayrıntılı olarak konuşulur.

Bu durumla yaşamak

Ameliyat sonrası iyileşme kişiden kişiye değişir; genellikle birkaç gün hastanede kalmak gerekir. Evde ilk haftalarda yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve hafif baş ağrısı olabilir. Ağır kaldırma, yoğun efor ve araç kullanma gibi konularda hekiminizin önerilerine uyun. Çoğu kişi haftalar içinde günlük işlerine dönmeye başlar; tam toparlanma birkaç ay sürebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmemek
• Tansiyonu hedef aralıkta tutmak
• Düzenli ve ölçülü hareket etmek
• Dengeli beslenmek
• Yeterli uyku uyumak ve stresi yönetmek
• Alkolü sınırlamak
• Kontrol randevularını aksatmamak

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve zeytinyağı ağırlıklı bir beslenme; tuzu ve işlenmiş gıdaları azaltmak tansiyon kontrolüne yardımcı olur. Haftanın çoğu günü 30 dakika kadar yürüyüş gibi orta tempolu hareketler önerilir. Ameliyat sonrası egzersize ne zaman döneceğiniz, iyileşme durumunuza göre hekiminiz tarafından belirlenir; ağırlık kaldırma ve yoğun sporlar için mutlaka onay alın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Böyle bir tanı ve ameliyat kaygı, korku ve huzursuzluk yaratabilir; bu çok doğaldır. Bazı kişilerde uyku sorunları, sinirlilik ya da isteksizlik görülebilir. Bu duyguları bir sağlık profesyoneliyle paylaşmak ve destek istemek güçsüzlük değil, iyileşmenin bir parçasıdır. Kendinizi güvende hissetmiyorsanız ya da günlük yaşamınızı sürdürmekte zorlanıyorsanız vakit kaybetmeden bir hekime veya ruh sağlığı uzmanına başvurun. Acil bir durumda 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

Her anevrizma tamamen önlenemez; bazıları doğuştan gelen damar yapısıyla ilişkilidir. Ancak yaşam tarzı değişiklikleri riski azaltmaya yardımcı olur: sigara içmemek, tansiyonu kontrol altında tutmak, alkolü sınırlamak ve düzenli sağlık kontrolleri yaptırmak bunların başında gelir.

Aşılar

Anevrizmayı önleyen bir aşı yoktur. Ameliyat öncesi dönemde hekiminiz, genel sağlığınızı korumak için mevsimsel aşılar gibi önerilerde bulunabilir; bu konuyu kendi hekiminizle konuşabilirsiniz.

Tarama programları

Rutin tarama herkes için önerilmez. Ancak ailesinde anevrizma öyküsü olanlar, bazı kalıtsal bağ dokusu hastalıkları bulunanlar veya uzun süredir yüksek tansiyonu olan kişilerde hekim görüntüleme ile tarama önerebilir. Tarama gerekip gerekmediğini hekiminizle konuşun. Sağlık Bakanlığı'nın aile hekimliği ve tarama programları hakkında bilgi alabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Anevrizmanın yırtılması ve beyin kanaması
• Beyinde hasar ve felç benzeri belirtiler
• Beyin-omurilik sıvısının birikmesi (hidrosefali)
• Damar spazmı nedeniyle beyne giden kanın azalması
• Aort anevrizmasında iç kanama ve şok
• Tekrarlayan kanama riski

Uzun vadeli görünüm

Anevrizma cerrahisi, uygun kişilerde yırtılma riskini belirgin biçimde azaltan yerleşik bir tedavidir ve çoğu hasta ameliyat sonrasında normal yaşamına dönebilir. İyileşme zaman alır; bazı kişilerde düzenli kontrol muayeneleri ve fiziksel ya da düşünmeyle ilgili rehabilitasyon gerekebilir. Her hastanın durumu farklıdır; size özel en doğru bilgiyi ve beklentileri kendi hekiminizden öğrenebilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.