Yetişkinlerde Kalp İçi Kapatma Cihazları (Kalpteki Deliklerin Kapatılması)

Genel Bakış

Kalbin içinde kulakçık ve karıncık denilen odacıkları birbirinden ayıran duvarlar vardır. Bazı kişilerde bu duvarlarda doğuştan gelen bir delik ya da küçük bir geçiş yolu bulunur. Kalp içi kapatma cihazı, bu deliği veya geçiş yolunu kapatmak için kalbin içine yerleştirilen küçük, şemsiye ya da tıkaç şeklinde yapay bir parçadır (implant). Genellikle kasık bölgesindeki bir damardan ince bir boru (kateter) yardımıyla ilerletilerek yerleştirilir; bu sayede çoğu hastada açık kalp ameliyatına gerek kalmaz. Cihaz zamanla kalp dokusuyla bütünleşerek deliği kapatır. Hangi deliklerin bu yöntemle kapatılabileceği, deliğin büyüklüğüne, yerine ve kişinin şikayetlerine göre kalp hastalıkları (kardiyoloji) uzmanı tarafından değerlendirilir.

Kalp içi kapatma cihazları, doğuştan gelen kalp delikleri olan ve girişim gerektiren yetişkinlerde giderek daha sık kullanılmaktadır. Kulakçıklar arası küçük geçiş yolu (PFO) toplumda oldukça yaygındır; yaklaşık her dört kişiden birinde görüldüğü tahmin edilir ve çoğu kişide hiçbir soruna yol açmaz. Kulakçıklar arası delik (ASD) ise erişkinlerde en sık rastlanan doğuştan kalp yapı bozukluklarından biridir.

Bu cihazlar çoğunlukla iki grubu ilgilendirir: Doğuştan kalp deliği olup belirti veren veya kalbi zorlayan yetişkinler; ve kalp ritmi bozukluğu (atriyal fibrilasyon) nedeniyle inme riski taşıyan, ancak kan sulandırıcı tedaviyi uzun süre kullanamayan kişiler. Ayrıca açıklanamayan inme geçiren ve kalbinde PFO saptanan genç erişkinler de değerlendirilebilir. Kapatma işleminin hangi hastaya uygun olduğu her zaman kişiye özel olarak belirlenir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu kişide hiçbir belirti yoktur; delik tesadüfen yapılan bir muayene veya ekokardiyografi (kalp ultrasonu) sırasında fark edilebilir.
• Nefes darlığı, özellikle merdiven çıkarken veya efor sırasında.
• Çabuk yorulma ve eskisi kadar hareket edememe.
• Çarpıntı (kalbin hızlı, güçlü veya düzensiz attığını hissetme).
• Tekrarlayan baş ağrıları veya aura ile giden migren atakları (özellikle PFO varlığında).
• Açıklanamayan bir inme veya geçici felç benzeri şikayet geçirmiş olmak.
• Bacaklarda veya ayak bileklerinde şişlik, kilo artışı.

Çocuklarda belirtiler

• Bu cihazlar ağırlıklı olarak yetişkinlerde kullanılır; ancak delik çocukluktan beri mevcutsa geçmişte şu belirtiler görülmüş olabilir:
• Bebeklikte beslenme sırasında çabuk yorulma ve yavaş kilo alımı.
• Sık solunum yolu enfeksiyonu geçirme.
• Eforla çabuk yorulma, oyun oynarken sık mola verme.
• Bazı küçük delikler bebeklik ve çocukluk döneminde kendiliğinden kapanabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaş ilerledikçe belirtiler daha belirgin hale gelebilir.
• Eforla nefes darlığı ve ayak bileklerinde şişlik ön plana çıkabilir.
• Kalp ritmi bozukluğu (atriyal fibrilasyon) sık eşlik eder ve inme riskini artırabilir.
• İnme sonrası yapılan incelemede kalpte geçiş yolu saptanabilir.
• Ek hastalıklar (yüksek tansiyon, şeker hastalığı) nedeniyle kalp üzerindeki yük daha fazla olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Doğuştan gelen kalp duvarı delikleri: kulakçıklar arası delik (ASD), karıncıklar arası delik (VSD) ve kalp ile ana atardamar arasındaki açıklık (PDA).
• Fetüs döneminde var olan ve doğumdan sonra tam kapanmayan küçük geçiş yolu (PFO).
• Kalp ritmi bozukluğu (atriyal fibrasyon) olan kişilerde, sol kulakçıktaki küçük keseciğin (LAA) kapatılması ihtiyacı — burada kese pıhtı oluşumuna yataklık edebildiği için kapatma inme riskini azaltmayı amaçlar.
• Daha önce kalp kapak ameliyatı geçiren kişilerde kapak çevresindeki kaçakların kapatılması.
• Kalp kası veya damar duvarında oluşan küçük baloncuk (psödoanevrizma) gibi özel durumlar.

Risk faktörleri

• Ailede doğuştan kalp hastalığı öyküsü.
• Bazı genetik (kalıtsal) sendromlar; örneğin Down sendromunda kalp delikleri daha sık görülür.
• Hamilelik döneminde geçirilen bazı enfeksiyonlar veya kullanılan bazı ilaçlar (anne adayının hekimiyle değerlendirmesi gerekir).
• Kalp ritmi bozukluğu (atriyal fibrasyon), yüksek tansiyon ve ileri yaş — sol kulakçık keseciği kapatma işlemi düşünülen kişilerde.
• Daha önce kalp ameliyatı veya girişim geçirmiş olmak.
• Açıklanamayan inme geçirmiş olmak (PFO araştırması için).

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı, ani nefes darlığı veya bayılma gibi durumlarda vakit kaybetmeden 112'yi arayın.
• İnme belirtileri varsa hemen 112'yi arayın.
• İşlem sonrası kasıkta şişlik, kanama veya bacakta renk değişikliği varsa acil başvuru yapın.
• Ateş ve titreme birlikteyse aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yeni başlayan veya artan nefes darlığı, yorgunluk ya da çarpıntı varsa bir hekimle görüşün.
• Tekrarlayan migren benzeri baş ağrılarınız varsa aile hekiminize danışın.
• Doğuştan kalp deliği tanınız varsa düzenli kardiyoloji kontrollerinizi aksatmayın.
• Kapatma işlemi sonrası planlanan kontrol randevularınıza mutlaka gidin.
• Diş tedavisi veya ameliyat öncesi kalp cihazınız olduğunu sağlık ekibine mutlaka söyleyin.

Tanı

Tanı genellikle bir hekimin muayenesiyle başlar. Hekim kalbi dinler, kalp seslerinde ek bir üfürüm (kan akışının yaptığı ek ses) duyabilir. Ardından kalbin ultrasonla görüntülenmesi (ekokardiyografi) yapılır; bu inceleme deliğin yerini, büyüklüğünü ve kalp üzerindeki etkisini gösterir. Gerekirse deliğin daha ayrıntılı görülmesi için yemek borusundan yapılan ultrason (transözofageal ekokardiyografi) veya kalp kateterizasyonu gibi ek testler istenebilir. Hangi testlerin gerektiğine hekiminiz sizin durumunuza göre karar verir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve kalp dinleme.
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu) — kalbin yapısını ve deliği gösterir.
• Transözofageal ekokardiyografi — yemek borusuna ince bir cihaz yerleştirilerek kalbin arka kısmının daha net görüntülenmesi.
• Kabarcık testi (bubble çalışması) — kalpte küçük bir geçiş yolu olup olmadığını araştırır.
• Elektrokardiyografi (EKG) ve gerekirse ritim kaydı (Holter) — kalp ritmini değerlendirir.
• Göğüs röntgeni — kalbin ve akciğerlerin genel görünümünü değerlendirir.
• Kalp kateterizasyonu — deliğin ve kalp içi basınçların ayrıntılı ölçümü.
• Kan testleri ve gerekirse kalp manyetik rezonansı (MR) veya bilgisayarlı tomografi (BT).

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle birkaç randevuda tamamlanır. Bazı testler için aç gelmeniz veya belirli ilaçlarınızı geçici olarak bırakmanız istenebilir; bunu mutlaka hekiminizle konuşun. Transözofageal ekokardiyografi gibi işlemler öncesinde boğazı uyuşturan bir sprey ve hafif sakinleştirici kullanılabilir; işlem kısa sürer ve sonrasında genellikle birkaç saat gözlem yeterlidir. Test sonuçları birlikte değerlendirildikten sonra kapatma işleminin sizin için uygun olup olmadığı konuşulur.

Tedavi

Tedavi yaklaşımı kişiye göre değişir. Bazı küçük delikler hiçbir girişim gerektirmeden sadece düzenli izlemle takip edilir. Belirti veren, kalbi zorlayan veya inme riskini artıran durumlarda kapatma işlemi gündeme gelebilir. Kapatma işlemi genellikle kateter yoluyla, yani kasıktaki damardan ince bir boru ilerletilerek yapılır; cihaz deliğin içine yerleştirilir ve kalp dokusu zamanla cihazın üzerini kaplar. Uygun olmayan durumlarda açık kalp ameliyatı ile onarım da bir seçenek olabilir. Karar, kalp hastalıkları uzmanı ve gerekirse kalp damar cerrahının birlikte değerlendirmesiyle verilir.

Evde kişisel bakım

• Kontrollerinizi ve randevularınızı düzenli takip edin; şikayetlerinizi not alarak hekiminize anlatın.
• İşlem sonrası verilen hareket kısıtlamalarına (örneğin kasık bölgesini zorlamamak) uyun.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin; bu, kalp sağlığı için en değerli adımlardan biridir.
• Kan sulandırıcı veya kalp ilaçlarınız varsa hiçbirini kendi kararınızla bırakmayın; değişiklikleri mutlaka hekiminize sorun.
• Ateş, halsizlik veya işlem yerinde kızarıklık fark ederseniz bekletmeden hekiminize bildirin.
• Diş tedavisi, ameliyat ya da girişim öncesi kalbinizde cihaz olduğunu sağlık ekibine söyleyin.
• Ağır efor gerektiren işlere ne zaman dönebileceğinizi hekiminize sorun.

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi, altta yatan duruma ve kişinin risklerine göre düzenlenir. Kalpte pıhtı oluşumunu azaltmak için kanın pıhtılaşmasını etkileyen ilaçlar kullanılabilir; kalp ritmi bozukluğu varsa ritmi kontrol altına alan tedaviler gündeme gelebilir; yüksek tansiyon ve kalp yetmezliği gibi eşlik eden durumlar ayrıca ele alınır. Hangi tedavinin size uygun olduğu, yarar ve riskler birlikte değerlendirilerek hekiminiz tarafından belirlenir. İlaçların adı, dozu ve süresi konusunda yalnızca size reçete yazan hekiminizin ve eczacınızın yönlendirmelerini dikkate alın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kapatma işlemi, deliğin büyüklüğüne ve yerine göre kateter yoluyla (kasıktan ince bir boru ile) yapılabilir; bu yöntemde genellikle göğüs açılmaz ve iyileşme süresi daha kısadır. Deliğin kapatma cihazına uygun olmadığı, kalp kapaklarına çok yakın olduğu veya başka kalp sorunlarının da düzeltilmesi gerektiği durumlarda açık kalp ameliyatı tercih edilebilir. İşlem öncesi hangi yöntemin sizin için daha güvenli ve uygun olduğu ayrıntılı olarak konuşulur.

Bu durumla yaşamak

Kapatma işlemi sonrası çoğu kişi birkaç gün ile birkaç hafta içinde günlük yaşamına döner. İlk günlerde kasık bölgesini zorlamamak, ağır kaldırmamak ve verilen önerilere uymak önemlidir. Kalbinizde bir cihaz olduğunu bilmek zaman zaman tedirginlik yaratabilir; ancak düzenli kontrollerle süreç genellikle öngörülebilir hale gelir. Seyahat ederken veya başka bir sağlık kuruluşuna başvururken kalp cihazınız olduğunu söylemek işleri kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve hafif-orta tempolu hareket edin; yeni bir spora başlamadan önce hekiminize danışın.
• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durun; gerekiyorsa bırakma desteği isteyin.
• Uyku düzeninize özen gösterin ve yeterince dinlenin.
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, yürüyüş veya hoşunuza giden uğraşlar edinin.
• Alkol kullanımı konusunda hekiminizin önerilerini dikkate alın.
• Kiloluysanız, sağlıklı bir kiloya ulaşmak kalbiniz üzerindeki yükü azaltır.
• Düzenli kontrol ve testlerinizi ertelemeyin.

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme düzeni genel sağlığınız için de yararlıdır: sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve zeytinyağı ağırlıklı beslenmek; tuz, işlenmiş gıda ve şekerli içecekleri sınırlamak iyi bir başlangıçtır. Egzersiz konusunda acele etmeyin; işlem sonrası genellikle hafif yürüyüşlerle başlanır ve zamanla süre artırılır. Ağırlık kaldırma veya yoğun efor gerektiren sporlara ne zaman başlayabileceğinizi mutlaka hekiminize sorun. Egzersiz sırasında göğüs ağrısı, nefes darlığı veya baş dönmesi olursa durup dinlenin ve bu durumu hekiminize bildirin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp ile ilgili bir tanı almak veya bir cihaz taşımak kaygı, endişe ve zaman zaman moral bozukluğu yaratabilir; bu çok anlaşılır bir duygudur ve yalnız değilsiniz. Duygularınızı ailenizle, arkadaşlarınızla veya hekiminizle paylaşmak çoğu zaman rahatlatıcıdır. Kaygınız günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa aile hekiminize veya bir ruh sağlığı uzmanına başvurmaktan çekinmeyin. Kendinize zarar verme düşünceleriniz olursa hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Doğuştan gelen kalp delikleri çoğunlukla önlenemez; bunlar bebeğin kalp gelişimi sırasında oluşur ve anne adayının yapabileceği bir şeyle tamamen engellenemez. Ancak hamilelik döneminde düzenli takip, hekimin uygun görmediği ilaçlardan kaçınmak ve enfeksiyonlardan korunmak genel olarak önerilir. Delikten kaynaklanabilecek komplikasyonlar ise erken tanı, düzenli izlem ve uygun tedaviyle büyük ölçüde azaltılabilir.

Aşılar

Kalp ile ilgili bir durumu olan kişilerde solunum yolu enfeksiyonları daha ağır seyredebileceği için hekiminizin önerisiyle mevsimsel grip ve zatürre gibi aşılar değerlendirilebilir. Hangi aşıların sizin için uygun olduğunu ve zamanlamasını mutlaka hekiminize veya eczacınıza sorun.

Tarama programları

Doğuştan kalp hastalığı tanısı olan kişilerin düzenli kardiyoloji kontrollerine devam etmesi önerilir. Ailede doğuştan kalp hastalığı öyküsü varsa veya açıklanamayan bir inme geçirildiyse, kalbin ultrasonla değerlendirilmesi için hekiminize danışabilirsiniz. Yüksek tansiyon ve kalp ritmi bozukluğu gibi durumların erken saptanması da bu açıdan önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İnme riski: Özellikle kalp içindeki geçiş yolu veya kulakçık keseciğinde oluşan pıhtı beyne gidebilir.
• Akciğer damarlarında yüksek basınç (pulmoner hipertansiyon).
• Kalp yetmezliği: Kalbin uzun süre fazla yükle çalışması zamanla zayıflamasına yol açabilir.
• Kalp ritmi bozuklukları, özellikle kulakçıklarda.
• Kalp iç zarı iltihabı (endokardit) riskinde artış — bazı delik türlerinde.
• Bacaklarda şişlik, efor kapasitesinde azalma ve yaşam kalitesinde düşme.
• İşlem yapılan cihazlarda nadiren cihazın yer değiştirmesi veya kalp dokusunda hasar görülebilir; bu nedenle kontroller önemlidir.

Uzun vadeli görünüm

Kalp içi kapatma cihazları, uygun hastalarda son derece yüz güldürücü sonuçlar verebilir; birçok kişide şikayetler belirgin şekilde azalır ve günlük yaşam kalitesi artar. Tedavi kararı ve zamanlaması kişiye özeldir; bazı durumlarda yıllarca sadece izlem yeterli olabilir. Düzenli kontroller, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve hekiminizle açık iletişim, uzun vadeli sonuçları en iyi hale getirmenin en güvenilir yoludur. Endişelerinizi paylaşmaktan çekinmeyin; sağlık ekibiniz bu süreçte yanınızdadır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.