Göğüs Aortu Anevrizması ve Endovasküler Onarım (TEVAR)

Genel Bakış

Aort, kalpten çıkıp vücudun tamamına kan taşıyan en büyük atardamardır. Göğüs aortu anevrizması, göğüs kafesi içinden geçen bu damarın bir bölümünün zayıflayıp balon gibi genişlemesidir. Damar duvarı incelir ve genişleme çok büyürse yırtılma (rüptür) riski doğar. Endovasküler onarım, halk arasında bilinen adıyla TEVAR, açık göğüs ameliyatı yerine kasıktaki bir damardan ince bir tüp (kateter) ile girilerek yapılan bir tedavidir. Bu yöntemde genişlemiş bölgeye damarın içinden bir stent-greft yerleştirilir. Stent-greft, tel örgü ve kumaştan yapılmış bir tüptür; kanı anevrizmalı balonun içine değil, damarın sağlıklı kanalına yönlendirir. Böylece balon üzerindeki basınç azalır ve yırtılma riski düşer.

Göğüs aortu anevrizması, karın aortu anevrizmasına göre daha az görülür. Yine de özellikle ileri yaşta ve yüksek tansiyonu olan kişilerde azımsanmayacak sıklıkta rastlanır. Pek çok kişi anevrizması olduğunu bilmeden yaşar, çünkü uzun süre sessiz kalır.

Daha çok 60 yaş üzeri kişilerde görülür. Erkeklerde kadınlara göre daha sıktır. Sigara içenler, yüksek tansiyonu olanlar, ailesinde benzer sorun bulunanlar ve bağ dokusu hastalığı (örneğin Marfan sendromu) olan kişiler daha yüksek risk altındadır. Gençlerde ve çocuklarda nadirdir; görüldüğünde genellikle doğuştan gelen bir bağ dokusu sorunu araştırılır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu kişide hiçbir belirti yoktur; anevrizma sessizce büyür.
• Göğüste veya sırtta künt, sızlayan ya da baskı hissi veren ağrı olabilir.
• Boyun, çene veya omuzlara yayılan rahatsızlık hissi görülebilir.
• Ses kısıklığı veya ses değişikliği olabilir; genişlemiş damar ses tellerini çevreleyen sinire baskı yapabilir.
• Yutkunma güçlüğü ya da boğazda takılma hissi olabilir.
• Nefes darlığı, hırıltılı solunum veya öksürük görülebilir.
• Nadiren sırt veya göğüs duvarında nabız gibi atan bir kitle hissedilebilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda göğüs aortu anevrizması çok nadirdir.
• Genellikle doğuştan gelen bağ dokusu hastalıkları veya kalp damar yapı bozuklukları ile birlikte görülür.
• Belirti varsa göğüs ağrısı, çabuk yorulma, nefes darlığı veya büyüme gelişme geriliği şeklinde olabilir.
• Ailede erken yaşta aort sorunu öyküsü varsa çocuk kardiyolojisi değerlendirmesi önerilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta belirtiler başka hastalıklarla karışabilir; örneğin nefes darlığı akciğer hastalığına, göğüs ağrısı kalp hastalığına yorulabilir.
• Yorgunluk, halsizlik ve dayanıklılığın azalması daha belirgin olabilir.
• Ek hastalıklar (tansiyon, şeker hastalığı, böbrek sorunları) tedavi planını ve iyileşmeyi etkileyebilir.
• Düzenli kontrol ve ilaç uyumu bu yaş grubunda ayrıca önemlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Damar sertliği (ateroskleroz): Damar duvarının esnekliğini kaybetmesi zamanla zayıflamaya yol açar.
• Yüksek tansiyon: Damar duvarına sürekli yüksek basınç uygulanması duvarı yorar.
• Bağ dokusu hastalıkları: Marfan sendromu gibi durumlarda damar duvarı doğuştan daha zayıf olabilir.
• Travma: Göğüs bölgesine alınan ağır darbeler damar duvarını bozabilir.
• Enfeksiyon: Nadiren damar duvarında mikrobik iltihap (miyotik anevrizma) gelişebilir.
• Doğuştan gelen damar yapı bozuklukları ve bazı genetik geçişli hastalıklar.

Risk faktörleri

• Sigara ve tütün ürünleri kullanmak
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Yüksek kolesterol
• İleri yaş (özellikle 60 yaş üzeri)
• Erkek cinsiyet
• Ailede aort anevrizması veya ani damar yırtılması öyküsü
• Marfan sendromu gibi bağ dokusu hastalıkları
• KOAH gibi kronik akciğer hastalıkları
• Geçirilmiş göğüs travması ya da damar ameliyatı
• Hareketsiz yaşam ve sağlıksız beslenme

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani ve şiddetli göğüs veya sırt ağrısı varsa hemen 112'yi arayın.
• Bayılma, nefes alamama, kol veya bacakta ani güç kaybı varsa acil servise başvurun.
• Yeni başlayan ses kısıklığı veya yutkunma güçlüğü varsa aynı gün hekiminizle görüşün.
• Tansiyonunuz ilaçlara rağmen sürekli yüksek seyrediyorsa gecikmeden başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Göğüs veya sırt bölgesinde tekrarlayan, hafif ama geçmeyen bir rahatsızlık hissediyorsanız randevu alın.
• Ailenizde aort anevrizması veya ani damar yırtılması öyküsü varsa bunu hekiminize söyleyin.
• Marfan sendromu gibi bir bağ dokusu hastalığınız varsa düzenli kardiyoloji kontrollerinizi aksatmayın.
• Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol veya sigara kullanımı gibi riskleriniz varsa yıllık sağlık kontrolü yaptırın.

Tanı

Tanı çoğunlukla görüntüleme yöntemleriyle konur. Anevrizma sıklıkla başka bir şikâyet nedeniyle yapılan tetkikler sırasında tesadüfen fark edilir. Hekiminiz önce tıbbi geçmişinizi dinler, aile öyküsünü sorar ve sizi muayene eder. Ardından damarın yapısını ve genişliğini görmek için görüntüleme ister. Görüntüleme sonuçları; anevrizmanın yeri, boyutu ve şekli hakkında karar vermeyi sağlar.

Yapılabilecek testler

• Bilgisayarlı tomografi anjiyografi (BT anjiyo): Damarı ve çevresini ayrıntılı gösteren, en sık kullanılan görüntüleme yöntemidir.
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Radyasyon kullanmadan damar yapısını değerlendirmeyi sağlar.
• Ekokardiyografi: Kalp ve aortun kalbe yakın bölümünü ultrasonla inceler.
• Göğüs röntgeni: Bazen genişlemiş aortun dolaylı belirtisini gösterir.
• Kan tahlilleri: Böbrek fonksiyonları, kolesterol ve genel sağlık durumu değerlendirilir.
• Genetik danışmanlık ve testler: Aile öyküsü veya bağ dokusu hastalığı şüphesinde düşünülebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Görüntüleme işlemleri genellikle ağrısızdır ve kısa sürer. BT anjiyoda damar yoluyla kontrast madde verilir; işlem sırasında yüzünüzde ısı hissi olabilir, bu normaldir. Kontrast madde kullanılacaksa böbrek sağlığınız ve alerjileriniz önceden sorulur. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar ve hekiminiz size bulguları sade bir dille anlatır. Gerekirse kalp damar cerrahisi veya girişimsel radyoloji uzmanıyla birlikte değerlendirilirsiniz.

Tedavi

Tedavi yaklaşımı anevrizmanın boyutuna, büyüme hızına, belirti verip vermediğine ve genel sağlık durumunuza göre belirlenir. Küçük ve belirtisiz anevrizmalarda çoğu zaman düzenli takip yeterlidir. Daha büyük veya hızla büyüyen anevrizmalarda endovasküler onarım ya da açık cerrahi gibi girişimler gündeme gelir. Hangi yöntemin uygun olduğuna, sizinle birlikte uzman ekip karar verir.

Evde kişisel bakım

• Sigara ve tütün ürünlerini bırakın; bu tek başına riski belirgin şekilde azaltır.
• Tansiyonunuzu evde düzenli ölçün ve değerleri not edin.
• İlaçlarınızı hekiminizin önerdiği şekilde düzenli kullanın, kendi başınıza bırakmayın.
• Ağır ıkınma, ani zorlanma ve çok ağır kaldırma gibi tansiyonu fırlatan durumlardan kaçının.
• Kontrollere ve görüntüleme randevularına zamanında gidin.
• Ateş, yeni ağrı veya nefes darlığı gibi yeni belirtileri hemen bildirin.

Tıbbi tedaviler

Tedavinin ilk adımı genellikle risk faktörlerini kontrol altına almaktır. Yüksek tansiyonun düşürülmesi, kolesterolün dengelenmesi ve sigaranın bırakılması anevrizmanın büyüme hızını yavaşlatabilir. Hekiminiz bu amaçla uygun ilaçları reçete edebilir; ilaç seçimi ve dozu mutlaka hekiminiz belirler. Küçük anevrizmalar belirli aralıklarla görüntüleme ile izlenir. Girişim gerektiğinde iki ana yol vardır: endovasküler onarım ve açık cerrahi onarım. Endovasküler onarımda kasıktaki damardan girilir, kateter ile anevrizma bölgesine ulaşılır ve damar içine stent-greft yerleştirilir. Bu işlem genellikle 1-3 saat sürer, hastanede kalış çoğu zaman birkaç gündür. Açık cerrahide ise göğüs açılarak anevrizmalı bölüm çıkarılıp yerine yapay damar konur; bu daha büyük bir ameliyattır ve iyileşme daha uzun sürer. Hangi yöntemin size uygun olduğu; anevrizmanın yerine, damar yapınıza, yaşınıza ve diğer hastalıklarınıza göre değişir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Girişim çoğunlukla anevrizma belirli bir büyüklüğe ulaştığında, hızlı büyüdüğünde, belirti vermeye başladığında veya yırtılma riski arttığında düşünülür. Marfan sendromu gibi bağ dokusu hastalıklarında ya da aile öyküsü güçlü olduğunda daha erken değerlendirme yapılabilir. Karar, kişiye özel olarak kalp damar cerrahisi ekibi tarafından verilir; girişimin yararı ve olası riskleri sizinle ayrıntılı konuşulur.

Bu durumla yaşamak

Anevrizma tanısı ile yaşamak, çoğu kişide günlük hayatı büyük ölçüde değiştirmez; ancak biraz düzen ve dikkat ister. Tansiyonunuzu düzenli takip etmek, ilaçlarınıza sadık kalmak ve kontrolleri aksatmamak en önemli adımlardır. Ağır zorlanma gerektiren işlerde kendinizi korumanız, ani ıkınma ve nefes tutmadan kaçınmanız önerilir. Endovasküler onarım sonrası çoğu kişi kısa sürede günlük rutinine döner; ne zaman araç kullanabileceğiniz, işe dönebileceğiniz ve spora başlayabileceğiniz konusunda hekiminizin önerilerini izleyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve tütün ürünlerinden tamamen uzak durun.
• Tansiyonu yükselten aşırı tuzlu ve işlenmiş gıdalardan kaçının.
• Stresten uzak durmaya çalışın; gevşeme ve nefes egzersizleri işe yarayabilir.
• Düzenli ve ölçülü fiziksel aktivite yapın; ağır direnç antrenmanları ve ani zorlanmalar konusunda hekiminize danışın.
• Alkol tüketimini sınırlandırın.
• Yeterli ve düzenli uykuya özen gösterin.
• Uzun yolculuklar ve yüksek rakım gibi durumlar öncesinde hekiminize danışın.

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme düzeni hem tansiyonu hem de damar sağlığını destekler. Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, yağsız protein ve sağlıklı yağlara ağırlık verin; tuzu, şekeri ve işlenmiş gıdaları azaltın. Yürüyüş gibi orta tempolu aktiviteler genellikle güvenlidir ve haftada çoğu gün 30 dakika hedeflenebilir. Ancak ağırlık kaldırma, ani ıkınma veya nefes tutma gerektiren egzersizler tansiyonu yükseltebilir. Ameliyat veya girişim sonrası egzersize başlarken mutlaka hekiminizin önerdiği takvime uyun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Böyle bir tanı insanda kaygı, korku ve kontrol kaybı hissi yaratabilir. Bu duygular son derece anlaşılır. Kaygı bazen uykuyu, iştahı ve günlük hayatı etkileyebilir. Duygularınızı ailenizle, güvendiğiniz bir yakınınızla veya hekiminizle paylaşmak iyi gelir. Kaygı günlük yaşamınızı belirgin şekilde zorluyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almak faydalı olur. Türkiye'de ruhsal destek için aile sağlığı merkezinize veya bir hastanenin psikiyatri polikliniğine başvurabilirsiniz. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız ya da kendinize zarar verme düşüncesi taşıyorsanız lütfen vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin; yalnız değilsiniz ve yardım istemek güçlü bir adımdır.

Önleme

Her anevrizmayı tamamen önlemek mümkün olmasa da riski azaltmak mümkündür. En etkili adımlar sigarayı bırakmak, tansiyonu ve kolesterolü kontrol altında tutmak, sağlıklı beslenmek ve düzenli hareket etmektir. Aile öyküsü veya bağ dokusu hastalığı gibi yüksek risk taşıdığınız bir durum varsa düzenli kardiyoloji kontrolü yaptırmanız önerilir.

Aşılar

Anevrizmayı doğrudan önleyen bir aşı yoktur. Ancak grip ve zatürre gibi solunum yolu enfeksiyonlarına karşı aşılanma, özellikle akciğer hastalığı veya kalp damar hastalığı olan kişilerde genel sağlığı korumaya yardımcı olur. Hangi aşıların size uygun olduğunu aile hekiminize veya eczacınıza sorabilirsiniz.

Tarama programları

Türkiye'de göğüs aortu anevrizması için ulusal bir tarama programı bulunmamaktadır. Bununla birlikte ailenizde aort anevrizması, ani damar yırtılması veya genç yaşta ani ölüm öyküsü varsa ya da Marfan sendromu gibi bir bağ dokusu hastalığınız varsa, tarama ve takip için hekiminize başvurmanız önerilir. Sağlık Bakanlığı'nın güncel tarama ve korunma önerilerini aile sağlığı merkezinizden öğrenebilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Anevrizmanın zamanla büyümesi ve damar duvarının daha da incelmesi
• Aort yırtılması (rüptür): Hayatı tehdit eden, acil müdahale gerektiren bir durum
• Aort diseksiyonu: Damar duvarı içinde yeni bir kanal oluşması
• Aort kapağı yetmezliği ve kalp üzerinde ek yük
• Göğüs içindeki yapılara baskı sonucu ses kısıklığı, yutkunma güçlüğü veya nefes darlığı
• Kan pıhtısı oluşumu ve pıhtının vücudun başka bölgelerine gitmesi

Uzun vadeli görünüm

Göğüs aortu anevrizması olan pek çok kişi, düzenli takip ve risk faktörlerinin kontrolü ile uzun ve aktif bir yaşam sürdürür. Endovasküler onarım gerektiğinde, uygun hastalarda açık cerrahiye göre daha kısa hastane süresi ve daha hızlı iyileşme sağlayabilir. Tedavi sonrası düzenli görüntüleme takipleri, olası sorunları erken yakalamak açısından önemlidir. Her kişinin durumu farklıdır; bu yüzden kendi görünümünüz ve takip planınız hakkında en doğru bilgiyi size takip eden hekim verecektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.