Kanser Tedavisinde Hormonoterapi

Genel Bakış

Hormonoterapi (hormon tedavisi), bazı kanser türlerinin büyümek için ihtiyaç duyduğu hormonların etkisini azaltan ya da o hormonların üretimini yavaşlatan bir kanser tedavisidir. Buradaki 'hormon' kelimesi, menopoz döneminde kullanılan hormon yerine koyma tedavisiyle karıştırılmamalıdır. Bu tedavi vücuda hormon eklemez; tam tersine, kanserin hormondan yararlanmasını engeller. Her kanser bu tedaviye yanıt vermez. Yalnızca hücreleri hormonla beslenen, yani 'hormona duyarlı' kanserlerde işe yarar. En sık meme kanseri ve prostat kanserinde kullanılır.

Evet, oldukça yaygındır. Meme kanseri ve prostat kanseri tedavisinde en sık başvurulan yöntemlerden biridir; dünyada ve Türkiye'de çok sayıda kişi bu tedaviyi almaktadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Memede ya da başka bir bölgede elle fark edilen, geçmeyen şişlik veya kitle
• Prostatla ilgili sorunlarda idrar yapmada zorluk, sık idrara çıkma veya idrarda kan görme
• Açıklanamayan kilo kaybı, sürekli yorgunluk ve gece terlemesi
• Hormonoterapinin sık görülen yan etkileri: sıcak basması, terleme, eklem ve kas ağrıları, halsizlik, uyku sorunları, ruh hâli değişiklikleri, vajinal kuruluk veya cinsel istekte azalma

Çocuklarda belirtiler

• Hormonoterapi çocuklarda çok nadiren ve yalnızca belirli uzmanlık durumlarında kullanılır; bu nedenle çocuklara özgü belirti listesi sınırlıdır.
• Çocuğunuzda açıklanamayan şişlik, kilo kaybı, uzun süren ateş veya olağan dışı yorgunluk varsa mutlaka bir hekime danışın.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta yan etkiler daha belirgin olabilir: halsizlik, kas güçsüzlüğü ve düşme riskinde artış.
• Kemik erimesi (osteoporoz) riski artabilir; bu nedenle kemik sağlığı düzenli olarak değerlendirilmelidir.
• Unutkanlıkta artış, uyku bozukluğu veya ruh hâli değişiklikleri görülebilir; bunlar hekimle paylaşılmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Bazı kanser hücrelerinin yüzeyinde hormonu yakalayan alıcılar (reseptörler) bulunur. Hormon bu alıcıya bağlandığında hücrenin büyümesi hızlanır.
• Östrojen (kadınlık hormonu) meme ve rahim kanserinde, testosteron (erkeklik hormonu) prostat kanserinde büyümeyi tetikleyebilir.
• Hormonoterapi, bu alıcıları ya da hormon üretimini hedef alarak kanserin büyümesini yavaşlatır.

Risk faktörleri

• Kanserin hormon duyarlı olup olmadığı (bu bilgi patoloji sonucunda ortaya çıkar)
• Menopoz öncesinde mi, sonrasında mı olduğunuz
• Kanserin türü, evresi ve yayılımı
• Yaşınız, genel sağlık durumunuz ve kemik sağlığınız
• Daha önce aldığınız tedaviler ve kullandığınız diğer ilaçlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• 38 °C ve üzeri ateş ya da titreme
• Tek bacakta şişlik, kızarıklık veya ağrı
• Şiddetli ve geçmeyen ağrı
• Yeni başlayan, açıklanamayan ve sizi endişelendiren belirtiler
• Kendinize zarar verme düşünceleri ya da dayanamadığınızı hissetmeniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tedaviye başlamadan önce yapılan bilgilendirme ve hazırlık görüşmesi
• Yan etkiler günlük yaşamınızı etkilemeye başladığında
• Düzenli kemik sağlığı, kan değerleri ve kontrol randevuları
• Uzun bir yolculuk veya seyahat öncesinde ilaç planınızı gözden geçirmek için

Tanı

Hormonoterapinin işe yarayıp yaramayacağı, kanser dokusunun incelenmesiyle anlaşılır. Biyopsi (doku örneği alma) sırasında alınan parçada hormon alıcılarına bakılır. Sonuç, kanserin 'hormona duyarlı' olup olmadığını gösterir ve tedavi planını belirler.

Yapılabilecek testler

• Biyopsi ve patolojik inceleme (doku örneği alınması)
• İmmünohistokimya: dokuda hormon alıcısı olup olmadığını gösteren özel boyama testi
• Kan testleri: hormon düzeyleri, karaciğer ve böbrek fonksiyonları, tam kan sayımı
• Görüntüleme yöntemleri: mamografi, ultrason, MR, BT veya PET
• Kemik yoğunluğu ölçümü (kemik sağlığını değerlendirmek için)

Randevunuzda neler beklenir

Sonuçlar genellikle birkaç gün ile birkaç hafta arasında çıkar. Hekiminiz sonucu sizinle birlikte değerlendirir; seçenekleri, beklenen yararları ve olası yan etkileri anlatır. Soru sormak, not almak ve gerekirse ikinci bir görüş almak hakkınızdır.

Tedavi

Hormonoterapi, kanserin hormondan yararlanmasını engelleyerek büyümeyi yavaşlatır. Ameliyat, ışın tedavisi veya kemoterapiyle birlikte ya da tek başına kullanılabilir. Amaç; kanserin geri gelme riskini azaltmak, tümörü küçültmek veya hastalığı kontrol altında tutmaktır. Tedavi çoğu zaman uzun sürelidir ve sabır ister.

Evde kişisel bakım

• Yan etkileri günlük olarak kısa notlar hâlinde kaydedin; kontrolde paylaşın.
• Düzenli ve hafif-orta tempolu hareket edin: yürüyüş, yüzme, germe egzersizleri.
• Yeterli su için ve öğünlerinizi düzenli tutun.
• Uyku düzeninizi korumaya çalışın; gündüz kısa dinlenmeler yapın.
• Sigara içmeyin, alkolü sınırlayın.
• Kemik sağlığınız için beslenmenizi ve D vitamini durumunuzu hekiminizle birlikte değerlendirin.
• Ateşi takip edin; ateş veya enfeksiyon belirtisinde vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun.

Tıbbi tedaviler

Hormonoterapi birkaç farklı yolla uygulanır: hormonun kanser hücresine bağlanmasını engelleyen ilaçlar, hormon üretimini azaltan ilaçlar ve hormon üreten organların (örneğin yumurtalıkların) cerrahi olarak alınması ya da ışınla işlevsiz hâle getirilmesi. İlaçlar tablet, iğne veya düzenli enjeksiyon biçiminde olabilir. Hangi yöntemin uygun olduğu; kanserin türüne, evresine, menopoz durumunuza ve genel sağlığınıza göre hekiminiz tarafından belirlenir. İlaç adı ve doz bilgisi yalnızca sizi takip eden hekim tarafından verilir; kendi başınıza ilaç başlamayın veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Hormonoterapi çerçevesinde ameliyat, daha çok hormon üreten organların (örneğin yumurtalıkların) alınması amacıyla ve seçilmiş durumlarda düşünülür. Kanserin kendisi için yapılan ameliyat ise hormonoterapiden önce, sonra veya tedaviyle eş zamanlı planlanabilir.

Bu durumla yaşamak

Bu tedavi bir maratona benzer; hız kadar süreklilik de önemlidir. Yan etkiler zaman içinde değişebilir, bazıları hafifler. Gününüzü küçük parçalara bölmek, dinlenmeye yer açmak ve yardım istemek süreci kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftanın çoğu günü hafif tempolu egzersiz yapın.
• Sigara bırakma konusunda destek alın.
• Alkol tüketimini sınırlayın.
• Kemik sağlığını korumak için düşme riskini azaltın: evde kaymaz paspas, yeterli aydınlatma, tutunma barları.
• Aşılar ve kontrol randevularınızı takip edin.
• Bedeninizi dinleyin; aşırı yüklenmekten kaçının.

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve yeterli proteinden zengin dengeli bir beslenme genel sağlığınızı destekler. Aşırı kilo alımını önlemek hem yorgunluğu hem de bazı yan etkileri hafifletebilir. Haftanın çoğu günü 20-30 dakikalık yürüyüş gibi hafif-orta egzersiz hedefleyin; ancak yeni bir programa başlamadan önce hekiminize danışın. Özel diyetler veya takviyeler konusunda hekiminiz ya da eczacınızla konuşmadan karar vermeyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hormonoterapi ruh hâlini etkileyebilir: kaygı, üzüntü, uyku sorunları ve istek azalması görülebilir. Bunlar zayıflık değildir; tedavinin bir parçası olabilir ve konuşulduğunda yönetilebilir. Kendinize zarar verme düşünceleri veya dayanamadığınızı hissettiğiniz bir anda hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun; yalnız kalmayın.

Önleme

Hormonoterapi önlenmesi gereken bir hastalık değil, bir tedavidir. Ancak hormonoterapiye ihtiyaç duyulmasına yol açan kanserlerin bazı riskleri azaltılabilir: düzenli taramalara katılmak, sigara içmemek, sağlıklı kiloda kalmak, hareketli bir yaşam sürmek ve kontrolleri aksatmamak.

Aşılar

Kanser tedavisi sırasında grip, zatürre ve diğer rutin aşıların zamanlaması hekiminizle birlikte planlanmalıdır; bağışıklık durumunuza göre öneriler değişebilir.

Tarama programları

Türkiye'de Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen tarama programları kapsamında meme kanseri için mamografi, rahim ağzı kanseri için smear/HPV testi ve kalın bağırsak kanseri için gaita testi veya kolonoskopi sunulmaktadır. Prostat kanseri için ise hekiminizle bireysel risk değerlendirmesi yapılabilir. Aile hekiminiz veya KETEM sizi bu konuda yönlendirebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Hormona duyarlı kanserin büyümesi ve yayılması hızlanabilir.
• Ameliyat sonrası hastalığın geri gelme (nüks) riski artabilir.
• Belirtiler ağırlaşabilir ve yaşam kalitesi düşebilir.
• Kemiğe yayılım durumunda ağrı ve kırık riski artabilir.

Uzun vadeli görünüm

Hormonoterapi, hormona duyarlı kanserlerde önemli bir tedavi taşıdır ve birçok kişide hastalığın kontrol altında kalmasına yardımcı olur. Yan etkiler çoğu zaman yönetilebilir ve tedavi planı kişiye göre uyarlanır. Süreci hekiminizle açıkça konuşmak, sorular sormak ve kontrolleri aksatmamak en önemli adımlardır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.