Kalp İçi Defibrilatör (ICD) Nedir?

Genel Bakış

Kalp içi defibrilatör (İngilizce kısaltmasıyla ICD), kalbin ritmini gece gündüz izleyen ve tehlikeli bir ritim bozukluğu ortaya çıktığında kalbe küçük elektrik şokları vererek hayat kurtaran, avuç içi büyüklüğünde bir cihazdır. Ritim bozukluğu (aritmi), kalbin çok hızlı ya da düzensiz atması demektir; bazı ritim bozuklukları kalbin kan pompalamasını durdurabilir ve bu duruma ani kalp durması denir. ICD, bu tehlikeli ritmi saniyeler içinde fark eder ve kalbin yeniden normal düzende atmasını sağlar. Cihaz genellikle köprücük kemiğinin altındaki cilt altına yerleştirilir ve ince kablolarla (lead) kalbe bağlanır. ICD'nin önemli bir özelliği, kalp çok yavaş attığında gerekli olduğunda kalp atışını destekleyen bir pil işlevi de görmesidir. Kısacası ICD, kalbin yanında sürekli nöbet tutan küçük bir güvenlik görevlisi gibidir.

Evet, ICD takılması dünyada ve ülkemizde yaygın ve rutin uygulanan bir işlemdir. Her yıl çok sayıda kişiye, ani kalp durması riskini azaltmak için ICD yerleştirilmektedir. Kardiyoloji (kalp hastalıkları) merkezlerinin büyük bölümünde bu işlem deneyimli ekipler tarafından yapılır.

ICD genellikle şu kişilere önerilir: daha önce tehlikeli bir ritim bozukluğu ya da ani kalp durması geçirmiş olanlar; kalp kasılma gücü (ejeksiyon fraksiyonu denir, yani kalbin her atışta pompaladığı kan oranı) belirgin şekilde düşük olan kalp yetersizliği hastaları; kalp krizi sonrası kalp kasında iz kalmış kişiler; ve bazı kalıtsal ritim bozukluğu veya kalp kası hastalıkları olan kişiler. Her yaştan insanda uygulanabilir; çocuklarda ve gençlerde daha çok kalıtsal nedenler öne çıkarken, ileri yaşlarda kalp damar hastalıkları ve kalp yetersizliği daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çarpıntı: kalbin hızlı, düzensiz ya da güçlü attığını hissetmek
• Baş dönmesi veya sersemlik hissi
• Bayılma ya da bayılacak gibi olma (göz kararması)
• Nefes darlığı, özellikle eforla
• Göğüste baskı veya rahatsızlık hissi
• Aşırı yorgunluk, güçsüz kalma
• ICD takıldıktan sonra: şok anında kısa süreli bir tekme ya da sarsıntı hissi

Çocuklarda belirtiler

• Bayılma veya ani göz kararması, özellikle oyun ya da spor sırasında
• Ani ve açıklanamayan halsizlik, çabuk yorulma
• Bebeklerde emerken çabuk yorulma, terleme, huzursuzluk
• Çarpıntıyı tarif edemeyen küçük çocuklarda göğse dokunma, huysuzluk veya korku hali
• Ailede ani kalp durması ya da genç yaşta ani ölüm öyküsü varsa dikkatli olunmalıdır

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Açıklanamayan düşmeler veya denge kaybı
• Ani gelişen bilinç bulanıklığı, dalgınlık
• Bayılma öncesi kısa süreli unutkanlık ya da boşluk hissi
• Eforla gelen nefes darlığı ve çabuk yorulma
• Bazı kalp ilaçlarının etkisiyle ritim değişiklikleri (ilaçlarınızı asla kendi kararınızla değiştirmeyin)

Nedenler

Ana nedenler

• Kalp krizi (miyokart enfarktüsü) sonrası kalp kasında oluşan iz dokusu, tehlikeli ritimlere zemin hazırlayabilir
• Kalp yetersizliği: kalbin pompalama gücünün azalması
• Kalp kası hastalıkları (kardiyomiyopatiler), örneğin hipertansif kalp hastalığına bağlı kalınlaşma
• Kalıtsal ritim bozuklukları (uzun QT sendromu, Brugada sendromu gibi)
• Doğuştan gelen kalp hastalıkları ve geçirilmiş kalp ameliyatları
• Nadiren ciddi elektrolit dengesizlikleri ve bazı ilaçların ritim üzerindeki etkileri

Risk faktörleri

• Daha önce kalp krizi geçirmiş olmak
• Kalp kasılma gücünün düşük olması (düşük ejeksiyon fraksiyonu)
• Ailede ani kalp durması veya genç yaşta ani ölüm öyküsü
• Bilinçsiz bayılma (senkop) atakları geçirmek
• Kontrolsüz yüksek tansiyon, şeker hastalığı ve yüksek kolesterol
• Sigara kullanımı, hareketsiz yaşam ve sağlıksız beslenme
• Aşırı alkol kullanımı ve uyarıcı madde kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bayılma, göz kararması veya ani bilinç kaybı yaşadıysanız
• Çarpıntı ile birlikte göğüs ağrısı, nefes darlığı veya terleme olduysa
• Cihazınız şok verdiyse (kendinizi iyi hissetseniz bile aynı gün bildirin)
• Cihaz bölgesinde kızarıklık, şişlik, akıntı veya ateş varsa
• Cihazınızdan sesli uyarı geliyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• ICD kontrol randevularınızı (genellikle yılda birkaç kez) aksatmayın
• Yeni bir ilaç başlamadan veya mevcut ilacınızı değiştirmeden önce doktorunuza danışın
• Seyahat öncesi cihaz bilgi kartınızı yanınıza alın ve gideceğiniz yerdeki sağlık olanaklarını öğrenin
• Başka bir ameliyat, diş tedavisi veya görüntüleme (örneğin MR) planlanıyorsa mutlaka ICD'niz olduğunu söyleyin
• Kalp yetersizliği belirtilerinizde (kilo artışı, ayak şişmesi, nefes darlığı) değişiklik olursa bilgilendirin

Tanı

ICD bir hastalık tanısı değil, bir tedavi seçeneğidir. Doktorunuz önce altta yatan kalp sorununu ve ani kalp durması riskinizi değerlendirir. Bunun için öykünüzü dinler, muayene eder ve bir dizi test ister. Bu testlerin sonuçlarına ve rehberlere (Sağlık Bakanlığı ve kardiyoloji derneklerinin önerileri gibi) göre ICD'nin sizin için uygun olup olmadığına birlikte karar verilir. Karar sürecinde ikinci bir kardiyoloji görüşü almak da mümkündür.

Yapılabilecek testler

• Elektrokardiyografi (EKG): kalbin elektriksel kaydı
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): kalbin pompalama gücünü ve kapak yapısını gösterir
• Holter ve ritim monitörleri: 24 saat veya daha uzun süreli ritim kaydı
• Efor testi: koşu bandı veya bisikletle yapılan kalp testi
• Kan testleri: kalp kası, böbrek fonksiyonu ve elektrolit dengesi
• Kardiyak manyetik rezonans (MR): kalp kasındaki iz dokusunu gösterir
• Elektrofizyoloji çalışması: kalbin içinden ritim değerlendirmesi
• Gerektiğinde genetik testler (özellikle ailede ani ölüm öyküsü varsa)

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle birkaç randevuda tamamlanır. Testlerin çoğu ağrısızdır ve kısa sürer. Sonuçlar geldiğinde doktorunuz riskinizi ve seçenekleri size sade bir dille anlatır; ICD önerilirse işlemin nasıl yapılacağı, olası riskler ve sonrasında nelere dikkat etmeniz gerektiği ayrıntılı olarak konuşulur. Karar sizin ve ailenizin katılımıyla alınır.

Tedavi

ICD tedavisi iki ayaklıdır: cihazın kendisi ve altta yatan kalp hastalığının yönetimi. Cihaz, tehlikeli ritimleri durdurmak için bir güvenlik ağıdır; kalbinizin genel sağlığını iyileştirmek için ise ilaçlar, beslenme düzeni, hareket ve düzenli kontroller gerekir. Amaç, hem ani kalp durması riskini azaltmak hem de günlük yaşam kalitenizi korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Cihaz bölgesini doktorunuzun önerdiği şekilde temiz ve kuru tutun; iyileşme süresince banyo ve giysi seçimine dikkat edin
• İyileşme döneminde doktorunuzun belirlediği süre boyunca o kolunuzu omzun üzerine kaldırmaktan ve ağır kaldırmaktan kaçının
• Cihaz kimlik kartınızı her zaman yanınızda taşıyın
• Kontrol randevularınızı takviminize not edin, cihazınızın verilerini düzenli olarak kontrol ettirin
• Güçlü manyetik alanlardan (büyük mıknatıslar, kaynak makineleri gibi) uzak durun; cihaz bölgesine mıknatıs yaklaştırmayın
• Cep telefonunu cihazın üzerindeki bölgeden uzakta tutun ve telefonla konuşurken karşı kulağınızı kullanın
• Havalimanı ve benzeri güvenlik noktalarında ICD'niz olduğunu söyleyin; elle kontrol talep edebilirsiniz
• Şok hissettiğinizde ne yapacağınızı önceden planlayın ve yakınlarınıza da anlatın

Tıbbi tedaviler

ICD dışında doktorunuz, kalbinizin daha iyi çalışması ve ritim dengesinin korunması için çeşitli ilaçlar önerebilir. Bu ilaçların adı ve dozu tamamen size ve altta yatan hastalığınıza göre belirlenir; bu nedenle burada tek tek sayılmaz. Önemli olan, ilaçlarınızı doktorunuzun söylediği şekilde kullanmanız ve kendi başınıza doz ya da ilaç değiştirmemenizdir. Ayrıca cihazın ritim kayıtları, tedavinizin düzenlenmesinde doktorunuza değerli bilgiler verir. Beslenme düzeni, tuz kısıtlaması, kilo takibi ve düzenli hareket de tedavinin önemli parçalarıdır; bunları kendi başınıza değil, sağlık ekibinizle birlikte planlayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

ICD yerleştirilmesi genellikle bir ameliyathane veya girişimsel kardiyoloji laboratuvarında yapılan, çoğunlukla lokal anestezi ve hafif sakinleştirici ile gerçekleştirilen bir işlemdir; süre genellikle bir saati bulmaz ve çoğu kişi aynı gün ya da bir gece gözlem sonrası taburcu olur. Doktorunuz işlemi şu durumlarda önerebilir: daha önce hayatı tehdit eden bir ritim bozukluğu geçirdiyseniz (ikincil koruma); kalp kasılma gücünüz belirgin şekilde düşükse veya kalıtsal bir ritim bozukluğu taşıyorsanız ve ani kalp durması riski yüksekse (birincil koruma). İşlemin riskleri ve yararları size ayrıntılı anlatılır; karar ortak verilir. Cihazın pili azaldığında ise genellikle sadece pili içeren parça değiştirilir.

Bu durumla yaşamak

ICD ile yaşam, çoğu kişi için beklediğinden daha normaldir. Cihaz sessizce çalışır, siz onu hissetmezsiniz. Günlük ev işleri, bulaşık makinesi, mikrodalga fırın gibi ev aletleri genellikle sorun oluşturmaz. Dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, güçlü manyetik alanlardan uzak durmak ve tüm sağlık çalışanlarına cihazınız olduğunu söylemektir. Araç kullanma konusunda ise ülkemizde belirli kurallar vardır; kendi durumunuza uygun kuralları mutlaka doktorunuza sorun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve hafif-orta tempolu hareket yapın; hangi sporun sizin için uygun olduğunu doktorunuza sorun
• Çarpışma riski yüksek temas sporlarından (boks, güreş gibi) kaçının
• Sigara kullanmayın; kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin
• Alkolü sınırlayın veya doktorunuzun önerisine göre kullanın
• Uyku düzeninize dikkat edin; uyku apnesi gibi sorunlar varsa tedavi ettirin
• Ateşli hastalıklarda ve ishal gibi sıvı kaybı durumlarında bol sıvı alın ve doktorunuza bilgi verin
• Stresten uzaklaşmak için nefes ve gevşeme egzersizleri deneyin

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme önerilir: sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, zeytinyağı ve balık ağırlıklı bir düzen; tuzu ve işlenmiş gıdaları sınırlamak; şekerli içeceklerden uzak durmak. Tuz miktarı özellikle kalp yetersizliği olan kişilerde doktor tarafından belirlenmelidir. Hareket konusunda hedef, düzenli ve sürdürülebilir olmaktır: tempolu yürüyüş, yüzme veya sabit bisiklet gibi aktiviteler çoğu kişi için uygundur. Ancak ani ve ağır efor gerektiren işlerden kaçının ve yeni bir egzersiz programına başlamadan önce mutlaka sağlık ekibinizle konuşun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

ICD takılan kişilerin bir kısmı şok gelir mi diye kaygı duyar, uyku sorunu yaşar veya kendini güvensiz hisseder. Bu duygular çok anlaşılır ve yalnız değilsiniz. Kaygı ve depresyon belirtileri (sürekli endişe, isteksizlik, uykuya dalmakta güçlük, umutsuzluk) fark ederseniz bunu doktorunuzla paylaşın; konuşma terapisi ve destekleyici yaklaşımlar bu dönemde çok yardımcı olur. Eğer kendinize zarar verme düşüncesi veya ağır bir umutsuzluk yaşıyorsanız, lütfen hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun veya acil hattı arayın; destek almak güçlülüktür.

Önleme

ICD gereksinimini tamamen önlemek her zaman mümkün değildir; ancak çoğu durumda asıl nedeni önlemek mümkündür. Kalp krizi ve kalp yetersizliği riskini azaltmak için tansiyon, şeker ve kolesterolün kontrol altında tutulması, sigara bırakılması, sağlıklı beslenme ve düzenli hareket çok işe yarar. Kalıtsal ritim bozuklukları açısından aile öyküsü önemlidir; böyle bir durum varsa erken değerlendirme yaptırmak yararlı olur.

Aşılar

Kalp hastalığı olan kişilerde solunum yolu enfeksiyonları daha ağır seyredebildiği için, grip ve zatürre gibi aşıların uygunluğu sıklıkla değerlendirilir. Hangi aşıların ve ne zaman yapılacağını doktorunuza veya eczacınıza sorabilirsiniz; aşı konusunda karar kişiye özel verilir.

Tarama programları

Ailede genç yaşta ani ölüm, ani kalp durması veya bilinçsiz bayılma öyküsü varsa aile bireylerinin kardiyoloji açısından değerlendirilmesi önerilir. Bilinen kalp yetersizliği veya kalp krizi öyküsü olan kişilerde ise doktorunuzun önerdiği aralıklarla kalp ultrasonu ve ritim kontrolleri yapılır. Bu kontroller, riskin erken fark edilmesini sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tehlikeli ritim bozukluğunun durdurulamaması ve ani kalp durması (ani kardiyak ölüm) riski
• Tekrarlayan bayılmalar ve düşmeye bağlı yaralanmalar
• Kalp yetersizliği belirtilerinin kötüleşmesi
• Günlük yaşamda ciddi güvensizlik ve kaygı

Uzun vadeli görünüm

ICD, ani kalp durması riski taşıyan kişilerde hayat kurtardığı kanıtlanmış bir cihazdır ve çoğu kişi cihazla birlikte uzun ve aktif bir yaşam sürdürebilir. Cihazın kendisiyle ilgili bazı olası sorunlar (enfeksiyon, kablo sorunları, pilin azalması, gereksiz şoklar) olabilir; bunların çoğu düzenli kontrollerde erken fark edilir ve yönetilebilir. Önemli olan, kontrollerinizi aksatmamak ve değişiklikleri sağlık ekibinizle paylaşmaktır. Umut verici olan şu: bugün doğru takip ve tedaviyle ICD taşıyan pek çok kişi, torunlarını görecek, seyahat edecek ve sevdiği işleri yapacak kadar iyi bir yaşam kalitesine sahiptir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.