Minimal İnvaziv Mitral Kapak Onarımı

Genel Bakış

Mitral kapak, kalbin sol tarafında bulunan ve kanın tek yönde akmasını sağlayan bir kapı gibidir. Bu kapak tam kapanmadığında kan geri kaçar; buna 'mitral yetmezliği' denir. Minimal invaziv mitral kapak onarımı, göğüs kemiğini tamamen açmadan, göğsün yan tarafındaki küçük bir kesiden veya birkaç küçük delikten yapılan bir kalp ameliyatıdır. 'Minimal invaziv' sözü 'vücuda olabildiğince az zarar vererek' anlamına gelir. Bu ameliyatta cerrah sizin kendi kapağınızı onarır; kapak yerinde kalır. Kapak tamamen değiştirildiğinde ise buna 'kapak replasmanı' (kapak değişimi) denir.

Mitral kapak ameliyatları dünyada en sık yapılan kalp ameliyatları arasındadır. Ancak minimal invaziv yöntem, özel ekipman ve deneyim gerektirdiği için klasik yönteme göre daha az sayıda merkezde uygulanır. Türkiye'de de bu ameliyatlar Sağlık Bakanlığı'na bağlı eğitim ve araştırma hastaneleri ile üniversite hastanelerinde giderek yaygınlaşmaktadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yokuş veya merdiven çıkarken ya da hızlı yürürken zorlanma, çabuk yorulma
• Nefes darlığı; özellikle eforla artan ve dinlenince hafifleyen soluk soluğa kalma
• Gece yatınca nefes darlığı hissetmek veya daha rahat nefes almak için yükselerek yatmak
• Çarpıntı veya kalbin hızlı ve düzensiz attığını hissetmek
• Ayak bileklerinde, bacaklarda veya karında şişlik
• Halsizlik, güçsüzlük, günlük işleri yaparken eskisinden çok daha çabuk yorulma
• Kuru öksürük, özellikle yatarken artan öksürük

Çocuklarda belirtiler

• Emerken veya beslenirken çabuk yorulma, terleme
• Yaşıtlarına göre daha yavaş kilo alımı ve büyüme
• Oyun oynarken çabuk yorulma, sık mola verme isteği
• Sık geçirilen akciğer enfeksiyonları
• Nefes alırken zorlanma veya göğüste çekilme görünümü

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kısa mesafede bile nefes darlığı
• Bacaklarda ve ayaklarda şişlik, ayakkabının sıkmaya başlaması
• Gece idrara sık kalkma (kalp yetmezliğinin dolaylı bir belirtisi olabilir)
• Baş dönmesi, dengesizlik, düşme korkusu
• İştahsızlık, çabuk doyma, halsizlik
• Unutkanlık veya dikkat dağınıklığında artış (yetersiz kalp işleyişine bağlı olabilir)

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşa bağlı yıpranma ve dejenerasyon: Kapak dokusunun zamanla gevşemesi veya sarkması (mitral kapak prolapsusu)
• Romatizmal ateş: Tedavi edilmemiş boğaz enfeksiyonunun ilerleyen yıllarda kapağa zarar vermesi
• Kapak enfeksiyonu (endokardit): Bakterilerin kapağa yerleşmesi
• Doğuştan gelen kapak yapı bozuklukları
• Kalp krizi sonrası kalp kasının ve kapak desteğinin zayıflaması
• Kalp kası hastalıkları (kardiyomiyopati) nedeniyle kalbin genişlemesi ve kapağın tam kapanamaması

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Geçirilmiş romatizmal ateş veya sık tedavi edilmemiş boğaz enfeksiyonu öyküsü
• Ailede kapak hastalığı veya erken yaşta kalp ameliyatı öyküsü
• Yüksek tansiyon ve kontrolsüz kalp hastalıkları
• Geçirilmiş kalp krizi
• Damar yoluyla madde kullanımı ve diş/kalp enfeksiyonu riskini artıran durumlar
• Bazı romatizmal hastalıklar ve bağ dokusu hastalıkları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız son günlerde belirgin şekilde arttıysa
• Bacaklarınızda veya karnınızda hızla şişlik oluştuysa
• Yeni bir çarpıntı başladıysa veya çarpıntı sıklaştıysa
• Ateşle birlikte genel durum bozukluğu varsa
• Ameliyat sonrası dönemde ateş, yara yerinde akıntı veya göğüs ağrısı geliştiyse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Eforla ortaya çıkan ve dinlenince geçen nefes darlığı veya çabuk yorulma varsa
• Kalbinizin hızlı attığını fark ediyorsanız
• Bacaklarınızda akşamları artan hafif şişlik oluyorsa
• Daha önce size kapak üfürümü (kalpte duyulan anormal ses) söylendiyse ve düzenli kontrol yapılmıyorsa
• Ailede kapak hastalığı varsa ve sizde de kontrol istenmişse

Tanı

Değerlendirme genellikle bir kardiyoloji (kalp) uzmanının sizi dinlemesi ve kalp seslerini dinlemesiyle başlar. Mitral kapak sorunları çoğu zaman kalpte duyulan anormal bir sesle (üfürüm) fark edilir. Kesin tanı ve ameliyat planı için en önemli görüntüleme yöntemi ekokardiyografidir: Kalbin ses dalgalarıyla çekilen, ağrısız bir görüntülemesidir. Bu inceleme kapağın ne kadar kaçırdığını, kalbin büyüyüp büyümediğini ve onarımın mümkün görünüp görünmediğini gösterir. Minimal invaziv yöntemin size uygun olup olmadığı da bu değerlendirmelerin sonucunda ekip tarafından konuşulur.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve kalp dinlemesi
• Ekokardiyografi (kalbin ultrasonla görüntülenmesi); gerekirse yemek borusundan yapılan ayrıntılı versiyonu
• Elektrokardiyografi (EKG): Kalbin elektriksel ritmini gösterir
• Akciğer grafisi
• Kan testleri: Genel sağlık durumu ve ameliyat hazırlığı için
• Kalp kateterizasyonu (anjiyografi): Koroner damarların durumunu görmek için, özellikle ileri yaşta ve risk faktörü varsa
• Bilgisayarlı tomografi: Göğüs yapısını ve ameliyat planını değerlendirmek için
• Efor testi: Gerekli görülen kişilerde

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme birkaç randevuya yayılabilir. Bazı testler aynı gün, bazıları birkaç gün içinde yapılır. Ameliyat kararı tek bir testle değil; belirtileriniz, ekokardiyografi sonuçları ve genel sağlık durumunuz birlikte değerlendirilerek verilir. Ameliyat öncesi diş ve ağız sağlığınızın kontrol edilmesi, sigara kullanıyorsanız bırakmanız ve kullandığınız ilaçların gözden geçirilmesi istenebilir. Kan sulandırıcı veya benzeri ilaçları kesip kesmeyeceğinize mutlaka sizi takip eden hekim karar vermelidir; kendi başınıza kesmeyin.

Tedavi

Minimal invaziv mitral kapak onarımı, göğüs kemiği boydan boya açılmadan yapılan bir kalp ameliyatıdır. Cerrah genellikle göğsün sağ yanında, kaburgalar arasındaki küçük bir kesiden (mini torakotomi) veya birkaç küçük delikten girerek kapağa ulaşır. Bazı merkezlerde robot yardımlı yöntem de kullanılır. Ameliyat sırasında kalp-akciğer makinesi kanı pompalar ve oksijenlendirir; kalp geçici olarak durdurulur. Onarımda; sarkmış kapakçıkların desteklenmesi, kısalmış iplikçiklerin düzeltilmesi, deliklerin kapatılması veya kapağın çevresine destek halkası yerleştirilmesi gibi işlemler yapılabilir. Hangi işlemin gerektiği, ameliyat sırasında kapağın gerçek durumu görüldükten sonra netleşir. Bazen onarım mümkün olmaz ve kapak değişimi gerekebilir; bu durum önceden sizinle konuşulur.

Evde kişisel bakım

• Sigara kullanıyorsanız bırakmak; ameliyat öncesi ve sonrası iyileşmeyi belirgin şekilde kolaylaştırır
• Ameliyat öncesi verilen solunum egzersizlerini ve öksürme tekniklerini düzenli uygulamak
• Yara bakımını size anlatıldığı şekilde yapmak, yara yerini temiz ve kuru tutmak
• Yeterli uyku ve dinlenme; yorgunluğu zorlamadan, kademeli olarak hareket etmek
• Ağız ve diş sağlığına özen göstermek; diş tedavilerinden önce kalp ekibinize haber vermek
• Kontrolleri ve ilaç düzenini aksatmamak, kullandığınız tüm ilaçları ve bitkisel ürünleri hekiminize bildirmek

Tıbbi tedaviler

Ameliyat öncesi dönemde belirtileri hafifletmek için bazı ilaç grupları kullanılabilir: vücuttan fazla suyu atmaya yardımcı olan idrar söktürücüler, tansiyonu dengeleyen ilaçlar ve kalbin işini kolaylaştıran ilaçlar bunlar arasındadır. Kalp ritmi düzensizse ritmi kontrol altına almaya yönelik tedaviler ve kan pıhtısı riskini azaltmaya yönelik ilaçlar gerekebilir. Bu ilaçlar kapağın kendisini onarmaz; belirtileri azaltır ve kalbin üzerindeki yükü hafifletir. Hangi ilacın size uygun olduğuna, hangi dozda ve ne kadar süre kullanılacağına yalnızca hekiminiz karar verebilir. İlaçlarınızı kendi başınıza değiştirmeyin veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat kararı kişiye özeldir. Genellikle şu durumlarda gündeme gelir: belirtilerin başlaması veya giderek artması, ekokardiyografide ileri derecede kapak kaçağı saptanması, kalbin bu nedenle genişlemeye başlaması, kalp işlevlerinde azalma, ritim bozukluğu gelişmesi ya da kalp yetersizliği belirtileri ortaya çıkması. Bazı kişilerde hiç belirti olmasa da kalp üzerindeki yük nedeniyle erken ameliyat önerilebilir. Bu kararı kardiyoloji ve kalp damar cerrahisi ekipleri birlikte, sizinle konuşarak verir.

Bu durumla yaşamak

Ameliyat sonrası ilk haftalar dinlenme ve kademeli hareket dönemidir. Çoğu kişi birkaç hafta içinde günlük işlerini yapmaya başlar; tam iyileşme ise haftalar ile birkaç ay arasında değişir. Bu süre kişiden kişiye farklıdır, kendinizi başkalarıyla kıyaslamayın. Yara iyileşirken hafif ağrı, yorgunluk ve duygusal dalgalanmalar normaldir. Kontrol randevularına düzenli gitmek, hem onarımın işleyişini hem de genel kalp sağlığınızı izlemek açısından önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ama kademeli hareket; ilk günlerde kısa yürüyüşlerle başlamak
• Ağır kaldırmaktan ve zorlayıcı aktivitelerden hekiminizin belirttiği süre boyunca kaçınmak
• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durmak
• Uyku düzenine özen göstermek
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri, hafif yürüyüş veya size iyi gelen dinlendirici uğraşlar
• Ateş, yara sorunu veya beklenmeyen bir belirti olduğunda ertelemeden hekime başvurmak

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme düzeni önerilir: tuzu azaltmak, sebze ve meyveyi artırmak, tam tahıl ve baklagillere yer vermek, işlenmiş gıdaları ve aşırı yağlı yiyecekleri sınırlamak. Tuzu azaltmak özellikle önemlidir çünkü tuz vücutta su tutulmasını artırır. Sıvı alımıyla ilgili özel bir sınırlama gerekiyorsa bunu hekiminiz söyler. Egzersiz konusunda altın kural 'kademeli olmak'tır: Ameliyat sonrası yürüyüşlerle başlanır, süre ve tempo yavaşça artırılır. Ağırlık çalışması, kürek çekme gibi zorlayıcı aktiviteler için hekiminizin iznini bekleyin. Kalp rehabilitasyon programları varsa katılmak iyileşmeyi ve güveni artırır; yerel sağlık kuruluşunuza danışabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp ameliyatı geçirmek, hem kişinin kendisi hem de yakınları için duygusal olarak zorlayıcı olabilir. Ameliyat sonrası dönemde kaygı, huzursuzluk, uyku sorunları, moral bozukluğu veya 'iyileşemeyecek miyim' korkusu sık görülür ve bu duygular anlaşılabilir. Bu duygular genellikle zamanla hafifler; ancak günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa yardım istemekten çekinmeyin. Psikolojik destek almak güçsüzlük değil, iyileşmenin bir parçasıdır. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız veya kendinize zarar verme düşünceleri geliyorsa hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun ya da 112'yi arayın. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'na bağlı toplum ruh sağlığı merkezleri ve hastanelerin ruh sağlığı poliklinikleri destek sağlar.

Önleme

Mitral kapak hastalığının her türü tamamen önlenemez; özellikle yaşa bağlı yıpranma engellenemez. Ancak bazı nedenler azaltılabilir: Boğaz enfeksiyonlarının (özellikle beta enfeksiyonu) zamanında ve tam olarak tedavi edilmesi romatizmal kapak hastalığı riskini azaltır. Kalp krizi ve yüksek tansiyonun kontrolü, sigarasız bir yaşam ve ağız-diş sağlığına özen göstermek kalp ve kapak sağlığını korumaya yardımcı olur. Kalp hastalığı olan kişilerde diş tedavileri öncesinde gereken koruyucu önlemler için hekime danışmak önemlidir.

Aşılar

Kalp hastalığı olan kişilerde solunum yolu enfeksiyonları daha ağır seyredebildiği için grip (influenza) ve zatürre (pnömokok) aşıları önerilebilir. Hangi aşıların sizin için uygun olduğunu ve zamanlamasını aile hekiminize veya kardiyoloji uzmanınıza danışın. Türkiye'de aşı uygulamaları Sağlık Bakanlığı'nın güncel önerilerine göre yapılmaktadır.

Tarama programları

Rutin tarama programı bulunmaz; ancak risk faktörü olan kişilerde düzenli kardiyoloji kontrolü ve ekokardiyografi önerilebilir. Romatizmal ateş öyküsü, ailede kapak hastalığı veya daha önce üfürüm saptanmış olması durumunda hekiminizle kontrol sıklığını konuşun.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp yetersizliği: Kalbin, kaçan kanı telafi etmek için giderek zorlanması
• Kalp ritmi bozuklukları (özellikle atriyal fibrilasyon) ve buna bağlı pıhtı ve inme riski
• Akciğer damarlarında yüksek tansiyon gelişmesi
• Kalp kasında geri dönüşü zorlaşan genişleme ve zayıflama
• Kapak enfeksiyonu (endokardit) riski
• Yaşam kalitesinde belirgin azalma: nefes darlığı nedeniyle hareketin kısıtlanması

Uzun vadeli görünüm

Mitral kapak onarımı, uygun kişilerde belirtileri belirgin şekilde azaltabilen ve yaşam kalitesini artıran bir tedavidir. Zamanında yapılan onarım çoğu kişide kalbin daha uzun süre iyi çalışmasına katkı sağlar. Minimal invaziv yöntem, uygun hastalarda klasik yönteme benzer sonuçlar verir ve iyileşme sürecini kolaylaştırabilir. Her ameliyatın kendine özgü riskleri vardır; bunlar kişinin genel sağlığına göre değişir ve ekibiniz tarafından size ayrıntılı olarak anlatılır. Düzenli kontroller, ilaç uyumu ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları uzun vadeli sonuçları en iyi hale getirmenin en güvenilir yoludur. Umut verici olan şu: Bu ameliyatı geçiren pek çok kişi yeniden yürüyüş yapabiliyor, seyahat edebiliyor ve sevdikleriyle zaman geçirebiliyor.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.