Mitral Kapak Onarımı (Kalp Kapağı Ameliyatı)

Genel Bakış

Mitral kapak, kalbin sol kulakçığı ile sol karıncığı arasında bulunan ve kanın tek yönde akmasını sağlayan bir kapı gibidir. Bu kapak tam kapanmadığında kan geriye kaçar (buna mitral yetmezliği denir) ya da kapak daralır; kalp daha fazla çalışmak zorunda kalır. Mitral kapak onarımı, hasarlı kapağı çıkarmadan, kişinin kendi kapak dokusu korunarak yapılan bir kalp ameliyatıdır. Cerrah kapağın yaprakçıklarını, kapağın oturduğu çerçeveyi (halka) veya kapağı tutan bağ dokularını onarır. Amaç kalbin kanı daha verimli pompalamasını sağlamak, belirtileri azaltmak ve kalbin uzun vadede zarar görmesini önlemektir.

Mitral kapak sorunları, kalp kapak hastalıkları arasında en sık görülenlerdendir. Mitral yetmezliği özellikle ileri yaşlarda yaygındır ve onarım ameliyatı kalp merkezlerinde düzenli olarak yapılmaktadır.

Daha çok orta ve ileri yaştaki erişkinlerde görülür. Kapak sarkması (mitral prolapsus), romatizmal ateş sonrası gelişen hasar, kalp kası hastalıkları, geçirilmiş kalp iltihabı ve doğuştan gelen kapak yapı bozuklukları olan kişilerde onarıma daha sık ihtiyaç duyulur. Çocuklarda daha nadirdir ve genellikle doğuştan gelen sorunlarla ilişkilidir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Eforla (merdiven çıkarken, yürürken) nefes darlığı
• Çabuk yorulma, halsizlik
• Çarpıntı veya kalbin hızlı ya da düzensiz attığını hissetme
• Bacaklarda ve ayak bileklerinde şişlik
• Gece yatınca nefes darlığı, daha fazla yastıkla yatma ihtiyacı
• Kuru öksürük
• Baş dönmesi
• Göğüste baskı hissi

Çocuklarda belirtiler

• Çoğu çocukta hiç belirti olmayabilir
• Beslenirken çabuk yorulma, emerken terleme
• Kilo alımının yaşıtlarına göre yavaş olması
• Oyun sırasında çabuk yorulma, arkadaşlarına yetişememe
• Sık solunum yolu enfeksiyonu geçirme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığının yıllar içinde yavaş yavaş artması
• Halsizlik ve günlük işlerde zorlanma
• Bacak şişliği, ayakkabıların dar gelmesi
• Düzensiz kalp atışı hissi
• İştah azalması, açıklanamayan kilo kaybı

Nedenler

Ana nedenler

• Mitral kapak sarkması (prolapsus): kapak yaprakçıklarının gevşek olup tam kapanmaması
• Romatizmal kalp hastalığı: zamanında tedavi edilmemiş streptokok boğaz enfeksiyonunun yıllar sonra kapağa zarar vermesi
• Kalp kası hastalıkları ve kalbin genişlemesine bağlı kapak çerçevesinin genişlemesi
• Kapak iltihabı (endokardit)
• Doğuştan gelen kapak yapı bozuklukları
• Yaşa bağlı yıpranma ve kireçlenme
• Geçirilmiş kalp krizi veya göğüs bölgesine uygulanan radyoterapi

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Geçirilmiş romatizmal ateş veya sık tedavi edilmemiş boğaz enfeksiyonu
• Ailede kalp kapak hastalığı öyküsü
• Bağ dokusu hastalıkları (örneğin Marfan sendromu)
• Yüksek tansiyon ve kalp yetmezliği
• Damar yoluyla uyuşturucu kullanımı veya geçirilmiş ciddi enfeksiyon
• Göğüs bölgesine radyoterapi öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız son haftalarda belirgin şekilde arttıysa
• Bacaklarınızda yeni şişlik veya kısa sürede hızlı kilo artışı olduysa
• Çarpıntı ya da düzensiz kalp atışı fark ettiyseniz
• Ameliyat sonrası ateş, yara sorunu veya göğüs kemiğinde oynama hissi varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Eforla nefes darlığı veya çabuk yorulma yeni başladıysa
• Bilinen kalp kapak hastalığınız varsa ve kontrol zamanı geldiyse
• Ameliyat sonrası planlanan kontrollerinizi aksatmayın
• Yeni bir ilaca veya tedaviye başlamadan önce hekiminize danışın

Tanı

Tanı genellikle bir kardiyoloji hekiminin muayenesi ve kalp ultrasonu (ekokardiyografi) ile konur. Hekim önce kalbi dinler; kapaktan gelen üfürüm (kan akışındaki türbülansın oluşturduğu ses) duyulabilir. Ardından kalbin yapısı, kapaktaki darlık veya kaçağın derecesi ve kalbin pompalama gücü ölçülür. Ameliyat gerekip gerekmediği bu verilere ve belirtilerinize göre değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve kalbin dinlenmesi
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu) — kaçağın ve darlığın derecesini gösterir
• Yemek borusundan yapılan ekokardiyografi — gerektiğinde daha ayrıntılı görüntü sağlar
• Elektrokardiyografi (EKG) — kalp ritmini gösterir
• Göğüs röntgeni
• Kan testleri
• Efor testi veya stres görüntüleme
• Kalp kateterizması (koroner anjiyografi) — gerekli görülürse
• Ameliyat öncesi değerlendirme: akciğer testleri, kan grubu, anestezi görüşmesi

Randevunuzda neler beklenir

Bu testlerin çoğu ağrısız ve kısa sürer. Ekokardiyografi sırasında göğsünüze jel sürülür ve bir prob gezdirilir; yaklaşık 20-30 dakika sürer. Kalp kateterizması gerekirse kasıktan veya bilekten ince bir tüp ilerletilir; işlem sonrası kısa süre dinlenmeniz istenir. Sonuçlar hekiminizle birlikte değerlendirilir ve size en uygun seçenekler konuşulur.

Tedavi

Tedavi yaklaşımı belirtilerinizin şiddetine, kaçağın derecesine ve kalbinizin bu durumdan ne kadar etkilendiğine göre planlanır. Bazı kişilerde yıllarca düzenli izlem yeterli olurken, bazılarında ilaç tedavisi, bazılarında ise onarım ameliyatı gerekir. Karar, kardiyoloji ve kalp-damar cerrahisi hekimlerinin birlikte değerlendirmesiyle verilir.

Evde kişisel bakım

• Tuzu azaltın; hazır gıdalar, salamura ürünler ve işlenmiş gıdalar tuzun gizli kaynaklarıdır.
• Hekiminizin önerdiği ölçüde düzenli, hafif-orta tempolu yürüyüş yapın.
• Kilonuzu haftada bir, benzer koşullarda tartılıp not edin; hızlı kilo artışı vücutta sıvı birikimi işareti olabilir.
• Sigara kullanmayın; kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin.
• Diş sağlığınıza özen gösterin; kalp kapağı sorunu olan kişilerde diş eti iltihabı risklidir. Diş hekiminize kapağınızla ilgili durumu bildirin.
• Kontrollerinizi ve kalp ultrasonu takiplerinizi aksatmayın.
• Ameliyat sonrası yara bakımı ve hareket kurallarına (göğüs kemiğini koruma) uyun.

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi kapağı kendiliğinden düzeltmez; ancak kalbin yükünü azaltmaya ve belirtileri hafifletmeye yardımcı olur. Hekiminiz kan basıncını dengeleyen, kalbin daha rahat çalışmasını sağlayan, vücutta biriken fazla sıvının atılmasına yardımcı olan veya kalp ritmini düzenleyen ilaçlar önerebilir. Hangi ilacın size uygun olduğuna, dozuna ve ne kadar süre kullanacağınıza yalnızca sizi muayene eden hekim karar verir; ilaçlarınızı kendi başınıza başlatmayın, bırakmayın ya da dozunu değiştirmeyin. Uygun görülürse kardiyak rehabilitasyon (kalp için egzersiz ve eğitim programı) de önerilebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat genellikle şu durumlarda düşünülür: belirtiler ilaçlarla yeterince kontrol edilemiyorsa, kaçak ciddi boyuttaysa, kalbin pompalama gücü azalmaya başladıysa veya kalp boşlukları belirgin şekilde genişlediyse. Onarım mı yoksa kapak değişimi mi yapılacağına, kapak dokusunun durumuna göre cerrah karar verir; uygun olduğunda kişinin kendi kapağını korumak genellikle tercih edilir. Ameliyat açık kalp ameliyatı şeklinde olabileceği gibi, uygun hastalarda küçük kesilerle veya kateter yoluyla yapılan kapalı yöntemler de seçenek olabilir. Bu seçenekler faydaları ve riskleriyle birlikte sizinle ayrıntılı olarak konuşulur.

Bu durumla yaşamak

Ameliyat sonrası iyileşme kişiden kişiye değişir; hastaneden çıktıktan sonraki ilk haftalarda dinlenme ve kademeli hareket esas alınır. Çoğu kişi 4-6 hafta içinde günlük işlerine dönmeye başlar; ağır kaldırma ve zorlayıcı sporlar için hekiminizin belirlediği süre vardır. Kontroller, gerekiyorsa düzenli ilaç kullanımı ve yara bakımı günlük hayatın bir parçası olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve yeterli dinlenme
• Sigara ve aşırı alkolden uzak durma
• Hekiminizin onayıyla kademeli egzersiz
• Ağır yük kaldırmama, ani zorlamalardan kaçınma (özellikle ilk 6-8 hafta)
• Enfeksiyon belirtilerinde erken hekime başvurma
• Düzenli diş bakımı ve diş hekimi kontrolleri

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme düzeni iyileşmeyi destekler: sebze, meyve, tam tahıl, kuru baklagil, zeytinyağı ve yağsız protein kaynakları; tuz, şeker ve işlenmiş gıdalarda ölçülülük. Egzersizde altın kural 'yavaş başla, düzenli devam et'tir; ameliyat sonrası önce kısa yürüyüşler, sonra süre ve tempoda kademeli artış önerilir. Nefesiniz kesiliyor veya göğsünüzde ağrı oluyorsa durun ve hekiminize danışın. Size özel hedefler için kardiyak rehabilitasyon programı çok yardımcı olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp ameliyatı fiziksel olduğu kadar duygusal bir deneyimdir. Ameliyat öncesi kaygı; sonrasında halsizlik, sinirlilik, uyku sorunları veya moral bozukluğu sık görülür ve genellikle zamanla azalır. Bu duyguları paylaşmak iyileşmeyi kolaylaştırır. Kendinizi uzun süre üzgün, umutsuz ya da aşırı kaygılı hissediyorsanız veya günlük işlerinizi yapmakta zorlanıyorsanız bunu mutlaka bir sağlık profesyoneline söyleyin; destek almak güçsüzlük değil, iyi bakımın parçasıdır. Kendinize zarar verme düşünceniz olursa beklemeden acil yardım isteyin; Türkiye'de acil çağrı numarası 112'dir. Bir yakınınızla konuşmak ve aile hekiminize danışmak da iyi bir ilk adımdır.

Önleme

Kalp kapak hastalığının her türü önlenemez; ancak bazı nedenler azaltılabilir. Boğaz enfeksiyonunun (özellikle streptokok kaynaklı) zamanında ve tam olarak tedavi edilmesi, romatizmal kalp hastalığı riskini azaltmanın en önemli yoludur. Yüksek tansiyon ve kalp yetmezliğinin düzenli takibi de kalbin ve kapağın üzerindeki yükü azaltır. Kalp kapak sorunu tanınız varsa düzenli kontroller, durumun erken fark edilmesini sağlar.

Aşılar

Kalp hastalığı olan kişilerde solunum yolu enfeksiyonları daha ağır seyredebilir. Hekiminiz uygun görürse mevsimsel grip aşısı ve zatürre aşısı gibi koruyucu aşılar önerilebilir; hangi aşının size uygun olduğuna ve zamanlamasına hekiminizle birlikte karar verin.

Tarama programları

Ailede kalp kapak hastalığı, Marfan sendromu gibi bağ dokusu hastalığı veya geçirilmiş romatizmal ateş öyküsü varsa hekiminizle konuşun; gerekirse muayene ve kalp ultrasonu ile değerlendirme yapılabilir. Tanı almış kişilerde ise kalp ultrasonu ile düzenli takip, tedavi zamanlamasının belirlenmesinde en önemli araçtır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp yetmezliği gelişmesi ve nefes darlığının ilerlemesi
• Kalp ritim bozuklukları (özellikle atriyal fibrilasyon)
• Akciğer damarlarında basınç artışı (pulmoner hipertansiyon)
• Kalbin genişlemesi ve pompalama gücünün kalıcı olarak azalması
• Kapak iltihabı (endokardit) riski
• Ritim bozukluğuna bağlı inme riskinde artış

Uzun vadeli görünüm

Mitral kapak onarımı, uygun zamanlamayla yapıldığında çoğu kişide belirtileri belirgin şekilde azaltır ve yaşam kalitesini artırır. Onarımın en önemli avantajı kişinin kendi kapağının korunmasıdır; pek çok hastada onarım uzun yıllar iyi çalışır. İyileşme sabır ister, kimi günler daha yavaş geçebilir. Düzenli kontroller, ilaçlarınızı önerildiği gibi kullanmanız ve yaşam tarzı değişiklikleriyle uzun vadeli sonuçlar genellikle iyidir. Endişelerinizi hekiminizle açıkça konuşmanız, size özel durumu anlamanın en iyi yoludur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.