Perikardektomi: Kalp Zarının Cerrahi Olarak Alınması

Genel Bakış

Perikardektomi, kalbin etrafını saran ince zarın (perikard) bir kısmının ya da tamamının ameliyatla alınmasıdır. Perikard normalde kalbi koruyan, kaygan ve esnek bir kılıftır. Bazı durumlarda bu zar kalınlaşır, sertleşir ve adeta kalbi sıkan bir kabuğa dönüşür. Buna 'konstrüktif perikardit' (kalp zarının sertleşerek kalbi sıkıştırması) denir. Zar sertleştiğinde kalp her atışta yeterince kanla dolamaz; bu da nefes darlığı, yorgunluk ve vücutta sıvı birikmesine yol açar. Perikardektomi, bu sertleşmiş zarın çıkarılarak kalbin yeniden rahatça dolup çalışabilmesini sağlamayı amaçlayan bir tedavi yöntemidir.

Perikardektomi sık yapılan bir ameliyat değildir. Kalp zarının sertleşmesine yol açan durumların kendisi de görece nadir görülür. Bu nedenle ameliyat daha çok bu konuda deneyimli kalp ve damar cerrahisi merkezlerinde planlanır.

Ameliyat genellikle kalp zarı iltihabı (perikardit) geçirmiş, verem (tüberküloz) gibi enfeksiyonlar ya da göğüs bölgesine radyoterapi öyküsü olan kişilerde gündeme gelir. Kalp ameliyatı geçirenler, bazı romatizmal hastalıkları olanlar ve ileri böbrek hastalığı bulunan kişilerde de görülebilir. Nadiren çocuklarda da görülür, ancak çoğunlukla yetişkinlerde ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Özellikle hareket veya merdiven çıkarken belirginleşen nefes darlığı
• Sebebi açık olmayan yorgunluk ve halsizlik
• Bacaklarda, ayak bileklerinde ve karında şişlik (ödem)
• Kısa sürede kilo artışı; bu genellikle vücutta sıvı birikmesinden kaynaklanır
• Karında dolgunluk, iştahsızlık ve çabuk doymuş hissetme
• Çarpıntı veya kalbin hızlı atması hissi
• Yatınca nefes darlığı artması, bu yüzden daha fazla yastıkla yatma ihtiyacı

Çocuklarda belirtiler

• Emerken veya beslenirken çabuk yorulma, emmeyi bırakma
• Yeterli kilo alamama, büyüme ve gelişmede yavaşlama
• Karında şişlik ve huzursuzluk
• Hızlı soluk alıp verme
• Normalden çabuk yorulma ve oyun oynamak istememe

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı ve halsizliğin yaşlılığa ya da başka bir kalp sorununa bağlanıp gözden kaçabilmesi
• Bacaklarda ve karında belirgin şişlik
• Günlük işleri yaparken belirgin güç kaybı
• İştah azalması ve kilo kaybı ile birlikte karın şişliği
• Baş dönmesi ve tansiyonda düşme eğilimi

Nedenler

Ana nedenler

• Kalp zarı iltihabı (perikardit) sonrası zarın kalınlaşıp sertleşmesi
• Verem (tüberküloz) ve diğer bakteriyel ya da viral enfeksiyonlar
• Kalp ameliyatı ya da göğüs bölgesine uygulanan radyoterapi (ışın tedavisi) sonrası gelişen değişiklikler
• Romatizmal ve otoimmün hastalıklar; yani bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırdığı durumlar
• İleri böbrek hastalığı gibi uzun süreli sağlık sorunları
• Kalp zarını tutan bazı kanserler (nadir görülür)
• Nedeni belirlenemeyen (idiyopatik) olgular

Risk faktörleri

• Geçirilmiş kalp ameliyatı veya kalp zarı iltihabı öyküsü
• Verem (tüberküloz) geçirmiş olmak veya verem riski yüksek bir bölgede yaşamak
• Göğüs bölgesine radyoterapi alınmış olması
• Romatizmal ya da otoimmün hastalık tanısı bulunması
• Kronik böbrek hastalığı
• Bağışıklık sistemini zayıflatan durumlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı hızla artıyorsa veya dinlenirken bile rahatsız ediyorsa
• Bacaklarda ve karında şişlik kısa sürede belirgin şekilde artıyorsa
• Göğüs ağrısı, bayılma ya da çarpıntı gibi yeni belirtiler ortaya çıkarsa
• Ateşle birlikte genel durumda bozulma varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uzun süredir devam eden açıklanamayan yorgunluk ve nefes darlığı varsa
• Bacaklarda veya karında nedeni bilinmeyen şişlik fark edildiyse
• Kilo artışı ve iştahsızlık bir arada seyrediyorsa
• Kalp zarı iltihabı geçirdiyseniz ve kontrolleriniz aksadıysa
• Kalp ameliyatı ya da göğüs bölgesine ışın tedavisi öykünüz varsa ve yeni belirtiler geliştiyse

Tanı

Tanı koyarken hekim önce sizi dinler, belirtilerinizi ve geçmiş sağlık öykünüzü öğrenir, ardından fizik muayene yapar. Kalp zarının sertleşip sertleşmediğini anlamak için genellikle birden fazla test birlikte değerlendirilir. Bu süreçte kalbin sesi, boyun damarlarındaki basınç ve bacaklardaki ödem gibi ipuçları da önem taşır.

Yapılabilecek testler

• Ekokardiyografi: kalbin ve çevresindeki zarın ses dalgalarıyla görüntülenmesi
• Elektrokardiyografi (EKG): kalbin elektriksel ritminin kaydedilmesi
• Akciğer grafisi
• Kan testleri; iltihap, böbrek ve karaciğer işlevlerinin değerlendirilmesi
• Kalp tomografisi veya manyetik rezonans (MR) görüntülemesi
• Kalp kateterizasyonu: kalp içindeki basınçların ölçülmesi
• Gerektiğinde kalp zarından küçük bir doku örneği alınması

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç gün ile birkaç hafta arasında tamamlanır. Bazı testler aynı gün yapılabilirken, ileri görüntüleme ve kateterizasyon için ayrı randevu gerekebilir. Sonuçlar bir arada değerlendirilerek ameliyatın gerekli olup olmadığına karar verilir. Bu süreçte sorularınızı sormaktan çekinmeyin; hekiminiz ve hemşireniz size yol gösterecektir.

Tedavi

Kalp zarının sertleştiği durumlarda asıl ve kalıcı çözüm genellikle cerrahidir; çünkü ilaçlar sertleşmiş zarı yumuşatmaz. Yine de ilaç tedavisi belirtileri hafifletmek, ameliyata hazırlık yapmak veya ameliyat uygun olmayan kişilerde durumu dengelemek için kullanılır. Tedavi planı kişiye göre, hekim ve kalp ekibi tarafından birlikte belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Tuz tüketimini azaltmak; yemeklere ekstra tuz eklememek
• Her gün aynı saatte, aynı koşullarda tartılmak ve kilo değişimini not etmek
• Bacaklardaki şişliği azaltmak için ayakları ara ara yukarı kaldırarak dinlenmek
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek almak
• Reçete edilen ilaçları doktorunuzun önerdiği şekilde düzenli kullanmak
• Kontrolleri ve tetkikleri aksatmamak
• Yorgunluk yaratan ortamlardan kaçınmak ve uykuya yeterli zaman ayırmak

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi çoğunlukla vücutta biriken sıvıyı azaltmaya yönelik idrar söktürücü (ödem atıcı) ilaçlardan oluşur; bunlar nefes darlığını ve şişliği hafifletmeye yardımcı olabilir. Altta yatan bir enfeksiyon varsa, örneğin verem gibi bir durum söz konusuysa, ona yönelik tedavi planlanır. Bazı kişilerde ritim ve tansiyon dengesini sağlamaya yönelik ilaçlar da gerekebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna mutlaka hekiminiz karar vermelidir; ilaçları kendi başınıza başlatmayın veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Perikardektomi, kalp zarının sertleşmesinin kalbin çalışmasını belirgin şekilde kısıtladığı ve ilaçlarla yeterli rahatlama sağlanamadığı durumlarda düşünülür. Ameliyat genellikle genel anestezi altında, göğüs kemiğinin ortadan açılmasıyla yapılır; bazı durumlarda göğüs kafesinin yan tarafından da yaklaşılabilir. Cerrah, kalbi sıkan kalınlaşmış zarı dikkatli bir şekilde ayırarak çıkarır. Ameliyatın zamanlamasına ve uygunluğuna kalp ekibi, genel sağlık durumunuzu ve belirtilerinizin şiddetini değerlendirerek karar verir. Ameliyat sonrası hastanede bir süre izlem gerekir; iyileşme dönemi kişiden kişiye değişir ve sabır ister.

Bu durumla yaşamak

Ameliyat sonrası dönemde günlük yaşam yavaş yavaş yeniden düzene girer. İlk haftalarda dinlenmeye ağırlık vermek, ağır kaldırmaktan ve zorlayıcı hareketlerden kaçınmak önemlidir. Nefes darlığı ve yorgunluk zamanla azalabilir, ancak bu süreç herkeste aynı hızda ilerlemez. Kendinizi dinlemeniz ve acele etmemeniz en doğrusudur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve kademeli bir yürüyüş programına hekiminizin onayıyla başlamak
• Tuzdan fakir beslenmeye özen göstermek
• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durmak
• Alkol tüketimini hekiminizle konuşmak
• Her gün tartılıp kilo değişimini takip etmek
• İlaçlarınızı düzenli kullanmak ve kontrolleri aksatmamak
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya şişlik artışında hemen sağlık kuruluşuna başvurmak

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme düzeni; sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve yağsız proteinlere ağırlık verirken tuz, işlenmiş gıda ve aşırı yağdan uzak durmayı içerir. Tuz kısıtlaması, sıvı birikimini azaltmada önemli rol oynar. Egzersiz konusunda ise ameliyat sonrası dönemde mutlaka hekiminizin önerisi doğrultusunda ilerlemek gerekir; genellikle kısa ve sık yürüyüşlerle başlanır, ağırlık kaldırma ve zorlayıcı aktiviteler için bir süre beklenir. Kalp rehabilitasyon programları bu süreçte güvenli bir yol haritası sunabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp ameliyatı geçirmek hem kişinin kendisi hem de yakınları için kaygı verici olabilir. Ameliyat sonrası dönemde huzursuzluk, uyku sorunları, moral bozukluğu ve isteksizlik görülebilir; bunlar oldukça anlaşılır duygulardır. Bu duygular uzun sürerse ya da günlük yaşamı belirgin şekilde etkilerse, bir ruh sağlığı uzmanından destek almak iyi gelebilir. Yardım istemek zayıflık değil, iyileşmenin bir parçasıdır. Kendinize zarar verme düşünceleri olursa lütfen vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Perikardektomi gerektiren durumların tamamı önlenemez; ancak bazı nedenlerin erken fark edilip tedavi edilmesi riski azaltabilir. Kalp zarı iltihabı belirtileri ortaya çıktığında vakit kaybetmeden hekime başvurmak, altta yatan enfeksiyonların uygun şekilde tedavi edilmesi ve kronik hastalıkların düzenli takibi önemlidir. Kalp ameliyatı veya göğüs bölgesine ışın tedavisi öyküsü olan kişilerin kontrollerini aksatmaması da önerilir.

Aşılar

Verem (tüberküloz) gibi bazı enfeksiyonlar kalp zarını etkileyebildiği için, çocukluk çağı aşılarının Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği takvime göre tamamlanması önemlidir. Aşı takviminiz veya eksik aşılarınız hakkında aile hekiminize ya da eczacınıza danışabilirsiniz.

Tarama programları

Perikardektomi için özel bir tarama testi bulunmamaktadır. Ancak kalp zarı iltihabı geçiren kişilerde düzenli kardiyoloji kontrolleri, kalp zarının durumunun izlenmesi açısından yararlı olabilir. Bu kontrollerin sıklığına hekiminiz karar verecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalbin yeterince dolamamasına bağlı ilerleyici kalp yetmezliği
• Vücutta ve akciğerlerde sıvı birikmesi; nefes darlığında artış
• Karın organlarında, özellikle karaciğerde baskıya bağlı hasar gelişmesi
• Kalp ritminde bozulmalar
• Günlük yaşam aktivitelerinde ciddi kısıtlanma ve yaşam kalitesinin düşmesi

Uzun vadeli görünüm

Perikardektomi, uygun kişilerde belirtilerde belirgin rahatlama sağlayabilen bir ameliyattır; birçok hasta zamanla daha rahat nefes aldığını ve günlük işlerini daha kolay yapabildiğini bildirir. İyileşme bir anda değil, haftalar ve aylar içinde gerçekleşir; bu süreçte inişler ve çıkışlar olması normaldir. Ameliyatın zamanlaması, genel sağlık durumu ve altta yatan neden sonucu etkileyen unsurlardır. Düzenli kontroller ve hekiminizin önerilerine uymak, bu yolculukta en güvenilir rehberiniz olacaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.