Kalp Ameliyatı: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Kalp ameliyatı, kalbin kendisine ya da kalbe kan taşıyan damarlara yapılan cerrahi bir düzeltme işlemidir. En sık yapılan türü koroner bypass ameliyatıdır: tıkalı ya da daralmış kalp damarlarının yerine, vücudun başka bir yerinden alınan sağlam bir damarla köprü kurulur. Bunun dışında kalp kapaklarının onarılması ya da değiştirilmesi, doğuştan gelen kalp deliklerinin kapatılması ve büyümüş ana atardamarın (aort) onarılması da kalp ameliyatı kapsamındadır. Ameliyatın amacı, kalbin daha rahat kan pompalamasını sağlamak, göğüs ağrısını ve nefes darlığını azaltmak ve kalbin işini kolaylaştırmaktır.

Evet, kalp ameliyatları dünyada ve Türkiye'de oldukça sık yapılan işlemlerdir. Özellikle koroner bypass ameliyatı, kalp damar hastalıklarının tedavisinde yerleşik ve iyi bilinen bir yöntemdir.

Kalp ameliyatı her yaştan insanı ilgilendirebilir. Koroner bypass ve kapak ameliyatları daha çok orta yaş ve üzeri kişilerde yapılırken, doğuştan gelen kalp sorunları nedeniyle bebekler ve çocuklar da ameliyat olabilir. Ailesinde erken yaşta kalp hastalığı olanlar, sigara kullananlar, yüksek tansiyonu, şekeri veya kolesterolü olan kişiler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüste baskı, sıkışma ya da ağırlık hissi (özellikle eforla gelen)
• Merdiven çıkarken ya da yürürken çabuk yorulma, nefes nefese kalma
• Dinlenirken bile nefes darlığı hissetme
• Çarpıntı, kalbin hızlı ya da düzensiz attığını fark etme
• Ayak bileklerinde, bacaklarda ya da karında şişlik
• Baş dönmesi, göz kararması, halsizlik
• Ameliyat sonrası dönemde yara yerinde ağrı, genel yorgunluk, iştahsızlık ve uyku düzeninde geçici bozulma

Çocuklarda belirtiler

• Beslenirken çabuk yorulma, emmeyi yarıda bırakma
• Yavaş kilo alma veya kilo almama
• Hızlı ve zorlu nefes alma, emerken terleme
• Dudaklarda, dilde ya da tırnak yataklarında morarma
• Huzursuzluk, aşırı terleme, çabuk yorulma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Günlük işleri yaparken belirgin şekilde zorlanma
• Yorgunluk ve isteksizlik; bazen göğüs ağrısı olmadan sadece nefes darlığı
• Bacaklarda şişme, çorap izinin belirginleşmesi
• Baş dönmesi ve düşme korkusu
• Belirtilerin hafif geçmesi ve başka hastalıklara (akciğer, kansızlık, eklem ağrısı) bağlanması nedeniyle fark edilmemesi

Nedenler

Ana nedenler

• Kalbe kan taşıyan damarların daralması ya da tıkanması (koroner arter hastalığı)
• Kalp kapaklarının daralması, sızıntı yapması veya bozulması
• Doğuştan gelen kalp yapı bozuklukları (delikler, damar bağlantı hataları)
• Ana atardamarın (aortun) genişlemesi veya yırtılması
• Kalp kasını etkileyen bazı hastalıklar ve ciddi ritim bozuklukları

Risk faktörleri

• Sigara ve tütün ürünleri kullanmak
• Yüksek tansiyon
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Yüksek kolesterol, özellikle kötü kolesterolün yüksek olması
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü
• Hareketsiz yaşam, fazla kilo, sağlıksız beslenme
• Aşırı stres ve yetersiz uyku
• İleri yaş (bazı kalp kapak sorunları yaşla birlikte artar)
• Bazı enfeksiyonlar ve romatizmal hastalıklar (kalp kapağı hasarına yol açabilir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı yeni başladıysa, sıklaştıysa ya da dinlenirken de oluyorsa
• Nefes darlığı günlük işleri engelleyecek kadar arttıysa
• Ayak ve bacaklarda hızla artan şişlik varsa
• Çarpıntı ile birlikte baş dönmesi veya bayılma hissi oluyorsa
• Ameliyat sonrası ateş, yara akıntısı ya da yara açılması varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Eforla gelen ama dinlenince geçen göğüs rahatsızlığı varsa
• Yorgunluk, halsizlik ya da nefes darlığı yavaş yavaş artıyorsa
• Kalp ameliyatı sonrası kontrol randevunuz yaklaştıysa veya ilaçlarınızla ilgili sorun yaşıyorsanız
• Ailenizde erken yaşta kalp hastalığı varsa ve kendi riskinizi öğrenmek istiyorsanız
• Kan basıncı, şeker veya kolesterol değerleriniz yüksekse

Tanı

Kalp ameliyatına giden süreç genellikle birkaç adımda ilerler: önce doktorunuz şikayetlerinizi ve tıbbi geçmişinizi dinler, muayene eder ve bazı testler ister. Bu testler kalbin ne kadar iyi çalıştığını, damarların açık olup olmadığını ve hangi bölgede sorun olduğunu gösterir. Sonuçlar birlikte değerlendirilir ve ameliyat gerekip gerekmediğine, gerekiyorsa hangi yöntemin uygun olduğuna karar verilir. Bu kararı sizinle birlikte, artıları ve eksileri konuşarak vermek esastır.

Yapılabilecek testler

• Elektrokardiyografi (EKG): kalbin elektriksel kaydını gösteren, ağrısız ve kısa bir test
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): kalp kapaklarını ve kasının çalışmasını gösteren ses dalgası görüntülemesi
• Kan testleri: kalp kası hasarı, kolesterol, şeker ve böbrek işlevleri hakkında bilgi verir
• Efor testi: koşu bandında yürürken kalbin tepkisini ölçer
• Koroner anjiyografi: ince bir kateterle kalp damarlarının görüntülenmesi, darlıkların yerini ve derecesini gösterir
• Göğüs röntgeni ve bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans (MR): kalp ve çevresinin ayrıntılı görüntüsünü verir
• Ritim takibi (Holter): kalp ritminin 24 saat ya da daha uzun süre izlenmesi

Randevunuzda neler beklenir

Testlerin çoğu ağrısızdır ve kısa sürer. Anjiyografi gibi girişimlerde kasık veya kolda küçük bir delik açılır; işlem sırasında rahatsızlık duyabilirsiniz ama genellikle kısa sürede geçer. Sonuçların hepsi bir arada değerlendirildiği için süreç birkaç randevu gerektirebilir. Bu bekleme döneminde sorularınızı not alıp doktorunuza sormanız, kafanızdaki belirsizliği azaltır.

Tedavi

Kalp sorunlarında tedavi her zaman ameliyat demek değildir. Önce yaşam tarzı değişiklikleri ve doktorunuzun uygun gördüğü ilaç tedavisi denenir. Bazı kişilerde damar içine girilerek yapılan girişimler (balon, stent) ya da kapak sorunları için kapalı yöntemler yeterli olur. Ameliyat ise, bu yöntemlerin yeterli olmadığı ya da sorunun yapısal olduğu durumlarda gündeme gelir. Hangi yolun sizin için doğru olduğu; yaşınız, genel sağlığınız, sorunun yeri ve şiddeti birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Sigara ve tütün ürünlerini bırakmak; gerekirse bu konuda profesyonel destek isteyin
• İlaçlarınızı size reçete edildiği şekilde, aksatmadan kullanmak; kendi başınıza doz veya ilaç değiştirmemek
• Ameliyat sonrası yara bakımını doktorunuzun tarif ettiği gibi yapmak, yarayı temiz ve kuru tutmak
• Doktorunuzun izin verdiği ölçüde düzenli ve hafif yürüyüşler yapmak
• Ameliyat sonrası dönemde ağır eşya kaldırmamak, kolları zorlayıcı hareketlerden kaçınmak
• Tuzu ve işlenmiş gıdaları azaltmak, porsiyonları dengelemek
• Uyku düzenine dikkat etmek, dinlenmeyi ihmal etmemek
• Kontrol randevularını kaçırmamak ve yeni bir belirti olduğunda erken davranmak

Tıbbi tedaviler

Kalp hastalıklarında tedavi yaklaşımı kişiye göre planlanır. Doktorunuz; kan basıncını, kolesterolü ve şekeri dengede tutmaya yardımcı olan ilaçlar, kalbin yükünü azaltan ilaçlar veya kanın pıhtılaşmasını azaltan ilaçlar önerebilir. Bu ilaçların hangisinin size uygun olduğuna, hangi dozda kullanılacağına ve ne kadar süreyle devam edileceğine yalnızca sizi takip eden hekim karar verir. İlaçlarınızla ilgili yan etki ya da soru olduğunda eczacınıza veya doktorunuza danışın; kendi başınıza bırakmayın. Bunun yanında damar içi girişimler (balon/stent), kapalı kapak işlemleri ve ritim bozuklukları için cihaz tedavileri de seçenekler arasında yer alabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat genellikle şu durumlarda düşünülür: birden fazla damarda ciddi darlık varsa, ana koroner damar tutulmuşsa, kalp kapakları ciddi şekilde bozulmuşsa veya doğuştan gelen bir yapı sorunu kalbin çalışmasını belirgin şekilde etkiliyorsa. Ayrıca ilaç tedavisine ve diğer girişimlere rağmen göğüs ağrısı veya nefes darlığı günlük yaşamı kısıtlıyorsa ameliyat seçeneği konuşulur. Ameliyat kararı aceleyle değil, kalp ve damar uzmanlarının ortak değerlendirmesiyle ve sizin tercihleriniz gözetilerek verilir.

Bu durumla yaşamak

Ameliyat sonrası ilk günler ve haftalar sabır isteyen bir dönemdir. Göğüs kemiğinin iyileşmesi zaman alır; bu sürede kollarınızı zorlayan hareketlerden kaçınmak, doğru pozisyonda yatıp kalkmak ve yavaş tempoda hareket etmek önemlidir. Çoğu kişi haftalar içinde kendini giderek daha güçlü hisseder; merdiven çıkmak, yürüyüş yapmak gibi günlük işler zamanla kolaylaşır. İyileşme hızı kişiden kişiye değişir; kendinizi başkalarıyla kıyaslamayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigarasız bir hayat: bu, kalbiniz için yapabileceğiniz en değerli tek değişikliktir
• Düzenli, tempolu ama zorlamayan hareket; yürüyüş en kolay başlangıçtır
• Stresle baş etme yolları geliştirmek: nefes egzersizleri, hobiler, gerektiğinde profesyonel destek
• Uyku hijyenine dikkat etmek, günde 7-8 saat uyumaya çalışmak
• Alkol kullanımını doktorunuzla konuşmak
• Evde tansiyon ve gerekiyorsa şeker takibi yapmak, sonuçları not etmek

Diyet ve egzersiz

Beslenmede sebze, meyve, tam tahıl, kuru baklagil ve zeytinyağı gibi sağlıklı yağlara ağırlık vermek kalp dostu bir düzenin temelidir. Tuzu azaltmak, hazır ve işlenmiş gıdalardan uzak durmak, kızartma yerine fırın veya haşlama yöntemlerini seçmek tansiyonu ve kolesterolü destekler. Egzersiz için genel kural şudur: konuşabilecek ama şarkı söyleyemeyecek tempoda hareket etmek. Ameliyat sonrası egzersize mutlaka doktorunuzun onayıyla ve kademeli olarak başlayın; göğüs ağrısı, nefes darlığı veya baş dönmesi olursa durup dinlenin ve durumu bildirin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp ameliyatı geçirmek duygusal olarak da yük olabilir. Ameliyat öncesi endişe, sonrasında ise halsizlik, uyku sorunları, sinirlilik, keyifsizlik veya 'eskisi gibi olamayacağım' korkusu sık görülür. Bu duygular genellikle zamanla hafifler ve iyileşmenin doğal bir parçasıdır. Yine de kendinizi uzun süre üzgün, umutsuz ya da yalnız hissediyorsanız bunu bir sağlık uzmanıyla paylaşın; destek almak güçsüzlük değil, iyi bakımın bir parçasıdır. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız ya da yaşamak istemediğiniz düşünceler geliyorsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin; yalnız kalmayın, güvendiğiniz birine haber verin.

Önleme

Kalp ameliyatı gerektiren sorunların bir kısmı önlenebilir. Kalp damar hastalığının en önemli nedenleri sigara, yüksek tansiyon, şeker hastalığı, yüksek kolesterol ve hareketsiz yaşamdır; bunların çoğu yaşam tarzı değişiklikleriyle kontrol altına alınabilir. Doğuştan gelen kalp sorunları ise önlenemez, ancak erken tanı ve düzenli takip ile çok daha iyi yönetilebilir.

Aşılar

Kalp hastalığı olan kişilerde grip ve zatürre gibi enfeksiyonlar daha ağır seyredebilir. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimi ve sizin durumunuza uygun aşılar hakkında doktorunuza veya aile hekiminize danışın; hangi aşının size uygun olduğuna birlikte karar verin.

Tarama programları

Kan basıncı, kan şekeri ve kolesterol ölçümleri kalp sağlığının temel göstergeleridir ve düzenli olarak kontrol ettirilebilir. Ailede erken yaşta kalp hastalığı varsa ya da şikayetleriniz başladıysa, aile hekiminize başvurarak değerlendirme isteyebilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın aile hekimliği sistemi üzerinden ücretsiz tarama ve danışmanlık hizmetlerinden yararlanabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Göğüs ağrısı ve nefes darlığının giderek artması, günlük yaşamın kısıtlanması
• Kalp kasının zayıflaması ve kalp yetersizliği gelişmesi
• Kalp krizi geçirme riski
• Ciddi ritim bozuklukları
• Bacaklarda ve akciğerlerde sıvı birikmesi
• Bazı durumlarda ani ve hayatı tehdit eden olaylar (örneğin ana atardamarın yırtılması)

Uzun vadeli görünüm

Kalp ameliyatları, doğru kişilerde ve doğru zamanda yapıldığında çoğu hastada şikayetleri belirgin şekilde azaltır ve yaşam kalitesini artırır. Ameliyat bir 'son' değil, yeni bir başlangıçtır: düzenli kontroller, ilaçların önerildiği gibi kullanılması, sigarasız bir hayat ve hareketli bir yaşam, uzun vadeli sonuçları en iyi hale getirir. İyileşme inişli çıkışlı olabilir; yavaş günler normaldir. Kendi bedeninizi dinleyin, sorularınızı sormaya devam edin ve sağlık ekibinizle açık bir iletişim kurun.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.