Göğüs (Torasik) Aort Anevrizması Ameliyatı

Genel Bakış

Aort, kalpten çıkan ve vücudun en büyük atardamarıdır. Temiz kanı kalpten göğüs, karın ve bacaklara taşır. 'Torasik aort anevrizması', aortun göğüs içindeki bölümünün duvarının zayıflaması ve balon gibi genişlemesi anlamına gelir. Damar duvarı inceldiği için genişleme belirli bir boyuta ulaştığında yırtılma (rüptür) ya da damar içinde ikinci bir kan yolu açılması (diseksiyon) riski artar. Ameliyat, bu riski azaltmak için genişlemiş bölümün onarılması demektir. İki temel yol vardır: açık ameliyatta genişlemiş parça çıkarılıp yerine yapay bir damar (greft) dikilir; kapalı yöntemde (endovasküler girişim) ise kasıktaki damardan ince bir kateter ilerletilerek damarın içine stentli bir yama yerleştirilir. Hangi yöntemin uygun olduğuna; anevrizmanın yeri, boyutu ve hastanın genel sağlığı değerlendirilerek karar verilir.

Göğüs aortu anevrizması, karın bölgesindeki aort anevrizmasına göre daha az görülür. Yine de özellikle ileri yaşta ve sigara kullanan kişilerde hiç de nadir değildir. Pek çok kişi anevrizması olduğunu bilmeden yaşar; çünkü çoğu zaman sessiz seyreder.

Daha çok 60 yaş üstü kişilerde, erkeklerde ve sigara kullanmış olanlarda görülür. Yüksek tansiyonu olanlar, ailesinde aort anevrizması ya da ani damar yırtılması öyküsü bulunanlar ve Marfan sendromu gibi bağ dokusunu etkileyen doğuştan durumları olan kişiler daha yüksek risk altındadır. İki parçalı aort kapakçığı (biküspit aort kapak) olan kişilerde de görülme sıklığı artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu kişide hiçbir belirti yoktur; anevrizma tesadüfen bulunur.
• Göğüste veya sırtta künt, sürekli ya da aralıklı ağrı.
• Ses kısıklığı (büyüyen anevrizmanın ses tellerine giden sinire baskı yapması).
• Yutma güçlüğü veya yemek yerken takılma hissi.
• İnatçı öksürük, hırıltılı solunum veya nefes darlığı.
• Boyun, çene veya omuz bölgesine yayılan rahatsızlık hissi.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda çok nadirdir ve genellikle Marfan sendromu gibi doğuştan bağ dokusu hastalıkları ya da doğuştan kalp kapak sorunlarıyla birlikte görülür.
• Genellikle şikâyet vermez; aile taraması veya başka bir nedenle yapılan ultrason, MR gibi tetkiklerde ortaya çıkar.
• Belirti olduğunda göğüs ağrısı, çabuk yorulma veya nefes darlığı şeklinde kendini gösterebilir.
• Ailesinde anevrizma veya ani damar olayı öyküsü olan çocuklarda hekimin önereceği düzenli kontroller önemlidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta daha sık görülür ve sıklıkla başka bir nedenle yapılan BT veya ultrason sırasında fark edilir.
• Göğüs ya da sırt ağrısı sık görülen diğer hastalıklarla (kas-iskelet ağrıları, reflü, kalp hastalığı) karışabilir.
• Nefes darlığı, halsizlik ve çabuk yorulma gibi belirsiz şikâyetler ön planda olabilir.
• Yüksek tansiyon, böbrek hastalığı veya kalp hastalığı gibi ek sağlık sorunları bulunabileceği için tedavi planı kişiye özel yapılır.

Nedenler

Ana nedenler

• Damar duvarının yaşla birlikte zayıflaması ve yıpranması (ateroskleroz, yani damar sertliği).
• Uzun süre kontrol altında olmayan yüksek tansiyonun damar duvarına sürekli baskı yapması.
• Marfan sendromu ve Ehlers-Danlos sendromu gibi bağ dokusunu etkileyen doğuştan hastalıklar.
• İki parçalı aort kapakçığı gibi doğuştan gelen kalp kapak yapısı farklılıkları.
• Ailevi yatkınlık: ailede aort anevrizması veya damar yırtılması öyküsü bulunması.
• Damar duvarının iltihaplanması (arterit) veya geçirilmiş göğüs travması gibi daha seyrek nedenler.

Risk faktörleri

• Sigara kullanımı (en önemli önlenebilir risk etkenlerinden biri).
• Yüksek tansiyon.
• Yüksek kolesterol ve damar sertliği.
• İleri yaş ve erkek cinsiyet.
• Ailede anevrizma, ani damar yırtılması veya genç yaşta ani ölüm öyküsü.
• Marfan sendromu gibi bağ dokusu hastalıkları.
• Uyuşturucu niteliğinde uyarıcı madde kullanımı.
• Ağır yük kaldırma veya ıkınma gibi tansiyonu ani yükselten durumların sık yaşanması.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani ve çok şiddetli göğüs veya sırt ağrısı varsa hemen 112'yi arayın.
• Bayılma, soğuk terleme, ani tansiyon düşüklüğü varsa acil servise gidin.
• Ani kol veya bacak güçsüzlüğü, konuşma bozukluğu gibi felç belirtileri varsa vakit kaybetmeyin.
• Anevrizma tanınız varsa ve yeni, geçmeyen bir ağrı başladıysa aynı gün hekiminize ulaşın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Göğüs veya sırt ağrısı tekrarlıyorsa ve nedeni bilinmiyorsa.
• Ses kısıklığı, yutma güçlüğü ya da inatçı öksürük uzun süredir devam ediyorsa.
• Ailenizde aort anevrizması ya da ani damar yırtılması öyküsü varsa, şikâyetiniz olmasa bile bir hekimle konuşun.
• Yüksek tansiyonunuz varsa ve düzenli kontrol yaptırmıyorsanız.
• Marfan sendromu gibi bir bağ dokusu hastalığınız varsa, önerilen düzenli kalp ve damar kontrollerini aksatmayın.

Tanı

Tanı genellikle görüntüleme yöntemleriyle konur. Hekiminiz önce şikâyetlerinizi ve aile öykünüzü dinler, tansiyonunuzu ölçer ve kalbinizi dinler. Ardından aortunuzun genişliğini ve şeklini gösteren bir görüntüleme isteyebilir. Bu tetkikler ağrısızdır ve kısa sürer. Anevrizmanın boyutu, yeri ve damar duvarının durumu ölçülerek izleme mi yoksa girişim mi gerektiğine karar verilir.

Yapılabilecek testler

• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): kalp kapakçıklarını ve aortun başlangıç bölümünü gösterir.
• Bilgisayarlı tomografi (BT) anjiyografi: aortun tüm göğüs bölümünü ayrıntılı gösterir, boyut ölçümünde sık kullanılır.
• Manyetik rezonans (MR) anjiyografi: kontrast madde kullanmadan da yapılabilen ayrıntılı görüntüleme.
• Göğüs röntgeni: genişlemiş bir aort gölgesi hakkında ipucu verebilir.
• Elektrokardiyografi (EKG) ve kan testleri: genel sağlık durumunun ve eşlik eden hastalıkların değerlendirilmesi.
• Gerektiğinde genetik danışmanlık ve aile taraması: özellikle genç yaşta tanı alanlarda veya aile öyküsü varsa.

Randevunuzda neler beklenir

Görüntüleme sırasında hareketsiz kalmanız istenir; bazı tetkiklerde damar yoluyla kontrast madde verilir ve bu sırada geçici bir sıcaklık hissi olabilir. Kontrast madde öncesi böbrek işlevleriniz ve olası alerjileriniz değerlendirilir. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar ve hekiminiz ölçümleri sizinle birlikte değerlendirir; takip aralığını da bu ölçümlere göre belirler.

Tedavi

Tedavi, anevrizmanın boyutuna, büyüme hızına, belirti verip vermediğine ve kişinin genel sağlığına göre planlanır. Küçük anevrizmalarda çoğu zaman önce izleme ve risk etkenlerini kontrol altına alma tercih edilir. Belirli bir boyuta ulaşan, hızla büyüyen veya belirti veren anevrizmalarda ise onarım düşünülür.

Evde kişisel bakım

• Tansiyonunuzu düzenli ölçün ve hekiminizin önerdiği hedef aralıkta tutmaya çalışın.
• Sigara kullanıyorsanız bırakın; gerekirse hekiminizden ve eczacınızdan destek isteyin.
• Ağır yük kaldırmaktan, ıkınmaktan ve ani zorlamalardan kaçının.
• Düzenli, hafif-orta tempolu yürüyüş gibi güvenli egzersizler yapın; ağır efor gerektiren sporlar için hekiminize danışın.
• Önerilen kontrolleri ve görüntülemeleri aksatmayın.
• Ani ve şiddetli göğüs-sırt ağrısı durumunda ne yapacağınızı ve yakınlarınızın ne yapması gerektiğini önceden konuşun.
• Aile bireylerinizin de tarama açısından hekimle görüşmesini sağlayın.

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisinin amacı anevrizmayı yok etmek değil, büyümesini yavaşlatmak ve damar sağlığını korumaktır. Hekiminiz kan basıncını düşüren, damar üzerindeki yükü azaltan ve kolesterolü kontrol altına alan ilaçlar önerebilir. Hangi ilacın, hangi dozda ve ne kadar süre kullanılacağı kişiye göre belirlenir; bu kararı mutlaka hekiminizle birlikte verin. İlaçlarınızı kendi başınıza başlatmayın, bırakmayın veya dozunu değiştirmeyin; yan etki yaşarsanız eczacınıza ya da hekiminize danışın. Sigarayı bırakmak ve tansiyonu kontrol altında tutmak, ilaçlar kadar önemli adımlardır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat veya kapalı girişim (endovasküler onarım) genellikle şu durumlarda gündeme gelir: anevrizma belirli bir büyüklüğe ulaştığında, kısa sürede hızlı büyüdüğünde, belirti verdiğinde veya aort kapakçığında ciddi bir sorun eşlik ettiğinde. Bu eşikler kişiye göre değişebilir; boy, cinsiyet, aile öyküsü ve eşlik eden hastalıklar değerlendirilir. Açık ameliyatta göğüs açılarak genişlemiş bölüm yapay bir damarla değiştirilir ve genellikle birkaç gün yoğun bakımda takip gerekir. Kapalı yöntemde ise kasıktaki damardan ilerletilen bir kateterle damarın içine stentli bir yama yerleştirilir; iyileşme süresi genellikle daha kısadır ancak her hasta ve her anevrizma bu yönteme uygun değildir. Hangi yöntemin sizin için doğru olduğunu kalp-damar cerrahı ve ekibi belirler.

Bu durumla yaşamak

Ameliyat sonrası iyileşme kişiden kişiye değişir. Hastanede kalış süresi genellikle birkaç günden birkaç haftaya kadar uzanabilir; eve döndükten sonra da birkaç hafta boyunca yorgunluk normaldir. İlk dönemde ağır kaldırmaktan, itmekten-çekmekten ve uzun süre ayakta kalmaktan kaçınmak önerilir. Araç kullanmaya ne zaman başlayacağınızı ve işe dönüş zamanınızı mutlaka hekiminize sorun. İzleme altındaki kişiler için günlük yaşam çoğu zaman normal seyrinde devam eder; önemli olan kontrolleri düzenli yaptırmaktır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigarasız bir yaşam sürdürün; dumanı solumaktan da kaçının.
• Tansiyonunuzu evde düzenli ölçün ve not edin.
• Bol su için, aşırı tuzdan kaçının.
• Düzenli ve ölçülü fiziksel aktivite yapın.
• Stres yönetimi ve yeterli uyku damar sağlığını destekler.
• Alkol kullanımını sınırlandırın.
• Kontrollerinizi ve görüntüleme randevularınızı takviminize not edin.

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, zeytinyağı ve yağsız proteinlere ağırlık veren bir beslenme düzeni kalp ve damar sağlığını destekler. Tuz tüketimini azaltmak tansiyon kontrolüne yardımcı olur. Ameliyat öncesi dönemde hafif-orta tempolu yürüyüşler genellikle güvenlidir; ağırlık kaldırma, yoğun nefes gerektiren sporlar ve ani zorlamalar için hekiminize danışın. Ameliyat sonrası dönemde egzersize genellikle kısa yürüyüşlerle başlanır ve zamanla artırılır; kalp-damar ekibinizin önerdiği programa uyun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Anevrizma tanısı almak ya da ameliyat olmak kaygı yaratabilir; 'ya yırtılırsa' düşüncesi zaman zaman bunaltıcı olabilir. Bu duygular çok yaygındır ve konuşuldukça hafifler. Ameliyat sonrası dönemde de halsizlik, uyku sorunları ve duygusal dalgalanmalar görülebilir. Kendinizi uzun süre kaygılı, umutsuz ya da uyuyamaz halde hissediyorsanız bir sağlık profesyonelinden destek isteyin; aile hekiminiz sizi doğru birime yönlendirebilir. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşüncesi varsa bu bir acil durumdur: hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.

Önleme

Anevrizmanın tamamen önlenmesi her zaman mümkün değildir; ancak büyümesini yavaşlatmak ve yırtılma riskini azaltmak için yapılabilecek çok şey vardır. En önemli adımlar sigarayı bırakmak, tansiyonu kontrol altında tutmak, kolesterolü yönetmek ve düzenli kontrolleri aksatmamaktır. Sağlık Bakanlığı'nın sağlıklı yaşam önerileri de bu konuda yol göstericidir.

Aşılar

Anevrizmaya özel bir aşı yoktur. Ancak grip ve zatürre gibi solunum yolu enfeksiyonlarından korunmak, özellikle kalp ve damar hastalığı olan kişilerde önerilir. Hangi aşıların size uygun olduğunu aile hekiminize veya eczacınıza sorabilirsiniz.

Tarama programları

Ailesinde aort anevrizması, erken yaşta damar yırtılması veya ani ölüm öyküsü olan kişilerde tarama önerilebilir. Marfan sendromu gibi bağ dokusu hastalığı bulunanlarda ve iki parçalı aort kapakçığı saptananlarda düzenli kalp-damar kontrolleri yapılır. Taramanın gerekip gerekmediği ve hangi aralıkla yapılacağı kişiye göre belirlenir; bu konuyu hekiminizle konuşun.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Anevrizmanın yırtılması (rüptür): hayatı tehdit eden, acil müdahale gerektiren bir durumdur.
• Aort diseksiyonu: damar duvarının iç tabakasının yırtılıp kanın duvar katmanları arasına girmesi.
• Aort kapakçığının yetersiz çalışması ve buna bağlı kalp yetmezliği belirtileri.
• Çevre dokulara baskı: ses kısıklığı, yutma güçlüğü, nefes darlığı.
• Damar içinde pıhtı oluşumu ve bu pıhtının başka organlara gitmesi (emboli).

Uzun vadeli görünüm

Anevrizma tanısı almak korkutucu gelebilir, ancak bugünkü takip ve tedavi olanaklarıyla pek çok kişi uzun yıllar sağlıklı ve aktif bir yaşam sürdürebiliyor. Zamanında planlanan onarımların sonuçları genellikle iyidir ve hastaların büyük bölümü günlük yaşamlarına dönebilir. Düzenli kontroller, tansiyon kontrolü ve sigarasız bir yaşam, bu olumlu gidişatın en önemli parçalarıdır. Kendi durumunuzla ilgili en doğru bilgiyi ve beklentileri hekiminizden öğrenebilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.