TAVR: Kateter Yoluyla Aort Kapak Değişimi

Genel Bakış

TAVR, kalbin sol tarafındaki aort kapağının ameliyatla göğüs kafesi açılmadan değiştirilmesidir. Genellikle kasıktaki bir damardan (bazen göğüs ya da boyun damarından) ince bir tüp ilerletilir ve katlanmış hâlde taşınan yeni kapak, kalpteki daralmış kapağın içine yerleştirilir. Bu işlem, çoğunlukla 'aort darlığı' denilen durum için yapılır. Aort darlığı, aort kapağının zamanla sertleşip kireçlenmesi ve tam açılamamasıdır; böylece kalp kanı vücuda pompalamak için daha fazla güç harcamak zorunda kalır. TAVR'ın açılımı İngilizce 'Transcatheter Aortic Valve Replacement' kelimeleridir; Türkçede 'kateter yoluyla aort kapak değişimi' ya da 'girişimsel aort kapak yerleştirilmesi' olarak da anılır. TAVR bir hastalık değil, bir tedavi yöntemidir.

Aort darlığı, ileri yaşta en sık görülen kalp kapağı sorunlarından biridir ve yaş ilerledikçe sıklığı artar. TAVR da son yıllarda dünyada ve Türkiye'de giderek yaygınlaşan bir tedavi yöntemi hâline gelmiştir. Yine de her hastaya uygun olmayabilir; hangi yöntemin seçileceği kalp ekibi tarafından ayrıntılı değerlendirmeyle belirlenir.

Daha çok 70 yaş üzerindeki kişileri etkiler. Kalp dışında başka sağlık sorunları olan, güçsüz ya da düşkün (günlük işlerini yapmakta zorlanan) kişilerde, açık kalp ameliyatı riskli görüldüğünde TAVR seçeneği öne çıkar. Daha genç yaşta da doğuştan iki yaprakçıklı kapak gibi nedenlerle aort darlığı görülebilir; bu durumda tedavi seçimi yine kişiye göre yapılır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Eforla gelen nefes darlığı ya da merdiven çıkarken zorlanma
• Göğüste baskı, sıkışma veya ağrı hissi
• Kolay yorulma ve eskisi kadar hareket edememe
• Baş dönmesi veya bayılma (özellikle efor sırasında)
• Çarpıntı hissi
• Bacaklarda ve ayak bileklerinde şişlik
• Uyurken aniden nefessiz kalıp uyanma

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşa bağlı kireçlenme (kalsifikasyon): Kapak yaprakçıkları zamanla sertleşir ve daralır; en sık nedendir.
• Doğuştan iki yaprakçıklı kapak: Normalde üç yaprakçık yerine iki yaprakçıkla doğmak, yıllar içinde daralmaya zemin hazırlar.
• Geçirilmiş romatizmal ateş veya kalp kapağı iltihabı
• Göğüs bölgesine uygulanmış radyoterapi (ışın tedavisi) öyküsü
• Böbrek hastalığı ve bazı metabolik sorunlar

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Sigara kullanımı
• Kronik böbrek hastalığı
• Ailede kalp kapak hastalığı öyküsü
• Hareketsiz yaşam ve fazla kilo

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yeni veya hızla kötüleşen nefes darlığı
• Efor sırasında bayılma ya da bayılacak gibi olma
• Göğüs ağrısının yeni başlaması veya sıklaşması
• Bacaklarda hızlı şişme, kısa sürede kilo artışı
• Yeni ve sürekli çarpıntı hissi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Zamanla azalan egzersiz kapasitesi, eskiden yapabildiğiniz işleri artık yapamama
• Sık yorgunluk ve halsizlik
• Kalp kapak hastalığı tanısı almış olmak ve düzenli kontrol zamanının gelmesi
• Kalp üfürümü duyulduğunun söylenmesi
• Ailede kalp kapak hastalığı olması durumunda durum değerlendirmesi

Tanı

Değerlendirme genellikle bir hekimin sizi dinlemesi ve kalbi steteskopla dinleyerek üfürüm aramasıyla başlar. Ardından kalbin yapısını ve kapağın ne kadar daraldığını gösteren görüntüleme ve testler yapılır. TAVR düşünülüyorsa, hangi giriş yolunun sizin için uygun olduğunu anlamak için damarların detaylı görüntülenmesi gerekir. Tüm bu sonuçlar bir kalp ekibi (kardiyolog, kalp cerrahı, görüntüleme uzmanı, anestezi uzmanı) tarafından birlikte değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve kalp dinlemesi
• Elektrokardiyografi (EKG): Kalbin elektrik ritmini gösteren, ağrısız bir testtir.
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Kapağın darlık derecesini ve kalbin kasılma gücünü gösterir; göğüsten veya yemek borusundan yapılabilir.
• Kan testleri: Genel sağlık durumu, böbrek işlevleri ve diğer sorunlar için.
• Göğüs röntgeni
• Kalp kateterizasyonu (anjiyografi): Kalpteki basınçları ölçmek ve koroner damarları görmek için yapılır.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Kapak çevresini ve damar yollarını ayrıntılı görmek için.
• Efor testi veya efor sırasında ekokardiyografi (uygun kişilerde)

Randevunuzda neler beklenir

Bu testlerin çoğu ağrısızdır ve kısa sürer. Bazı işlemlerden önce damar yolu açılabilir veya hafif sakinleştirici verilebilir; bunları sizi rahatlatmak için yaptıklarını söylemekten çekinmeyin. Sonuçların tamamlanması birkaç gün alabilir. Değerlendirme sürecinde aklınıza gelen her soruyu sormak, notlar almak ve isterseniz bir yakınınızı yanınızda getirmek işinizi kolaylaştırır.

Tedavi

Tedavi, belirtileriniz, kapağın darlık derecesi, yaşınız ve diğer sağlık sorunlarınız birlikte değerlendirilerek planlanır. Başlıca iki girişimsel seçenek vardır: açık kalp ameliyatıyla kapak değişimi ve TAVR (kateter yoluyla kapak değişimi). Bazı durumlarda kapak balonla genişletilir ya da yalnızca belirtileri hafifletmeye yönelik ilaç tedavisi uygulanır. Hangi yöntemin sizin için uygun olduğuna kalp ekibi birlikte karar verir; ikinci bir görüş almak da her zaman mümkündür.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği kontrolleri ve testleri aksatmayın.
• Günlük aktivitelerinizi yavaş yavaş, kendinizi zorlamadan artırın.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin.
• Tuzu azaltın ve sıvı alımını doktorunuzun önerisine göre ayarlayın.
• Kilonuzu düzenli takip edin; kısa sürede hızlı kilo artışı olursa hekiminize bildirin.
• Diş ve ağız bakımınıza özen gösterin; diş tedavilerinden önce kalp kapağınız olduğunu diş hekiminize söyleyin.
• Grip ve zatürre gibi enfeksiyonlardan korunun; aşılarınızı hekiminizle konuşun.

Tıbbi tedaviler

İlaçlar aort darlığını geri döndürmez; ancak yüksek tansiyon, kalp yetersizliği belirtileri veya ritim sorunları gibi eşlik eden durumların yönetilmesine yardımcı olur. Hangi ilacın size uygun olduğu, dozu ve kullanım şekli yalnızca sizi takip eden hekim tarafından belirlenir; ilaçlarınızı kendi başınıza başlatmayın, bırakmayın veya doz değiştirmeyin. TAVR sonrasında genellikle kanın pıhtılaşmasını azaltmaya yönelik bir tedavi ve düzenli kontroller gerekebilir; bunun süresi kişiye göre değişir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Aort darlığı ciddi boyuta geldiğinde ve belirtiler başladığında, kapak değişimi genellikle önerilir; çünkü beklemek kalp yetersizliği riskini artırabilir. Açık ameliyat uygun olan kişilerde tercih edilebilir; açık ameliyat riski yüksek görülen kişilerde ise TAVR öne çıkar. TAVR genellikle kasıktaki damardan yapılır, ancak damar yapısı uygun değilse farklı giriş yolları kullanılabilir. İşlem öncesi ve sonrası süreç, sizi takip eden ekibin yönlendirmesine göre ilerler.

Bu durumla yaşamak

TAVR sonrası çoğu kişi birkaç gün içinde günlük işlerine dönmeye başlar; tam toparlanma birkaç haftayı bulabilir. Giriş yerinde (sıklıkla kasıkta) bir süre hassasiyet veya morluk olabilir. İlk günlerde ağır kaldırmaktan, uzun süre ayakta kalmaktan ve doktorunuzun kısıtladığı hareketlerden kaçının. Yeni kapağınızın iyi çalıştığını görmek için kontroller planlanır; bu kontrollere düzenli gitmek uzun vadede en önemli adımdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ama ölçülü hareket: Yürüyüş çoğu kişi için iyi bir başlangıçtır; tempoyu yavaşça artırın.
• Tansiyon, şeker ve kolesterolünüzü takip ettirin.
• Sigara ve aşırı alkolden uzak durun.
• Yeterli ve düzenli uyku, dinlenme araları verin.
• Enfeksiyon belirtilerinde (ateş, titreme) erken davranıp hekiminize başvurun.
• Seyahat etmeden önce ilaçlarınızı ve kontrol planınızı hekiminizle konuşun.

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme düzeni işinizi kolaylaştırır: sebze, meyve, tam tahıl, kuru baklagil ve zeytinyağı ağırlıklı beslenin; tuzu ve işlenmiş gıdaları azaltın. Porsiyonları küçük tutup öğün atlamamaya çalışın. Egzersiz konusunda tek kural, doktorunuzun önerdiği sınırlar içinde kalmaktır. Genellikle hafif tempolu yürüyüş önerilir; nefes nefese kalıyor, başınız dönüyor veya göğsünüzde baskı oluyorsa durun ve durumu hekiminize bildirin. Kalp rehabilitasyonu programları size güvenli bir yol haritası sunabilir; uygun olup olmadığını sorun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp kapağı sorunu ve girişimsel bir işlem geçirmek kaygı, korku ve hüzün getirebilir; bu çok normaldir. Ameliyat sonrası dönemde uyku sorunları, sinirlilik veya keyifsizlik görülebilir. Bu duyguları ailenizle, arkadaşlarınızla ve sağlık ekibinizle konuşmaktan çekinmeyin. Kendinizi uzun süre üzgün, umutsuz ya da hiçbir şeyden keyif alamaz hâlde hissediyorsanız, bu bir zayıflık değildir; bir hekimden destek istemek önemlidir. Acil bir ruhsal kriz yaşıyorsanız veya kendinize zarar verme düşüncesi varsa hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Yaşa bağlı kapak kireçlenmesini tamamen önlemek mümkün değildir; ancak kalp sağlığını korumak, süreci yavaşlatmaya ve genel riskleri azaltmaya yardımcı olabilir. Tansiyon, şeker ve kolesterolün kontrol altında tutulması, sigaranın bırakılması, düzenli hareket ve dengeli beslenme bu açıdan önemlidir. Romatizmal ateşe bağlı kapak sorunlarını önlemede, boğaz enfeksiyonlarının uygun şekilde tedavi ettirilmesi önem taşır.

Aşılar

Grip (influenza) ve zatürre (pnömokok) aşıları, kalp hastalığı olan kişilerde enfeksiyonların daha ağır seyretmesini önlemeye yardımcı olabilir. Hangi aşıların ve ne zaman yapılacağını hekiminizle ya da eczacınızla konuşun; Türkiye'de aşı takvimi hakkında Sağlık Bakanlığı'nın güncel bilgileri yol göstericidir.

Tarama programları

Kalp kapak sorunları için toplum taraması önerilmez; ancak kalp üfürümü duyulması, ailede kapak hastalığı olması veya yeni başlayan nefes darlığı gibi durumlarda hekiminiz ekokardiyografi isteyebilir. Tanı almış kişilerde düzenli kontroller, kapağın durumunun takibi açısından en önemli adımdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp yetersizliği: Kalp kası zamanla zayıflar ve vücudun ihtiyacı olan kanı pompalayamaz.
• Ritim bozuklukları ve çarpıntı
• Bayılma ve düşmeye bağlı yaralanmalar
• Ani nefes darlığı, akciğerlerde sıvı birikmesi
• Ciddi durumlarda ani kalp sorunları riski

Uzun vadeli görünüm

Aort darlığı ilerleyici bir durumdur, ancak TAVR dahil günümüzün tedavi seçenekleriyle pek çok kişi belirtilerinde belirgin rahatlama yaşıyor ve günlük yaşamına daha rahat devam ediyor. İyileşme hızı kişiden kişiye değişir; yaş, eşlik eden hastalıklar ve genel sağlık durumu bu süreci etkiler. Düzenli kontroller, önerilen ilaçların doğru kullanımı ve kalp dostu bir yaşam biçimi uzun vadeli sonuçları iyileştirmeye yardımcı olur. Aklınıza takılan her şeyi kalp ekibinizle açıkça konuşmanız, süreci daha güvenli hissetmenizi sağlar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.