Kateter Yoluyla Pulmoner Kapak Değişimi (TPVR) — Hasta Rehberi

Genel Bakış

Pulmoner kapak, kalbin sağ tarafından akciğerlere kan pompalayan yolda bulunan bir kapıdır. Bu kapı düzgün kapanmazsa kan geri kaçar (kapak yetersizliği), yeterince açılmazsa kan zor geçer (kapak darlığı). Zamanla kalbin sağ tarafı bu işi yapmak için fazla çalışır ve yorulur. Kateter yoluyla pulmoner kapak değişimi (kısaca TPVR), bozulmuş bu kapağın yerine yeni bir yapay kapak yerleştirilmesidir. Farklı olan nokta şu: göğüs kemiği açılmadan, genellikle kasıktaki bir toplardamardan ince, esnek bir boru (kateter) kalbe kadar ilerletilir ve yeni kapak bu borunun içinden yerleştirilir. Yani açık kalp ameliyatına göre çok daha az yıpratıcı bir yöntemdir. Bu işlem çoğunlukla doğuştan kalp hastalığı nedeniyle daha önce ameliyat olmuş kişilere uygulanır; ancak uygun olup olmadığına kalp ekibi karar verir.

TPVR, kalp ameliyatlarına göre daha az yapılan özel bir işlemdir; her yıl binlerce değil, belirli merkezlerde seçilmiş hastalara uygulanır. Yine de son yıllarda giderek yaygınlaşıyor ve doğuştan kalp hastalığı olan yetişkinlerin takibinde önemli bir seçenek haline geldi. Her kapak sorunu olan kişiye uygun değildir; damar yapısı, kapak bölgesinin ölçüleri ve genel sağlık durumu belirleyicidir.

En sık olarak doğuştan kalp hastalığı olan ve bu nedenle daha önce ameliyat geçirmiş çocuk, genç ve yetişkinleri etkiler. Özellikle Fallot tetralojisi onarımı yapılmış kişilerde ya da sağ kalp ile akciğer atardamarı arasına tüp (konduit) yerleştirilmiş hastalarda, yıllar içinde bu bölgenin daralması veya kaçırması söz konusu olabilir. Daha nadiren, geçirilmiş kalp kapak enfeksiyonu ya da başka nedenlerle pulmoner kapağı bozulmuş yetişkinler de değerlendirilebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çabuk yorulma ve eskiden rahat yapılan işlerde zorlanma
• Merdiven çıkarken veya yürürken nefes nefese kalma
• Çarpıntı ya da kalbin hızlı attığını hissetme
• Göğüste baskı veya rahatsızlık hissi
• Baş dönmesi, halsizlik
• Bacaklarda, ayak bileklerinde veya karında şişlik
• Nefes alırken zorlanma, özellikle yatınca artan nefes darlığı

Çocuklarda belirtiler

• Beslenirken çabuk yorulma, emmeyi yarıda bırakma
• Emerken terleme ve hızlı nefes alıp verme
• Kilo almada yavaşlama, büyümenin geri kalması
• Oyun oynarken yaşıtlarına göre çabuk yorulma, molalar verme
• Bazen dudak çevresinde solukluk veya hafif morarma
• Okul çağında beden dersinde zorlanma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Günlük hareketlerle ortaya çıkan nefes darlığı
• Bacaklarda şişlik, ayakkabının dar gelmesi
• Gece yatarken nefes darlığı nedeniyle uyanma
• Düzensiz kalp atışı hissi, çarpıntı
• Sebebi açıklanamayan halsizlik ve egzersiz kapasitesinde azalma
• Bu belirtiler başka kalp ve akciğer sorunlarında da görülebildiği için mutlaka hekim değerlendirmesi gerekir

Nedenler

Ana nedenler

• Doğuştan kalp hastalıkları: Kalbin sağ tarafı ile akciğer atardamarı arasındaki yolun çocuklukta ameliyatla onarılması; yıllar içinde bu bölgedeki kapakçık veya tüp bozulabilir.
• Kapak yerine yerleştirilmiş tüpün (konduit) daralması ya da kaçırması
• Pulmoner kapağın doğuştan dar veya yetersiz olması
• Geçirilmiş kalp kapak enfeksiyonu (endokardit) sonrası kapakta hasar
• Nadiren romatizmal veya bağ dokusu hastalıklarına bağlı kapak bozuklukları
• Yaşla birlikte kapak dokusunun yıpranması (daha çok yetişkinlerde ek bir etken)

Risk faktörleri

• Doğuştan kalp hastalığı öyküsü ve çocuklukta kalp ameliyatı geçirmiş olmak
• Kalp kapağı enfeksiyonu geçirmiş olmak
• Kalp ile akciğer arasına tüp (konduit) yerleştirilmiş olması
• Bazı genetik sendromlar (kalp anomalileriyle birlikte görülebilen)
• Düzenli kalp kontrollerini aksatmak: Sorun erken fark edilirse tedavi planı da daha rahat yapılır

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız son günlerde belirgin şekilde arttıysa
• Bacaklarınızda veya karnınızda yeni şişlik fark ettiyseniz
• Çarpıntı ile birlikte baş dönmesi yaşıyorsanız
• İşlem sonrası kasık bölgenizde şişlik, kızarıklık, sıcaklık veya akıntı varsa
• Ateşiniz çıkarsa
• Yukarıdaki durumlarda aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun; göğüs ağrısı veya bayılma gibi ciddi belirtilerde 112'yi arayın

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Egzersizde eskisinden daha çabuk yorulmaya başladıysanız
• Kontrol randevularınızı planlamak için (kalp ekibinizin önerdiği aralıklarla)
• Yeni bir ilaç veya takviye kullanmaya başlamadan önce
• Diş tedavisi, ameliyat ya da girişim planlanıyorsa, kalp enfeksiyonu riski açısından hekiminize haber vermek için
• Hamilelik düşünüyorsanız veya hamile kaldıysanız, erkenden kalp ekibinizle görüşmek için

Tanı

Değerlendirme genellikle bir kalp doktorunun (kardiyolog) muayenesi ve kalbin ultrasonla görüntülenmesiyle başlar. Doktor; şikâyetlerinizi, geçirdiğiniz ameliyatları ve kullandığınız ilaçları öğrenir, kalbinizi dinler. Ardından kapak bölgesinin ne kadar daraldığını veya kaçırdığını, kalbin sağ tarafının bu durumdan ne kadar etkilendiğini anlamak için birkaç görüntüleme ve ölçüm yapılır. TPVR'a uygun olup olmadığınız, bu tetkiklerin sonuçlarına ve kalp ekibinin ortak değerlendirmesine göre belirlenir.

Yapılabilecek testler

• Ekokardiyografi (kalbin ultrasonu): Kapağın ve kalp odacıklarının boyutlarını, kan akışını gösterir; ağrısızdır.
• EKG (elektrokardiyografi): Kalbin elektriksel ritmini kaydeder.
• Kardiyak MR veya BT: Kapak bölgesinin ve kalp kasının ayrıntılı görüntüsünü verir, işlem planlamasında sık kullanılır.
• Kalp kateterizasyonu (anjiyografi): Basınçları ölçmek ve damar yapısını görmek için yapılır; bazı durumlarda işlem aynı seansta planlanabilir.
• Egzersiz testi: Kalbin hareket sırasındaki kapasitesini değerlendirir.
• Kan testleri: Genel sağlık durumu ve ek sorunların araştırılması için.

Randevunuzda neler beklenir

Bu tetkiklerin çoğu ağrısızdır ve kısa sürer. Ekokardiyografide göğsünüze soğuk bir jel sürülür ve cihazla görüntü alınır; herhangi bir iğne yapılmaz. MR sırasında hareketsiz kalmanız istenir, cihaz yüksek ses çıkarabilir. Kateterizasyon gibi girişimsel tetkiklerde kasık bölgesine küçük bir iğne yapılır ve sonrasında bir süre dinlenmeniz gerekir. Tetkiklerin sonuçları birkaç gün ile birkaç hafta arasında değerlendirilir; kalp ekibiniz size seçenekleri ve olası zamanlamayı anlatacaktır.

Tedavi

TPVR, bozulmuş pulmoner kapağın yerine kateter yoluyla yeni bir kapak yerleştirilmesidir. İşlem genellikle hastanede, sedasyon veya genel anestezi altında yapılır. Kasıktaki bir toplardamardan ince bir boru kalbe kadar ilerletilir, kapak bölgesine ulaşılır ve yeni kapak bir balon yardımıyla açılarak yerine yerleştirilir. İşlem çoğu zaman bir-iki saat kadar sürer ve birkaç gün içinde taburcu olmak mümkün olabilir. Her hasta için zamanlama ve yöntem farklıdır; karar kalp ekibi tarafından, sizin şikâyetleriniz ve tetkik sonuçlarınız birlikte değerlendirilerek verilir.

Evde kişisel bakım

• Kontrol randevularınıza düzenli gidin; kalp ekibinizin önerdiği takip aralığını aksatmayın.
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın; ilaçların adı, dozu ve süresi yalnızca hekiminiz tarafından belirlenmelidir.
• İşlem sonrası kasık bölgesini bir süre temiz ve kuru tutun, ağır kaldırmaktan ve zorlayıcı hareketlerden doktorunuzun söylediği süre boyunca kaçının.
• Ateş, yara yerinde kızarıklık veya artan şişlik olursa beklemeden bildirin.
• Ağız ve diş sağlığına özen gösterin; kalp kapak enfeksiyonu riski nedeniyle bu önemlidir.
• Kalp rahatsızlığınızı ve geçirdiğiniz işlemleri anlatan bir kart veya not yanınızda taşıyın; acil bir durumda sağlık ekibine yardımcı olur.
• Sigara ve alkolden uzak durun; bu konuda destek istemekten çekinmeyin.

Tıbbi tedaviler

Tedavi yaklaşımı kişiye göre planlanır. Bir grup hastada önce düzenli takip ve şikâyetleri hafifletmeye yönelik ilaç tedavisi tercih edilir; bu ilaçların seçimi, dozu ve ne kadar süre kullanılacağı mutlaka hekim tarafından belirlenir. Kalbin sağ tarafındaki yükün arttığı, şikâyetlerin belirginleştiği veya tetkiklerde ilerleme görüldüğü durumlarda ise kateter yoluyla kapak değişimi ya da açık cerrahi gibi girişimler gündeme gelebilir. Hangi yolun uygun olduğu; kapak bölgesinin yapısı, damar yolları, ek sağlık sorunları ve kişinin genel durumu birlikte değerlendirilerek kararlaştırılır. Bu metin bir tedavi önerisi değildir; seçeneklerinizi kardiyoloğunuzla ayrıntılı olarak konuşun.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kateter yoluyla kapak değişimi her zaman mümkün olmayabilir. Kapak bölgesinin ölçüleri uygun değilse, damar yolu elverişli değilse veya ek kalp sorunları varsa açık kalp ameliyatı gerekebilir. Ayrıca işlem sırasında nadiren beklenmeyen bir durum gelişirse cerrahiye geçiş gerekebileceği önceden konuşulur. Hangi yöntemin sizin için daha güvenli ve uygun olduğuna kalp ekibiniz karar verir.

Bu durumla yaşamak

İşlemden sonra çoğu kişi birkaç hafta içinde günlük rutinine dönebilir; ancak iyileşme hızı kişiden kişiye değişir. İlk dönemde yorgunluk normaldir. Kontroller genellikle işlemden sonraki ilk aylarda daha sık, sonrasında yılda bir veya hekiminizin uygun gördüğü aralıklarla yapılır. Yeni bir yapay kapağınız olduğunu bilmek, hastane başvurularında ve diş tedavilerinde sağlık ekibine söylenmesi gereken önemli bir bilgidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ama ölçülü hareket: Yürüyüş gibi aktiviteler çoğu kişi için yararlıdır; başlamadan önce hekiminize danışın.
• Sigara kullanmayın, kullanıyorsanız bırakmak için destek alın.
• Ağız ve diş bakımını ihmal etmeyin; diş tedavilerinden önce kalp ekibinize bilgi verin.
• Enfeksiyonlardan korunmak için genel hijyen kurallarına dikkat edin, gerekli aşıları hekiminizle planlayın.
• Yorucu sporlar ve ağır kaldırma gibi konularda hekiminizin önerilerine uyun.
• Uyku düzeninize ve stres yönetimine özen gösterin.

Diyet ve egzersiz

Kalp sağlığı için genel olarak tuzu azaltmak, hazır ve işlenmiş gıdalardan uzak durmak, sebze-meyve, tam tahıl ve yağsız proteinlere ağırlık vermek önerilir. Sıvı alımı konusunda özel bir kısıtlama varsa bunu yalnızca hekiminiz belirler. Egzersiz, iyileşme tamamlandıktan sonra çoğu hasta için yararlıdır; ancak tempoyu ve süreyi kademeli artırın. Nefes darlığı, göğüs ağrısı veya baş dönmesi olursa durun ve hekiminize bildirin. Hangi egzersizin size uygun olduğunu kalp ekibinizle birlikte belirleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp ile ilgili bir işlem geçirmek ya da yeni bir kapak taşımak kaygı verici olabilir; bu çok anlaşılır bir duygudur. Ameliyat veya işlem sonrası dönemde endişe, uyku sorunları, çarpıntı hissine aşırı dikkat kesilme sık görülür. Bu duyguları ailenizle ve sağlık ekibinizle paylaşmak, bilgi almak çoğu zaman rahatlatır. Kaygı günlük hayatınızı belirgin şekilde etkiliyorsa profesyonel destek istemekten çekinmeyin. Kendinize zarar verme düşünceleri veya ağır bir ruhsal sıkıntı yaşıyorsanız hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun; bu durumlar bekletilmemelidir.

Önleme

Altta yatan doğuştan kalp hastalığı çoğunlukla önlenemez; ancak kapak sorununun zamanında fark edilmesi ve uygun şekilde izlenmesi, tedavinin daha planlı yapılmasını sağlar. Kalp kapak enfeksiyonundan (endokardit) korunmak da önemlidir: diş ve ağız bakımına özen göstermek, cilt enfeksiyonlarını ihmal etmemek ve girişim öncesi hekiminize durumunuzu bildirmek bu açıdan değerlidir. Doğuştan kalp hastalığı olan kişilerin ömür boyu düzenli kalp takibinde kalması önerilir.

Aşılar

Kalp hastalığı olan kişilerde solunum yolu enfeksiyonları daha ağır seyredebildiği için genel aşı takvimine ek olarak grip ve zatürre gibi aşılar hekiminizle görüşülerek planlanabilir. Hangi aşının ne zaman yapılacağı kişisel durumunuza göre belirlenir; aşı konusunu aile hekiminiz veya kalp ekibinizle konuşun.

Tarama programları

Doğuştan kalp hastalığı nedeniyle ameliyat olmuş kişilerin, şikâyetleri olmasa bile yılda en az bir kez kalp doktoru tarafından değerlendirilmesi önerilir. Ekokardiyografi gibi tetkiklerin hangi sıklıkla yapılacağı kişiye göre belirlenir. Gebelik planlayan kişilerin önceden kalp ekibiyle görüşmesi de önemlidir. Sağlık Bakanlığı'nın ve kalp derneklerinin hasta bilgilendirme kaynakları takip aralıkları konusunda yol gösterici olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalbin sağ tarafının giderek büyümesi ve zayıflaması
• Nefes darlığı ve yorgunluğun artması, günlük aktivitelerin kısıtlanması
• Bacaklarda ve karında sıvı birikmesi
• Kalp ritim bozuklukları
• Nadiren ciddi ritim sorunları ve ani bayılma riski
• Kapak enfeksiyonu (endokardit) riskinin sürmesi

Uzun vadeli görünüm

TPVR, uygun hastalarda şikâyetleri azaltan ve yaşam kalitesini iyileştiren yerleşik bir yöntemdir. Pek çok kişi işlem sonrası daha rahat nefes alır, günlük işlerini daha kolay yapar. Yerleştirilen kapakların da zamanla kontrol edilmesi gerekir; bazı kişilerde yıllar sonra yeniden bir girişim gerekebilir ve bu olağan bir durumdur. Düzenli takip, doğru zamanda doğru kararı vermenin en güvenilir yoludur. Umudunuzu koruyun: kalp ekibinizle açık iletişim halinde olmak, süreci çok daha yönetilebilir kılar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.