Triküspit Kapak Ameliyatı

Genel Bakış

Kalbin sağ tarafında, sağ kulakçık ile sağ karıncık arasında 'triküspit kapak' adı verilen üç yaprakçıklı bir kapak bulunur. Bu kapak, kanın kalbin sağ tarafında tek yönde ilerlemesini sağlar; yani kan sağ karıncıktan geriye kaçamaz. Triküspit kapak ameliyatı, bu kapağın iyi kapanmadığı (buna 'yetersizlik' ya da 'kaçak' denir) veya daraldığı (buna 'darlık' denir) durumlarda kapağı onarmak ya da yerine yeni bir kapak koymak için yapılan bir kalp ameliyatıdır. Onarım, mümkün olduğunda ilk tercihtir; çünkü kişinin kendi kapağı korunmuş olur.

Triküspit kapak hastalığı, kalbin sol tarafındaki kapak hastalıklarına göre daha az görülür. Ancak başka bir kapak sorunu nedeniyle ameliyat olan kişilerin önemli bir bölümünde triküspit kapağında da kaçak saptanır ve bu durumda kapak da onarılır. Yani triküspit kapak ameliyatı çoğu zaman tek başına değil, bir başka kalp ameliyatının parçası olarak yapılır.

Genellikle ileri yaştaki yetişkinlerde görülür. Uzun yıllar boyunca sol kalp kapak hastalığı (özellikle mitral kapak sorunu) yaşayan kişiler, geçmişte romatizmal ateş geçirenler, kalp pili veya kalp içi cihaz teli bulunanlar ve doğuştan gelen bazı kalp yapı bozuklukları olan kişiler daha yüksek risk altındadır. Çocuklarda ise daha çok doğuştan gelen (örneğin Ebstein anomalisi denilen yapı bozukluğu) nedenlerle görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çabuk yorulma ve günlük işlerde eskisi kadar dayanıklı olamama
• Eforla ortaya çıkan nefes darlığı
• Bacaklarda, ayak bileklerinde şişlik
• Karında dolgunluk, şişkinlik hissi
• İştahsızlık ve çabuk doymuşluk
• Boyun damarlarında belirginleşme
• Çarpıntı veya düzensiz kalp atışı hissi
• Kısa sürede kilo artışı (vücutta sıvı birikmesine bağlı olarak)

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme ve kilo alımının yaşıtlarına göre geri kalması
• Beslenirken çabuk yorulma, emerken nefes nefese kalma
• Çabuk yorulma, koşup oynarken arkadaşlarına yetişememe
• Bazen dudaklarda ya da ciltte morarma
• Sık geçirilen akciğer enfeksiyonları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bacaklarda ve karında belirgin sıvı birikmesi
• Nefes darlığının yanı sıra yatınca artan solunum sıkıntısı
• Düzensiz kalp ritmi (atriyal fibrilasyon) hissi
• Genel halsizlik, iştahsızlık ve kilo kaybı ile seyreden yorgunluk
• Karın bölgesinde rahatsızlık ve hazımsızlık

Nedenler

Ana nedenler

• Kalbin sol tarafındaki bir kapak hastalığına bağlı olarak sağ karıncığın genişlemesi ve kapağın tam kapanamaması (fonksiyonel yetersizlik)
• Geçirilmiş romatizmal ateşe bağlı kapak hasarı
• Doğuştan gelen yapı bozuklukları (örneğin Ebstein anomalisi)
• Kalp kapağı enfeksiyonu (endokardit)
• Kalp pili veya kalp içi cihaz tellerinin kapağa çarpması ya da zarar vermesi
• Göğüs bölgesine uygulanan ışın tedavisi (radyoterapi) sonrası gelişen hasar
• Travma ve bazı sistemik hastalıklar (örneğin karsinoid sendrom)

Risk faktörleri

• Geçirilmiş romatizmal ateş veya sık tedavi edilmemiş streptokok boğaz enfeksiyonu öyküsü
• Uzun süredir devam eden mitral kapak hastalığı veya kalp yetmezliği
• İleri yaş
• Kalıcı kalp pili ya da kalp içi cihaz varlığı
• Kalp kapağı enfeksiyonu geçirmiş olmak
• Damar yoluyla uyuşturucu madde kullanımı (enfeksiyon riskini artırır)
• Göğüs bölgesine geçmişte ışın tedavisi almış olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığının hızla artması veya dinlenirken de devam etmesi
• Bacak ya da karında günler içinde belirgin şişme
• Ateş ile birlikte genel durum bozukluğu
• Çarpıntının yeni başlaması veya sıklaşması
• İdrar miktarında belirgin azalma ve halsizlik

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yeni ortaya çıkan ya da giderek artan yorgunluk
• Eforla gelen nefes darlığı
• Bacaklarda akşamları artan hafif şişlik
• İştahsızlık ve karında dolgunluk hissi
• Bilinen kapak hastalığı varsa kontrol zamanının gelmesi
• Ameliyat sonrası kontrollerin aksatılmaması

Tanı

Triküspit kapak sorunları çoğu zaman bir muayene ve ekokardiyografi (kalp ultrasonu) ile değerlendirilir. Hekim önce dinleme sırasında kalpte üfürüm duyabilir, boyun damaklarını, karın ve bacaklardaki sıvı birikimini değerlendirebilir. Kesin tanı ve kapağın ne kadar kaçak yaptığının ölçülmesi için ekokardiyografi temel incelemedir. Ameliyat planlanıyorsa kalbin ve akciğer dolaşımının ayrıntılı değerlendirilmesi için ek testler istenir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (dinleme, şişlik ve nabız değerlendirmesi)
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu) — transtorasik, gerekirse yemek borusundan yapılan ayrıntılı versiyonu
• Elektrokardiyografi (EKG) — kalbin ritmini değerlendirir
• Göğüs röntgeni
• Kan tahlilleri (karaciğer ve böbrek işlevleri, kansızlık, kalp yetmezliği belirteçleri)
• Kalp ritminin 24 saatlik kaydı (ritim bozukluğu şüphesinde)
• Kalp manyetik rezonansı (MR) — kalp boşluklarının büyüklüğünü ve kapağın işlevini ayrıntılı gösterir
• Kalp kateterizasyonu (anjiyografi) — gerekli görülen durumlarda

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle birkaç aşamada ilerler: önce muayene ve ekokardiyografi, ardından gerekirse ileri görüntüleme ve ameliyat öncesi hazırlık testleri. Ameliyat öncesinde anestezi ve kalp-damar cerrahisi ekipleriyle görüşürsünüz; size süreç, olası riskler ve ameliyat sonrası dönem anlatılır. Bu görüşmelerde aklınıza takılan her soruyu sormaktan çekinmeyin; anlamadığınız noktaları tekrar sormanız tamamen normaldir.

Tedavi

Tedavi kişiye göre planlanır. Hafif kaçaklarda ya da belirti yoksa düzenli takip yeterli olabilir. Belirtiler varsa veya kalp yapısı bozulmaya başladıysa ilaç tedavisiyle birlikte ameliyat gündeme gelebilir. Amaç; belirtileri hafifletmek, kalbin gereksiz yere zorlanmasını önlemek ve kalıcı hasarı engellemektir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği şekilde tuz tüketimini azaltmak
• Her gün aynı koşullarda tartılıp kilo değişimini not etmek
• Doktorunuzun izin verdiği ölçüde düzenli ve hafif tempolu hareket etmek
• Kontrolleri ve testleri aksatmamak
• Ağız ve diş sağlığına özen göstermek (kalp kapağı enfeksiyonuna karşı önemlidir)
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Grip ve benzeri enfeksiyonlarda zamanında sağlık kuruluşuna başvurmak
• İlaçları doktorun önerdiği şekilde düzenli kullanmak; kendi kendine doz değiştirmemek

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi kapağın kendisini düzeltmez; ancak vücutta sıvı birikmesini azaltmaya, kalbin işini kolaylaştırmaya ve ritmi kontrol altında tutmaya yardımcı olur. Hekiminiz bu amaçla idrar söktürücü (vücuttan fazla sıvıyı atmaya yardımcı) ilaçlar, kalp ritmini ya da damar direncini düzenleyen ilaçlar önerebilir. Hangi ilacın size uygun olduğuna, dozuna ve süresine mutlaka doktorunuz karar verir; ilaçlarınızı eczacınıza danışarak doğru kullanım hakkında bilgi alabilirsiniz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat kararı; kapağın kaçak ya da darlık derecesi, belirtilerin varlığı, kalp boşluklarının genişlemesi ve kalp kasının işlevi birlikte değerlendirilerek verilir. Genellikle orta-ileri düzeyde kaçak ile birlikte belirtiler varsa veya kalp yapısında bozulma başladıysa ameliyat önerilir. Kalıcı hasar gelişmeden yapılan girişim, sonuç açısından daha iyidir. Triküspit kapak ameliyatı sıklıkla başka bir kalp ameliyatıyla aynı seansta planlanır. Onarım mümkünse tercih edilir; onarılamıyorsa kapak değiştirilir. Hangi yöntemin sizin için uygun olduğu, kalp ekibi tarafından size ayrıntılı olarak anlatılır.

Bu durumla yaşamak

Triküspit kapak hastalığı ya da ameliyat sonrası dönem, günlük yaşamda bazı alışkanlıkların düzenlenmesini gerektirir. Çoğu kişi bu düzenlemeleri zamanla rutine oturtur. Önemli olan; belirtileri yakından tanımak, kilo ve şişliği takip etmek ve kontrolleri düzenli sürdürmektir. Yorgunluk hissettiğinizde dinlenmek, aktiviteleri parçalara bölmek ve kendinizi zorlamamak günlük yaşamı kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve dengeli bir günlük ritim oluşturmak
• Sigara kullanımından kaçınmak, gerekiyorsa bırakmak için destek almak
• Alkol tüketimini doktorunuzla konuşmak
• Aşırı sıcak, ağır efor ve uzun süre ayakta kalmaktan kaçınmak
• Diş kontrollerini düzenli yaptırmak ve diş eti sorunlarını ihmal etmemek
• Seyahat öncesi doktorunuza danışmak, ilaçlarınızı yanınızda bulundurmak
• Ameliyat sonrası dönemde doktorunuzun önerdiği iyileşme süresine uymak

Diyet ve egzersiz

Tuzu azaltmak, vücutta sıvı birikmesini azaltmanın en etkili yollarından biridir. Hazır gıdalar, turşu, salamura ve işlenmiş ürünler gizli tuz kaynağıdır; etiket okumak işinizi kolaylaştırır. Egzersiz konusunda ise herkes için tek bir reçete yoktur; genellikle yürüyüş gibi hafif tempolu ve konuşmanızı engellemeyen aktiviteler önerilir. Ameliyat sonrası dönemde hareket programı kademeli olarak artırılır. Nefes darlığı, baş dönmesi veya göğüste rahatsızlık olursa durup dinlenmeli ve durumu doktorunuza bildirmelisiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp ameliyatı düşüncesi ya da ameliyat sonrası iyileşme süreci kaygıya yol açabilir. Bu çok anlaşılır bir duygudur ve pek çok kişi benzer şeyler yaşar. Uyku bozukluğu, sürekli endişe, keyif alamama veya umutsuzluk hissi birkaç haftadan uzun sürüyorsa bunu mutlaka bir sağlık profesyoneliyle paylaşın. Ruhsal desteğe ulaşmak güçsüzlük değil, iyi bir bakımın parçasıdır. Kendinize ya da bir yakınınıza zarar verme düşüncesi olursa vakit kaybetmeden acil yardım isteyin; Türkiye'de 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayabilir ya da en yakın acil servise başvurabilirsiniz.

Önleme

Triküspit kapak hastalığının her türü önlenemez; ancak bazı nedenlerine karşı korunmak mümkündür. Boğaz enfeksiyonlarının (özellikle streptokok kaynaklı) zamanında ve uygun şekilde tedavi edilmesi, romatizmal kalp hastalığı riskini azaltır. Sol taraflı kapak hastalıklarının erken dönemde izlenmesi ve tedavi edilmesi, sağ kalbin gereksiz büyümesini önleyebilir. Kalp pili veya kalp içi cihaz taşıyanların düzenli kontrolleri de kapağa bağlı sorunların erken fark edilmesini sağlar. Ağız ve diş sağlığına özen göstermek, kalp kapağı enfeksiyonu riskini azaltmaya yardımcı olur.

Aşılar

Grip ve zatürre gibi solunum yolu enfeksiyonları, kalp hastalığı olan kişilerde daha ağır seyredebilir. Hangi aşıların size uygun olduğunu ve zamanlamasını aile hekiminize veya takip eden hekiminize sorabilirsiniz.

Tarama programları

Bilinen bir kapak hastalığınız varsa veya geçirilmiş romatizmal ateş öykünüz bulunuyorsa, doktorunuzun önerdiği aralıklarla ekokardiyografi ile takip yapılması uygun olur. Bu takipler, kapağın durumundaki değişiklikleri zamanında fark etmeyi sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sağ kalp yetmezliği gelişmesi
• Karaciğerde uzun süreli kan göllenmesine bağlı hasar
• Karında sıvı birikmesi (asit) ve buna bağlı rahatsızlık
• Düzensiz kalp ritmi (atriyal fibrasyon)
• Akciğer dolaşımında basınç artışı (pulmoner hipertansiyon)
• Bacaklarda ve vücutta yaygın sıvı birikmesi
• Kalp kapağı enfeksiyonu riskinde artış
• Genel yaşam kalitesinde belirgin düşüş

Uzun vadeli görünüm

Triküspit kapak sorunu olan pek çok kişi, uygun takip ve gerektiğinde zamanında yapılan girişimlerle iyi bir yaşam kalitesini koruyabilir. Ameliyat gereken durumlarda onarım ya da kapak değişimi, belirtileri hafifletmek ve kalbin işini kolaylaştırmak açısından etkili yöntemlerdir. İyileşme bir süreçtir; ilk haftalarda yorgunluk normaldir ve zamanla genellikle iyileşme görülür. En önemli unsur, kontrolleri sürdürmek ve hekiminizle açık bir iletişim içinde olmaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.