Toplardamar Hastalığı ve Varis Ameliyatı (Bağlama ve Çıkarma)

Genel Bakış

Toplardamar (ven) hastalığı, bacaklardaki kanı kalbe geri taşıyan toplardamarların iyi çalışamaması durumudur. Bu damarların içinde kanın geri kaçmasını önleyen küçük kapakçıklar bulunur. Kapakçıklar zayıfladığında ya da damar duvarı genişlediğinde kan bacakta birikir; damarlar şişer, kıvrılır ve mavi-mor renkte görünür. Halk arasında buna 'varis' denir. Varis bağlama ve çıkarma ameliyatı (tıp dilinde ligasyon ve stripping), diğer tedavilere yeterince yanıt vermeyen ve belirgin şikâyet yapan bozuk toplardamarların tedavisinde kullanılan bir ameliyattır. Ameliyatta sorunlu damar kasıktaki ana bağlantı noktasından bağlanır (ligasyon) ve gerekiyorsa bacağın içinden ince bir kateter yardımıyla çekilip alınır (stripping). Vücut, kanı daha derindeki sağlam toplardamarlar üzerinden kalbe geri göndermeye devam eder; yani bu damarın alınması kan dolaşımını bozmaz.

Evet, toplardamar hastalıkları ve varis oldukça yaygındır. Yetişkinlerin önemli bir bölümünde zamanla gelişir; birçok kişide hafif seyreder, bir kısmında ise ağrı, şişlik ve cilt değişiklikleri nedeniyle tedavi gerekebilir.

Kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür. İlerleyen yaş, ailesinde varis öyküsü olması, uzun süre ayakta duran ya da sürekli oturan meslekler (öğretmenlik, kuaförlük, hemşirelik, tezgâhtarlık, masa başı işler), hamilelik ve fazla kilo riski artırır. Çocuklarda ise nadirdir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacaklarda ağırlık, dolgunluk ve yorgunluk hissi; genellikle akşama doğru artar
• Cilt yüzeyinde mavi-mor, kıvrımlı, şişkin damarlar
• Ayak bileği ve bacakta şişlik
• Gece bacak krampları ve huzursuz bacak hissi
• Ciltte kaşıntı, kuruluk ve zamanla koyulaşma
• Uzun süre ayakta kalınca artan ağrı veya sızlama
• Hafif çarpmalarla kolay morarma

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda varis nadirdir.
• Görüldüğünde genellikle doğuştan gelen damar yapısı farklılıkları araştırılır.
• Çocuğunuzda belirgin, tek taraflı ya da hızla büyüyen bir damar şişliği varsa mutlaka bir çocuk hekimine danışın.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşla birlikte damar duvarları ve kapakçıklar daha çok zayıflar; şişlik ve cilt değişiklikleri daha sık görülür.
• Cilt incelir, kolay yaralanır; ayak bileği çevresinde iyileşmeyen yaralar gelişebilir.
• Ameliyat ya da girişimsel işlem planlanırken kişinin diğer sağlık sorunları ve kullandığı ilaçlar mutlaka değerlendirilir.
• İleri yaşta hareketsizlik arttığı için bacak damarlarında pıhtı riski de göz önünde bulundurulur.

Nedenler

Ana nedenler

• Toplardamar duvarının zayıflaması ve genişlemesi
• Damar içindeki kapakçıkların bozulması ve kanın geri kaçması
• Aileden gelen yatkınlık (genetik özellikler)
• Yaşla birlikte damar yapısının esnekliğini kaybetmesi
• Bacaklarda uzun süre artmış basınç (uzun süre ayakta durma veya hareketsiz oturma)
• Geçirilmiş toplardamar pıhtısı sonrası damar hasarı

Risk faktörleri

• Kadın olmak ve hormonal değişim dönemleri (hamilelik, menopoz)
• Ailede varis öyküsü
• İleri yaş
• Fazla kilo veya obezite
• Uzun süre ayakta duran ya da sürekli oturan işlerde çalışmak
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Hamilelik ve çok sayıda doğum yapmış olmak
• Daha önce bacakta pıhtı (derin toplardamar trombozu) geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani başlayan tek taraflı bacak şişliği, sıcaklık ve şiddetli ağrı
• Nefes darlığı veya göğüs ağrısı
• Varisli bölgeden durmayan kanama
• Ameliyat sonrası ateş, yara yerinde akıntı veya hızla artan kızarıklık
• Bacakta ani uyuşma veya güç kaybı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bacaklarınızda belirgin, kıvrımlı damarlar oluştuysa
• Akşamları bacaklarınızda ağırlık, dolgunluk veya şişlik oluyorsa
• Ciltte kaşıntı, kuruluk ya da renk koyulaşması başladıysa
• Gece krampları uykunuzu bozuyorsa
• Bacak şikâyetleriniz günlük işlerinizi, yürüyüşünüzü veya çalışmanızı zorlaştırıyorsa

Tanı

Tanı çoğu zaman muayene sırasında konur. Hekim bacaklarınızı ayakta ve otururken inceler, damarları elle yoklar ve nabızları kontrol eder. Ardından genellikle Doppler ultrason denilen ağrısız bir görüntüleme yapılır; bu inceleme kanın hangi damarda geri kaçtığını ve hangi damarın sorunlu olduğunu gösterir. Şikâyetlerinizin süresi, günlük yaşamınızı nasıl etkilediği ve eşlik eden sağlık sorunlarınız da değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (bacakların görsel ve elle değerlendirilmesi)
• Doppler ultrason: damarlardaki kan akışını ve kapakçık yetersizliğini gösteren ağrısız görüntüleme
• Gerekirse daha ayrıntılı damar görüntüleme yöntemleri
• Ameliyat düşünülüyorsa genel sağlık durumunu değerlendiren kan tahlilleri
• Gerekirse kalp ve akciğer değerlendirmesi

Randevunuzda neler beklenir

Muayene ağrısız ve genellikle kısa sürer. Ultrason sırasında bacaklarınıza jel sürülür ve bir prob gezdirilir; işlem çoğunlukla 15-30 dakika kadar sürer. Ameliyat planlanıyorsa ek tahliller istenebilir. Bu hazırlıkların amacı, size en uygun tedaviyi güvenle seçmektir.

Tedavi

Tedavi, şikâyetlerin şiddetine ve damarların durumuna göre kişiye özel planlanır. Birçok kişide ilk adım cerrahi olmayan yöntemlerdir: varis çorabı, bacakları yukarı kaldırmak, düzenli yürüyüş ve kilo yönetimi. Bu yöntemler şikâyetleri azaltır ancak var olan damarı yok etmez. Daha belirgin durumlarda küçük girişimsel işlemler (damar içi kapatma veya küçük damar tedavileri) ya da bağlama ve çıkarma ameliyatı gündeme gelebilir. Hangi yöntemin size uygun olduğuna hekiminizle birlikte karar verirsiniz.

Evde kişisel bakım

• Hekiminizin önerdiği basınçlı varis çorabını düzenli kullanın; nasıl giyileceğini eczacınıza veya sağlık ekibinize sorabilirsiniz.
• Gün içinde bacaklarınızı kalp seviyesinin üzerine kaldırarak dinlenin.
• Uzun süre ayakta durmanız veya hareketsiz oturmanız gerekiyorsa sık sık kısa yürüyüşler ve ayak bileği hareketleri yapın.
• Cildinizi nemlendirin; kaşıntıyı artıran çok sıcak sudan kaçının.
• Bacağınızı çarpmalardan koruyun; varisli bölge kolay kanayabilir.
• Ameliyat sonrası bandaj ve dikiş bakımı için hekiminizin verdiği önerilere harfiyen uyun.

Tıbbi tedaviler

Cerrahi dışı seçenekler arasında basınçlı varis çorapları, bacakları yukarı kaldırma ve yaşam düzenlemeleri yer alır. Hekim uygun görürse damar içine girilerek yapılan kapatma işlemleri (ısı enerjisiyle) veya küçük damarlara yönelik skleroterapi denilen tedaviler uygulanabilir. Bağlama ve çıkarma ameliyatında ise sorunlu toplardamar kasık hizasından bağlanır ve gerekiyorsa çıkarılır; işlem genellikle genel, bölgesel ya da yerel uyuşturma ile yapılır. Ameliyat sonrası ağrı ve şişlik için hekiminizin önerdiği plana uyun. Bu içerik hiçbir ilaç adı ya da doz önermez; kullandığınız ilaçlarla ilgili mutlaka hekiminize veya eczacınıza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat; bacak ağrısı, ağırlık hissi ve şişlik günlük yaşamı belirgin şekilde etkiliyorsa, cilt değişiklikleri ya da iyileşmeyen yara (venöz ülser) gelişmişse, yüzeyel toplardamar iltihabı tekrarlıyorsa veya kanama oluyorsa ve diğer tedaviler yeterli gelmiyorsa düşünülür. Yalnızca görünüş kaygısı varsa da bu seçenek konuşulabilir; ancak karar kişiye göre verilir.

Bu durumla yaşamak

Ameliyat sonrası çoğu kişi aynı gün ya da ertesi gün yürümeye başlar; yürümek iyileşmenin en önemli parçasıdır. Bacakta morarma, hafif şişlik ve gerginlik birkaç hafta sürebilir; bu beklenen bir durumdur. Bandaj ve dikiş bakımı için hekiminizin önerilerine uyun. Bir süre ağır kaldırmaktan ve uzun süre hareketsiz kalmaktan kaçının. İşe ve günlük rutininize dönüş zamanı kişiye ve yapılan işleme göre değişir; bunu hekiminizle konuşun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün düzenli yürüyüş yapın; asansör yerine merdiveni tercih etmek küçük ama etkili bir adımdır.
• Uzun süre ayakta duruyorsanız veya oturuyorsanız saat başı kısa molalar verip birkaç adım atın.
• Otururken bacak bacak üstüne atmamaya çalışın.
• Sıcak banyo, sauna ve uzun süre güneşlenme damarları genişletebilir; ölçülü olun.
• Sağlıklı kilonuzu korumaya çalışın.
• Hekiminiz önerdiyse varis çorabınızı gün içinde düzenli kullanın.

Diyet ve egzersiz

Lifli beslenmek ve tuzu ölçülü kullanmak şişliği azaltmaya yardımcı olabilir; bol su içmek de faydalıdır. Yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi bacak kaslarını çalıştıran hareketler, kanın bacaktan yukarı akışını destekler. Uzun süre hareketsiz kalmak yerine gün içine yayılmış kısa yürüyüşler yapın. Ameliyat sonrası spora ve ağır egzersize ne zaman dönebileceğinizi mutlaka hekiminize sorun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bacaklardaki görünüm ve sürekli ağrı, kişinin kendini kötü hissetmesine, giyim seçimlerini kısıtlamasına ve sosyal ortamlardan çekilmesine yol açabilir. Bu duygular yaygındır ve konuşulmaya değerdir. Ameliyat sonrası iyileşme de sabır gerektirebilir; kendinize zaman tanıyın. Duygusal zorlanma uzun sürüyorsa bir sağlık uzmanından destek istemekten çekinmeyin. Kendinize zarar verme düşünceleri varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acile gidin.

Önleme

Varis oluşumunu tamamen önlemek mümkün değildir; özellikle aile öyküsü varsa. Ancak şikâyetlerin artmasını ve yeni damarların oluşmasını yavaşlatmak için yapabilecekleriniz vardır: düzenli hareket, kilo yönetimi, uzun süre hareketsiz kalmamak, bacakları sık sık yukarı kaldırmak ve hekim önerdiyse varis çorabı kullanmak.

Aşılar

Bu hastalıkla ilgili koruyucu bir aşı yoktur.

Tarama programları

Rutin bir tarama testi bulunmamaktadır. Ailede belirgin varis öyküsü varsa ya da bacak şikâyetleri başladıysa, erken değerlendirme için aile hekiminize danışabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ağrı, ağırlık hissi ve şişliğin giderek artması
• Ciltte kaşıntı, kuruluk ve kalıcı renk koyulaşması
• Cildin incelmesi ve kolay yaralanması
• Ayak bileği çevresinde iyileşmeyen yaralar (venöz ülser) gelişmesi
• Yüzeyel toplardamar iltihabı (ağrılı, sert, kızarık bölge)
• Nadiren bacakta derin toplardamar pıhtısı
• Varisli damardan çarpma sonrası uzun süren kanama

Uzun vadeli görünüm

Çoğu kişi için varis yaşamı tehdit eden bir sorun değildir ve tedaviyle şikâyetler belirgin şekilde azalır. Bağlama ve çıkarma ameliyatı geçiren kişilerin büyük bölümü birkaç hafta içinde günlük yaşamına döner ve bacak şikâyetlerinde belirgin rahatlama bildirir. Yıllar içinde yeni damarların oluşabileceğini bilmek, düzenli takip ve sağlıklı alışkanlıklarla bu süreci yönetmeyi kolaylaştırır. Şikâyetleriniz tekrarlarsa yeniden değerlendirme için hekiminize başvurabilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.