Video Yardımlı Göğüs Cerrahisi (VATS)

Genel Bakış

VATS, göğüs kafesi içindeki organlara (akciğer, akciğer zarı, yemek borusu, timus bezi gibi) ulaşmak için kaburgalar arasından birkaç küçük kesi açılarak yapılan kapalı bir ameliyat yöntemidir. Hekim, bu küçük deliklerden sokulan ince bir kamera ve özel aletlerle ekrana bakarak çalışır. Açık ameliyatta göğüs kafesinin geniş açılması gerekirken, VATS’ta daha küçük kesiler kullanılır; bu da genellikle daha az ağrı, daha kısa hastane kalışı ve daha hızlı iyileşme anlamına gelir. VATS hem tanı amaçlı (örneğin doku örneği almak) hem de tedavi amaçlı (örneğin akciğerdeki bir nodülü çıkarmak) yapılabilir.

VATS, günümüzde göğüs cerrahisinde giderek daha sık kullanılan bir yöntemdir. Özellikle erken evre akciğer tümörleri, akciğer zarı hastalıkları ve bazı tanı amaçlı işlemlerde tercih edilir. Ancak her hastanın durumu farklıdır; uygunluk kişiye göre değerlendirilir.

VATS, göğüs kafesi içindeki bir sorun nedeniyle ameliyat veya doku örneği alınması gereken kişileri ilgilendirir. Bu kişiler arasında akciğerinde nodül (küçük yumru) saptananlar, akciğer zarında sıvı birikenler, akciğeri sönmüş (pnömotoraks) hastalar ve bazı akciğer hastalıkları olanlar yer alabilir. Yaşlılarda ve kronik akciğer hastalığı olanlarda da uygulanabilir; ancak genel sağlık durumu önceden değerlendirilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Uzun süren veya tekrarlayan öksürük
• Nefes darlığı veya nefes alırken zorlanma
• Göğüs ağrısı veya göğüste baskı hissi
• Tekrarlayan akciğer enfeksiyonları (zatürre gibi)
• Balgamda kan görülmesi
• Açıklanamayan kilo kaybı veya halsizlik

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda VATS daha nadir yapılır; genellikle doğuştan gelen akciğer veya göğüs kafesi sorunlarında, tekrarlayan akciğer sönmesinde veya bazı enfeksiyonlarda düşünülebilir.
• Çocuklarda belirtiler yetişkinlerden farklı olabilir; örneğin beslenme güçlüğü, hızlı nefes alma veya gelişme geriliği görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda altta yatan akciğer hastalıkları (KOAH gibi) veya akciğer tümörleri nedeniyle VATS daha sık gündeme gelebilir.
• Yaşlılarda belirtiler daha silik olabilir; örneğin sadece halsizlik veya iştahsızlık fark edilebilir.
• Ameliyat öncesi kalp ve akciğer fonksiyonları ayrıntılı değerlendirilir.

Nedenler

Ana nedenler

• VATS bir hastalık değil, bir ameliyat yöntemidir. Bu nedenle ‘nedeni’ değil, hangi durumlarda yapıldığı önemlidir.
• Akciğerde şüpheli nodül veya kitle saptanması ve doku örneği alınması gerekliliği
• Erken evre akciğer tümörlerinin çıkarılması
• Akciğer zarında sıvı birikmesi (plevral efüzyon) veya akciğer zarı hastalıkları
• Akciğerin kendiliğinden sönmesi (pnömotoraks) veya tekrarlayan sönmeler
• Göğüs kafesi içindeki bazı kitlelerin (timus bezi büyümesi gibi) değerlendirilmesi veya çıkarılması

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya sigara dumanına maruz kalmak
• Asbest, radon gibi zararlı maddelere maruziyet
• Ailede akciğer hastalığı öyküsü
• İleri yaş
• Kronik akciğer hastalıkları (KOAH, önceki akciğer enfeksiyonları gibi)
• Bağışıklık sistemini zayıflatan durumlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız aniden artarsa
• Göğsünüzde şiddetli ağrı olursa
• Kanlı balgam veya ağızdan kan gelirse
• Ateşle birlikte göğüs ağrısı ve nefes darlığı olursa
• Bu durumlarda acil servise başvurun veya 112’yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Üç haftadan uzun süren öksürüğünüz varsa
• Tekrarlayan akciğer enfeksiyonları geçiriyorsanız
• Nefes darlığı günlük işlerinizi etkiliyorsa
• Açıklanamayan kilo kaybı veya halsizlik yaşıyorsanız
• Göğüs röntgeni veya tomografide bir anormallik saptandıysa bir göğüs hastalıkları veya göğüs cerrahisi uzmanına başvurun.

Tanı

VATS’a karar vermeden önce hekiminiz öncelikle şikayetlerinizi dinler, muayene eder ve gerekli görüntüleme ile laboratuvar tetkiklerini ister. Amaç, göğüs kafesi içindeki sorunun ne olduğunu anlamak ve VATS’ın sizin için uygun olup olmadığını değerlendirmektir. VATS bazen tanı amacıyla da kullanılır: şüpheli bir bölgeden doku örneği alınarak kesin sonuç elde edilir.

Yapılabilecek testler

• Göğüs röntgeni (akciğer grafisi)
• Bilgisayarlı tomografi (BT) – akciğerlerin ayrıntılı görüntüsü
• Pozitron emisyon tomografisi (PET) – gerektiğinde tümör değerlendirmesi için
• Solunum fonksiyon testi (spirometri) – akciğer kapasitesini ölçer
• Kan testleri – genel sağlık durumunu değerlendirmek için
• Bronkoskopi – bazı durumlarda hava yollarını görüntülemek için

Randevunuzda neler beklenir

Ameliyat öncesi değerlendirme genellikle birkaç randevuda tamamlanır. Hekiminiz size VATS’ın nasıl yapılacağını, risklerini ve alternatiflerini anlatır. Anestezi uzmanı ile görüşürsünüz. Ameliyat genel anestezi altında yapılır; yani işlem sırasında uyursunuz ve ağrı duymazsınız. İşlem sırasında kaburgalar arasından genellikle 1-3 küçük kesi açılır, kamera ve aletler buradan ilerletilir. Ameliyat sonrası bir süre hastanede kalmanız ve göğüs tüpü (dren) takip edilmesi gerekebilir.

Tedavi

VATS, bir tanı ve tedavi yöntemidir. Hangi işlemin yapılacağı soruna göre değişir: doku örneği almak, akciğerin bir kısmını çıkarmak, akciğer zarını iyileştirmek veya sıvıyı boşaltmak gibi. Ameliyat sonrası iyileşme sürecinde ağrı kontrolü, solunum egzersizleri ve fiziksel aktivitenin kademeli artırılması önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Ameliyat sonrası size önerilen solunum ve öksürme egzersizlerini düzenli yapın; bu, akciğerlerin açılmasına yardımcı olur.
• Kesilerin bakımını temiz ve kuru tutun; banyo ve pansuman konusunda hekiminizin önerilerine uyun.
• Ağrınız olduğunda hareket etmekten kaçınmayın; ancak ağır kaldırmayın ve ani zorlayıcı hareketlerden kaçının.
• Bol sıvı için ve dengeli beslenin; kabızlığı önlemek için lifli gıdalar tercih edin.
• Kısa yürüyüşlerle günlük aktivitenizi kademeli olarak artırın.
• Sigara içiyorsanız bırakın; bu iyileşmeyi hızlandırır ve akciğer sağlığını korur.

Tıbbi tedaviler

Ameliyat sonrası ağrıyı azaltmak için hekiminizin uygun gördüğü yöntemler kullanılır. Enfeksiyon riski varsa buna yönelik tedavi düzenlenebilir. Solunum fizyoterapisi ve gerektiğinde oksijen desteği iyileşmeye yardımcı olur. Tüm tedavi planı size özel olarak, göğüs cerrahisi ve ilgili uzmanlarca belirlenir. İlaçlar konusunda yalnızca hekiminizin önerilerini uygulayın; eczacınıza danışmadan yeni bir ürün kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

VATS şu durumlarda düşünülebilir: akciğerde şüpheli bir nodülün tanısı için doku örneği gerektiğinde, erken evre akciğer tümörünün çıkarılması planlandığında, akciğer zarında tekrarlayan sıvı birikimi veya akciğer sönmesi (pnömotoraks) tedavi edilecekken, göğüs kafesi içindeki bazı kitlelerin değerlendirilmesi gerektiğinde. Her hasta için uygunluk, genel sağlık durumu, akciğer fonksiyonları ve sorunun niteliğine göre ayrıntılı değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

VATS sonrası iyileşme kişiden kişiye değişir. Çoğu kişi birkaç gün hastanede kaldıktan sonra taburcu olur ve evde dinlenmeye devam eder. İlk haftalarda yorgunluk ve hafif ağrı normaldir. Kesiler iyileşirken kol hareketlerinizi yavaş yavaş artırabilirsiniz. İşe dönüş süresi yapılan işleme ve işinizin niteliğine göre değişir; hekiminiz size bu konuda yol gösterir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durun; pasif içicilikten de korunun.
• Düzenli ve kademeli egzersiz yapın; yürüyüş iyi bir başlangıçtır.
• Solunum yolu enfeksiyonlarına karşı dikkatli olun; kalabalık ortamlarda hijyen kurallarına uyun.
• Yeterli uyku ve dinlenmeye özen gösterin.
• Ameliyat sonrası kontrollerinizi aksatmayın.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme iyileşmeyi destekler. Protein, sebze, meyve ve lifli gıdalara ağırlık verin; yeterince su için. Egzersiz konusunda acele etmeyin: ilk günlerde kısa yürüyüşler yapın, ağırlık kaldırmayın ve zorlayıcı sporlardan kaçının. Hekiminiz size ne zaman ve nasıl egzersize başlayabileceğinizi söyleyecektir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ameliyat sonrası dönemde endişe, korku veya moral bozukluğu yaşamak olağandır. Bu duygular genellikle zamanla azalır. Kendinizi uzun süre üzgün veya umutsuz hissediyorsanız, bir sağlık profesyoneline danışmaktan çekinmeyin. Ruh sağlığı desteği almak güçlü bir adımdır. Türkiye’de acil bir ruhsal kriz durumunda 112’yi arayabilir veya en yakın acil servise başvurabilirsiniz.

Önleme

VATS bir ameliyat yöntemi olduğu için doğrudan ‘önlenmesi’ söz konusu değildir. Ancak VATS gerektirebilecek akciğer hastalıklarının bir kısmından korunmak mümkündür: sigara içmemek, zararlı maddelere maruziyeti azaltmak ve düzenli sağlık kontrolleri yaptırmak önemlidir.

Aşılar

Grip ve zatürre gibi solunum yolu enfeksiyonlarına karşı aşılar, akciğer sağlığını korumaya yardımcı olabilir. Hangi aşıların size uygun olduğunu hekiminize veya eczacınıza sorun.

Tarama programları

Akciğer kanseri açısından yüksek risk taşıyorsanız (örneğin uzun süre sigara içtiyseniz), düşük dozlu bilgisayarlı tomografi ile tarama konusunu hekiminizle görüşebilirsiniz. Sağlık Bakanlığı’nın güncel önerileri ve yerel sağlık hizmetleri bu konuda yol gösterici olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• VATS bir tedavi yöntemi olduğundan, ‘tedavi edilmezse’ ifadesi altta yatan hastalığa göre değerlendirilir. Örneğin tedavi edilmeyen akciğer tümörü ilerleyebilir; akciğer zarındaki sıvı birikmesi nefes darlığını artırabilir.
• Ameliyat gerektiren bir durum ihmal edilirse şikayetler zamanla kötüleşebilir.
• Bu nedenle hekiminizin önerdiği değerlendirme ve tedavi planını takip etmek önemlidir.

Uzun vadeli görünüm

VATS, uygun hastalarda genellikle iyi sonuçlar veren bir yöntemdir. Çoğu kişi birkaç hafta içinde günlük yaşamına dönebilir. İyileşme süresi kişiye, yapılan işleme ve genel sağlık durumuna göre değişir. Her ameliyatta olduğu gibi bazı riskler vardır; ancak bunlar çoğunlukla yönetilebilir. Endişelerinizi hekiminizle açıkça konuşmak size en doğru bilgiyi verir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.