Şiddetli Astımda Biyolojik Tedavi

Genel Bakış

Astım, hava yollarının (bronşların) uzun süreli iltihaplanmasıyla seyreden bir hastalıktır. Şiddetli astım ise ilaçlarınızı düzenli kullanmanıza, inhaleri doğru uygulamanıza ve tetikleyicilerden kaçınmanıza rağmen belirtilerin tam kontrol altına alınamadığı astım türüdür. Biyolojik tedavi, bu hastalarda kullanılan ve bağışıklık sistemindeki belirli bir basamağı hedefleyen bir ilaç grubudur. 'Biyolojik' denmesinin nedeni, bu ilaçların canlı hücrelerde üretilen proteinlerden yapılmasıdır. Basitçe anlatmak gerekirse, iltihabı körü körüne bastırmak yerine, onu başlatan belirli bir anahtarı hedefleyip o yolu kapatırlar. Her şiddetli astım hastası için uygun değildir; hangi iltihap türünün baskın olduğuna bakılarak kişiye göre seçilir.

Şiddetli astım görece az görülür. Biyolojik tedavi ise yalnızca bu grubun bir bölümünde, ayrıntılı bir değerlendirme sonrasında gündeme gelir. Yani bu tedaviyi alan kişi sayısı, astımlı kişi sayısına göre oldukça küçüktür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Hırıltılı solunum (göğüsten ıslık benzeri ses gelmesi)
• Nefes darlığı; merdiven çıkarken ya da yürürken zorlanma
• Göğüste sıkışma, baskı veya doluluk hissi
• Öksürük; özellikle gece ve sabaha karşı artan öksürük
• Geceleri nefes darlığıyla uyanma, sabahları yorgun kalkma
• Nefes açıcı (rahatlatıcı) inhalere haftada birkaç kezden fazla ihtiyaç duyma
• Konuşurken nefes yetiştirememe, cümleleri bölerek konuşma
• Günlük işlerde, alışverişte veya ev işlerinde çabuk yorulma

Çocuklarda belirtiler

• Oyun oynarken çabuk yorulma, koşup oynamayı kendiliğinden bırakma
• Beslenirken nefes nefese kalma, emerken sık ara verme
• Gece öksürükleri nedeniyle sık uyanma, yatakta huzursuzluk
• Okulda devamsızlık, derslere odaklanmada zorluk
• Şikayetlerin basit bir soğuk algınlığı gibi başlayıp haftalarca sürmesi
• Ağlarken veya gülerken öksürüğün artması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığının 'yaşlılığa' veya kalp sorunlarına bağlanıp gözden kaçması
• Şikayetlerin daha sessiz seyretmesi, hırıltının her zaman duyulmaması
• Kas güçsüzlüğü veya eklem sorunları nedeniyle inhaleri doğru kullanmada zorluk
• Astım dışındaki hastalıklar için kullanılan ilaçlarla etkileşim olasılığı
• Nefes darlığına bağlı halsizlik, iştahsızlık ve hareketten kaçınma

Nedenler

Ana nedenler

• Şiddetli astımın tek bir nedeni yoktur; genetik yatkınlık ile çevresel etkenlerin birleşimi rol oynar.
• Hava yollarındaki iltihap, standart tedaviye rağmen sürebilir. Biyolojik tedavi bu iltihabın belirli bir basamağını hedefler.
• İltihabın tipi kişiden kişiye değişir: bazı kişilerde alerjiyle ilişkili bir tablo, bazılarında ise eozinofil adı verilen beyaz kan hücrelerinin baskın olduğu bir tablo görülür.
• Tedaviye uyum, inhalerin doğru kullanımı ve tetikleyicilere maruz kalma da kontrolü etkiler; bu nedenle biyolojik tedavi düşünülmeden önce bunlar gözden geçirilir.

Risk faktörleri

• Ailede astım, alerji veya egzama öyküsü bulunması
• Sigara dumanı, hava kirliliği, kimyasal madde ve tozlu iş ortamlarına maruz kalma
• Obezite
• Sık geçirilen solunum yolu enfeksiyonları
• Bazı ilaçlara karşı duyarlılık (bu konuyu mutlaka doktorunuzla konuşun)
• Reflü, uyku apnesi gibi eşlik eden durumlar
• Stres ve kaygının atak sıklığını artırabilmesi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes açıcı inhaler ihtiyacınız belirgin şekilde arttıysa ve rahatlama kısa sürüyorsa
• Gece nefes darlığıyla uyanmaya başladıysanız
• Dudaklarda morarma, konuşmada zorlanma veya bilinç değişikliği varsa hemen 112'yi arayın
• Biyolojik tedavi sonrası ateş, döküntü, yüzde veya boğazda şişme, nefes darlığı olursa hemen sağlık kuruluşuna başvurun

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Şikayetleriniz sürüyor veya sık sık tekrarlıyorsa
• İnhalerinizi doğru kullanıp kullanmadığınızdan emin değilseniz
• İlaçlarınızı düzenli kullanmanıza rağmen günlük yaşamınız kısıtlanıyorsa
• Biyolojik tedavi seçeneklerini merak ediyorsanız veya mevcut tedavinin yeterli olup olmadığını sorguluyorsanız
• Kontrol randevularınızı aksatmayın; astım planınızın güncellenmesi önemlidir

Tanı

Şiddetli astım tanısı ve biyolojik tedaviye uygunluk, göğüs hastalıkları uzmanı (çocuklarda çocuk göğüs hastalıkları veya çocuk alerji uzmanı) tarafından yapılan kapsamlı bir değerlendirmeyle belirlenir. Önce astımın gerçekten şiddetli olup olmadığına, ilaçların düzenli kullanılıp kullanılmadığına ve inhalerin doğru uygulanıp uygulanmadığına bakılır; çünkü kontrolsüzlüğün nedeni bazen yalnızca budur. Ardından hastalığın hangi iltihap tipine yatkın olduğunu anlamaya yönelik testler yapılır ve astımı taklit edebilen diğer durumlar dışlanır.

Yapılabilecek testler

• Solunum fonksiyon testi (spirometri): nefesi ne kadar hızlı ve ne kadar güçlü verebildiğinizi ölçer
• Nefes açıcı ilaç sonrası tekrar ölçüm; hava yollarının açılıp açılmadığına bakılır
• Kan sayımı; eozinofil adı verilen iltihap hücrelerinin sayısı değerlendirilir
• Alerji testleri (deri testi veya kan testi)
• Nefeste ölçülen iltihap belirteci (FeNO testi)
• Akciğer grafisi, gerektiğinde daha ayrıntılı görüntüleme
• Semptom günlüğü ve inhaler kullanım kayıtlarının incelenmesi
• Astımı taklit edebilen diğer durumların dışlanması için ek tetkikler

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme birkaç randevuya yayılabilir; bu, aceleye getirilmemesi gereken bir süreçtir. Bazı testler aynı gün, bazıları farklı bir randevuda yapılır. Biyolojik tedaviye uygun bulunursanız hangi seçeneğin size uygun olduğu, nasıl ve nerede uygulanacağı, olası yan etkiler ve takip planı ayrıntılı olarak konuşulur. İlk uygulamalar genellikle sağlık kuruluşunda, gözlem altında yapılır; sonraki dozların nasıl verileceği de bu görüşmede netleşir.

Tedavi

Şiddetli astımda tedavinin amacı atakları azaltmak, günlük yaşamı rahatlatmak, uykuyu düzeltmek ve akciğer işlevlerini korumaktır. Tedavi katmanlar halinde planlanır: temel olarak düzenli kullanılan inhaler ilaçlar ve gerektiğinde başvurulan nefes açıcılar, ardından ek seçenekler gelir. Biyolojik tedavi bu planın yerine geçen değil, ona eklenen bir basamaktır ve yalnızca uygun hastalarda düşünülür.

Evde kişisel bakım

• İnhalerinizi her seferinde doğru teknikle kullanın; gerekiyorsa ara aparat (spacer) kullanın ve tekniğinizi bir sağlık profesyoneline gösterip kontrol ettirin
• Doktorunuzla birlikte yazılı bir astım eylem planı oluşturun: ne zaman hangi adımı atacağınızı önceden bilin
• Sigara içmeyin ve sigara dumanından uzak durun
• Evdeki tetikleyicileri azaltın: toz akarları, küf, evcil hayvan tüyü, keskin kokular, parfüm ve kimyasal temizleyiciler
• Hava kirliliğinin yüksek olduğu günlerde dışarıdaki aktiviteleri sınırlayın
• Semptomlarınızı ve inhaler kullanımınızı kısa notlar halinde kaydedin; kontrollerde bu bilgiler çok işe yarar
• Biyolojik tedavi randevularınızı aksatmayın ve uygulama sonrası kendinizi nasıl hissettiğinizi not edin
• Yeterli uyku, dengeli beslenme ve ölçülü hareket genel direncinizi destekler

Tıbbi tedaviler

Astım tedavisi genellikle hava yollarındaki iltihabı kontrol eden düzenli inhaler ilaçlarla ve gerektiğinde kullanılan nefes açıcılarla başlar. Bunlara rağmen kontrol sağlanamıyorsa doktorunuz ek tedavi seçeneklerini değerlendirir. Biyolojik ilaçlar, bağışıklık sistemindeki belirli bir molekülü hedefleyen, protein yapısında ve enjeksiyon yoluyla uygulanan ilaçlardır. Genellikle birkaç haftada bir, sağlık kuruluşunda veya uygun görülen durumlarda eğitim sonrası kişinin kendisi tarafından uygulanır. Hangi biyolojik seçeneğin size uygun olduğu; iltihap tipiniz, eşlik eden hastalıklarınız, yaşınız ve tercihleriniz doğrultusunda hekiminiz tarafından belirlenir. Etki çoğu zaman birkaç ay içinde değerlendirilir; yeterli yanıt alınamazsa plan gözden geçirilir. Enjeksiyon yerinde kızarıklık, hafif ağrı, baş ağrısı veya halsizlik gibi hafif yan etkiler görülebilir. Nadiren alerjik reaksiyon olabileceği için ilk uygulamalar gözlem altında yapılır. Tedaviye başlama, doz aralıkları ve olası yan etkiler konusunda tüm kararlar hekiminize aittir; ilaç adı ve doz bilgisi için mutlaka hekiminize veya eczacınıza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Biyolojik tedavi bir cerrahi işlem değildir; şiddetli astımda tedavinin temelini ilaç tedavisi ve yaşam düzenlemeleri oluşturur. Astımla ilişkili bazı özel durumlarda (örneğin eşlik eden burun polipleri veya reflü gibi) farklı uzmanlık alanlarının değerlendirmesi gerekebilir. Böyle bir durum söz konusuysa hekiminiz sizi doğru bölüme yönlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Şiddetli astımla yaşamak, günü planlamayı gerektirir; ama bu, hayatın durduğu anlamına gelmez. İnhalerinizi yanınızda taşımak, eylem planınızı bilmek ve tetikleyicileri tanımak günlük hayatı belirgin şekilde kolaylaştırır. Biyolojik tedavi sürecinde kendinizi daha iyi hissettiğiniz dönemlerde bile düzenli ilaçlarınızı bırakmamak önemlidir; çünkü rahatlama, tedavinin birlikte çalışmasının sonucudur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ama ölçülü hareket: yürüyüş gibi aktiviteler genel dayanıklılığı artırır; yeni bir programa başlamadan önce hekiminize danışın
• Sigara ve elektronik sigaradan tamamen uzak durmak
• Ev içi nemi ve küfü kontrol altında tutmak, yatak takımlarını düzenli yıkamak
• Keskin kokulu temizlik ürünleri ve spreyler yerine daha az kokulu seçenekleri tercih etmek
• Mevsim geçişlerinde ve salgın dönemlerinde kalabalık, havasız ortamlardan mümkün olduğunca uzak durmak
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, gevşeme teknikleri veya hoşunuza giden uğraşlar edinmek
• Kilo yönetimine dikkat etmek; fazla kilo nefes almayı zorlaştırabilir

Diyet ve egzersiz

Astım için tek bir 'doğru beslenme' şekli yoktur; dengeli, sebze ve meyveden zengin bir düzen genel sağlığı destekler. Çok tuzlu, çok işlenmiş gıdalar ve bazı katkı maddeleri kimi kişilerde şikayetleri artırabilir; böyle bir ilişki fark ettiyseniz bunu hekiminizle konuşun. Egzersiz astımlı kişiler için genellikle yararlıdır; ancak soğuk ve kuru havada ya da hava kirliliğinin yüksek olduğu saatlerde açık hava sporları daha zorlayıcı olabilir. Egzersiz öncesi ısınma yapmak ve gerekli durumlarda önleyici inhaler kullanımını hekiminizle planlamak faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süreli nefes darlığı ve sık hastane başvuruları kaygı, öfke, uyku sorunları ve zaman zaman umutsuzluk yaratabilir. Bu duygular nadir değildir ve konuşulduğunda hafifler. Ailenizle, güvendiğiniz bir yakınınızla veya hekiminizle bu konuda açıkça konuşmaktan çekinmeyin; gerekirse ruh sağlığı desteği istemek tedavinin güçlü bir parçasıdır. Kendinize zarar verme düşünceleri veya dayanılmaz bir çaresizlik hissediyorsanız vakit kaybetmeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Yalnız kalmayın; yardım istemek güçlülüktür.

Önleme

Şiddetli astım tamamen önlenemez; ancak ataklar ve kötüleşmeler büyük ölçüde azaltılabilir. Bunun için ilaçların düzenli kullanımı, inhalerin doğru uygulanması, tetikleyicilerden kaçınma ve düzenli kontroller en önemli adımlardır. Erken belirtileri tanıyıp eylem planınıza zamanında uymak, acil başvurularını azaltabilir.

Aşılar

Solunum yolu enfeksiyonları astım ataklarını tetikleyebilir. Grip ve zatürre gibi hastalıklara karşı aşılar bu nedenle sık gündeme gelir. Sağlık Bakanlığı'nın önerileri ve sizin kişisel durumunuz doğrultusunda hangi aşıların size uygun olduğunu hekiminizle veya eczacınızla konuşun. Aşı kararı kişiye göre verilir.

Tarama programları

Astım için toplum genelinde uygulanan bir tarama testi yoktur. Ancak tanı almış kişilerde düzenli kontrol, solunum fonksiyon testlerinin tekrarlanması ve tedaviye yanıtın izlenmesi, hastalığın gidişatını yakından takip etmenin en iyi yoludur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ataklar, acil başvuruları ve hastane yatışları
• Akciğer işlevlerinde zamanla kalıcı azalma
• Uzun süreli ağızdan kortizon kullanımına bağlı yan etkiler: kemik erimesi, kan şekeri yüksekliği, kilo artışı, göz sorunları, cilt incelmesi
• Uyku bozukluğu, sürekli yorgunluk ve gün içinde dikkat dağınıklığı
• Okul ve iş kaybı, sosyal etkinliklerden uzaklaşma
• Kaygı, depresyon ve özgüven azalması
• Ağır ataklarda solunum yetmezliği riski

Uzun vadeli görünüm

Şiddetli astım ciddiye alınması gereken bir hastalıktır, ama umutsuz bir tablo değildir. Son yıllarda tedavi seçenekleri belirgin şekilde arttı; biyolojik tedaviler, uygun kişilerde atakları ve günlük şikayetleri azaltabiliyor, ağızdan kortizon ihtiyacını düşürebiliyor. Doğru değerlendirme, iyi bir ekip takibi ve sizin katılımınızla çoğu kişi daha rahat bir nefes alıyor. Tedaviye yanıt kişiden kişiye değişir; bu yüzden süreç sabır ve düzenli takip gerektirir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.