Kornea Nakli (Kornea Transplantasyonu)

Genel Bakış

Kornea, gözün en önünde bulunan, saat camı gibi saydam ve ince bir tabakadır. Işığın göze girmesini sağlar ve gözü dış etkenlerden korur. Bu tabaka hastalanır, yaralanır veya bulanıklaşırsa görme azalır. Kornea nakli, hasarlı kornea dokusunun yerine, vefat etmiş bir kişiden bağışlanan sağlıklı kornea dokusunun yerleştirilmesi ameliyatıdır. Yani bu, gözün tamamının değiştirilmesi değil; gözün ön yüzeyindeki saydam dokunun yenilenmesidir.

Evet, oldukça yaygındır. Dünyada her yıl on binlerce kornea nakli yapılır ve bu, en sık uygulanan doku nakli türlerinden biridir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'na bağlı hastaneler ve üniversite hastaneleri bu ameliyatı yaygın olarak gerçekleştirmektedir.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Gençlerde ve çocuklarda en sık neden keratokonus denilen, korneanın incelip öne doğru koni şeklini alması durumudur. İleri yaşlarda ise geçirilmiş katarakt ameliyatı sonrası gelişen kornea ödemi ve Fuchs distrofisi (korneanın iç yüzeyindeki hücrelerin zamanla görevini yapamaması) daha sık görülür. Yaralanmalar ve enfeksiyonlar her yaşta neden olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bulanık veya sisli görme, özellikle aydınlık ortamda
• Işığa karşı aşırı hassasiyet
• Gözde ağrı, batma veya yanma hissi
• Gözde kızarıklık ve sulanma
• Işıkların etrafında halka ya da parlama görme
• Gözün önünde beyazımsı veya grimsi bir leke, bulanıklık
• Gözlükle düzeltilemeyen görme azalması
• Görmede zaman içinde belirgin kötüleşme

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklar görme azlığını fark etmeyebilir veya anlatamayabilir
• Gözünü sık sık ovuşturma, ışıktan kaçınma
• Nesneleri çok yakına getirme, gözünü kısma, başını eğerek bakma
• Okulda tahtayı görememe, derslerde zorlanma
• Doğuştan gelen durumlarda göz bebeğinde beyazımsı bir görünüm olabilir; bu mutlaka hekime gösterilmelidir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Görme azlığı kolayca katarakt sanılabilir; bu yüzden ayrıntılı göz muayenesi gerekir
• Göz kuruluğu, batma ve yanma şikayetleri sık eşlik eder
• Görme azlığı nedeniyle düşme ve kaza riski artabilir
• Gece görüşü ve loş ortamda ayrıntı görme belirgin azalabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Keratokonus: korneanın incelip öne doğru koni şeklinde çıkması
• Kornea yaralanmaları ve buna bağlı nedbe (skar) dokusu
• Göz enfeksiyonları; örneğin virüs, bakteri veya mantar kaynaklı kornea ülserleri
• Fuchs endotel distrofisi: korneanın iç yüzeyindeki hücrelerin zamanla çalışamaz hale gelmesi
• Katarakt ameliyatı sonrası gelişen kornea ödemi
• Doğuştan gelen kornea bulanıklıkları
• Kimyasal yanıklar
• Bazı kalıtsal kornea hastalıkları

Risk faktörleri

• Uzun süre ve kurallara uygun olmayan kontakt lens kullanımı (enfeksiyon riskini artırır)
• Gözü sık ovuşturma alışkanlığı
• Ailede keratokonus öyküsü
• Göz travması veya geçirilmiş göz ameliyatı
• Bazı ilaçların uzun süreli kullanımı
• Bağışıklık sistemini zayıflatan durumlar
• Düzenli göz muayenesi yaptırmamak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Gözde hızla artan ağrı, kızarıklık ve ışık hassasiyeti
• Gözden akıntı gelmesi veya gözün şişmesi
• Nakil sonrası görmede ani azalma ya da gözde şiddetli ağrı
• Gözün önünde yeni bir yara veya beyaz leke fark etmek
• Gözünüze yabancı cisim kaçtığını düşünüyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Görmede yavaş yavaş azalma fark ettiğinizde
• Gözlük veya lensle tam düzelmeyen bulanık görme olduğunda
• Tekrarlayan göz ağrısı, batma veya ışık hassasiyeti yaşıyorsanız
• Gözünüzde geçmeyen bir leke veya sisli görünüm varsa
• Ailenizde keratokonus veya kalıtsal kornea hastalığı varsa
• Göz kontrolünüzün üzerinden uzun süre geçtiyse

Tanı

Tanıyı bir göz hekimi (oftalmolog) koyar. Hekim önce görmenizi ve göz içi basıncınızı ölçer, ardından yarıklı lamba denilen özel bir mikroskopla korneanızı ayrıntılı olarak inceler. Korneanın şekli, kalınlığı ve iç yüzeyindeki hücrelerin durumu ayrı ayrı değerlendirilir. Bu bilgiler, hangi tedavinin ve gerekiyorsa hangi tür naklin size uygun olduğunu belirlemede yol gösterir.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği testi (harf okuma)
• Yarıklı lamba muayenesi
• Kornea topografisi: korneanın şeklini haritalandıran çekim
• Pakimetri: kornea kalınlığı ölçümü
• Speküler mikroskopi: korneanın iç yüzeyindeki hücrelerin sayımı
• Göz içi basıncı ölçümü
• Gerekirse göz ultrasonu veya ön segment görüntülemesi

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle ağrısızdır ve yaklaşık 30-45 dakika sürer. Göz bebeğinizi büyüten bir damla kullanılabilir; bu durumda birkaç saat bulanık görme ve ışık hassasiyeti olabilir. Bu nedenle muayene sonrası araç kullanmamanız ve yanınızda birinin olması iyi olur. Hekiminiz bulguları sade bir dille anlatır ve seçeneklerinizi konuşur. Aklınıza takılan her soruyu sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Tedavi, korneadaki sorunun türüne ve şiddetine göre planlanır. Bazı durumlarda gözlük, kontakt lens veya ilaç tedavisi yeterli olabilir. Kornea kalıcı olarak bulanıklaşmış, incelmiş veya ağrı yapıyorsa nakil gerekebilir. Nakilde hasarlı doku çıkarılır ve yerine bağışlanmış sağlıklı kornea dokusu yerleştirilir. Korneanın tamamının ya da yalnızca etkilenen katmanının değiştirildiği farklı teknikler vardır; hangisinin uygun olduğuna göz hekiminiz karar verir.

Evde kişisel bakım

• Ameliyat sonrası verilen göz damlalarını düzenli ve eksiksiz kullanın
• Gözünüzü ovuşturmayın, bastırmayın
• Hekiminizin önerdiği süre boyunca göz koruyucu kalkanı kullanın
• İyileşme döneminde havuz, deniz ve saunadan uzak durun
• Tozlu ve rüzgarlı ortamlarda koruyucu gözlük kullanın
• Ağır kaldırmak ve zorlayıcı egzersizler için hekiminizin onayını bekleyin
• Kontrol randevularınızı aksatmayın
• Gözde ani ağrı, kızarıklık veya görme azalması olursa hemen hekime başvurun

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi genellikle altta yatan duruma yöneliktir. Enfeksiyon varsa buna yönelik tedavi, göz kuruluğu varsa rahatlatıcı damlalar, iltihap veya alerji varsa uygun damlalar kullanılabilir. Nakil sonrasında ise vücudun yeni dokuya tepki vermesini önlemek için bağışıklık sistemini baskılayan göz damlaları ve bazen ağızdan alınan ilaçlar gerekir. Hangi ilacın kullanılacağı, ne kadar süreyle ve nasıl kullanılacağı yalnızca hekiminiz tarafından belirlenir. İlaçlarınızı kendi başınıza başlamayın, değiştirmeyin veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nakil; gözlük veya kontakt lensle düzeltilemeyen görme azlığı olduğunda, kornea kalıcı olarak bulanıklaştığında ya da şiştiğinde, korneada tekrarlayan ağrılı yaralar oluştuğunda veya kornea incelip delinecek hale geldiğinde düşünülür. Kornea delinmesi ve ciddi kimyasal yanık gibi durumlarda ise acil nakil gerekebilir. Ameliyat genellikle bölgesel veya genel uyuşturma ile yapılır ve çoğu hastada birkaç saat sürer.

Bu durumla yaşamak

Nakil sonrası hayat büyük ölçüde normale döner, ancak ilk aylar biraz sabır ister. Göz damlalarını düzenli kullanmak, kontrollere gitmek ve gözü korumak günlük rutininizin bir parçası olur. Görme çoğu zaman haftalar ve aylar içinde yavaş yavaş netleşir. Bu süreçte araba kullanma, işe dönme ve spor gibi konularda hekiminizin önerilerini izlemeniz en doğrusudur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Gözünüzü ovuşturmaktan kaçının; kaşıntı olursa hekiminize söyleyin
• Güneşli ve rüzgarlı havalarda koruyucu gözlük kullanın
• Kontakt lens kullanımına ancak hekiminiz izin verdiğinde dönün
• Sigara içmeyin; sigara iyileşmeyi yavaşlatır ve göz sağlığını olumsuz etkiler
• Düzenli uyumaya ve stresten uzak durmaya özen gösterin
• Ellerinizi sık sık yıkayın, gözünüze kirli elle dokunmayın

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez; dengeli beslenmek iyileşmeyi destekler. Sebze, meyve, tam tahıl ve yeterli protein alımına özen gösterin, bol su için. Egzersize başlamadan önce hekiminizin onayını alın. İlk haftalarda ağır kaldırmak, zıplamak, baş aşağı eğilmeyi gerektiren hareketler ve temas gerektiren sporlar önerilmez. Hafif tempolu yürüyüşler genellikle uygundur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Göz ameliyatı geçirmek ve görmenin düzelmesini beklemek kaygı yaratabilir; bu çok normaldir. Bazı kişiler sonuçtan memnun kalmama, red reaksiyonu korkusu ya da günlük hayatta başkalarına bağımlı hissetme gibi duygular yaşayabilir. Duygularınızı ailenizle ve hekiminizle paylaşmaktan çekinmeyin. Kaygı günlük hayatınızı belirgin şekilde etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almak iyi gelir. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız veya kendinize zarar vermeyi düşünüyorsanız lütfen vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun ya da 112'yi arayın.

Önleme

Her kornea hastalığı önlenemez; bazıları kalıtsaldır veya yaşa bağlı olarak gelişir. Yine de bazı nedenleri azaltmak mümkündür: iş ve sporda koruyucu gözlük kullanmak, kontakt lens hijyenine dikkat etmek, göz enfeksiyonlarını ertelememek ve gözü sık sık ovuşturmamak bunların başında gelir.

Aşılar

Kornea nakliyle doğrudan ilişkili bir aşı yoktur. Ancak genel sağlığınızı korumak için hekiminizin yaşınıza ve sağlık durumunuza göre önerdiği rutin aşıları değerlendirebilirsiniz.

Tarama programları

Ailede keratokonus veya kalıtsal kornea hastalığı varsa genç yaşta düzenli göz muayenesi önerilir; keratokonus erken yakalandığında ilerlemesi yavaşlatılabilir. Bunun dışında, özellikle 40 yaşından sonra düzenli göz kontrolü yaptırmak pek çok göz sorununun erken fark edilmesini sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Görme giderek azalır ve günlük işler zorlaşır
• Korneada kalıcı nedbe (skar) ve bulanıklık oluşur
• Tekrarlayan ağrılı kornea yaraları görülebilir
• Kornea enfeksiyonları ve delinme riski artar
• Göz içi basıncı yükselebilir (glokom)
• İleri durumlarda kalıcı görme kaybı gelişebilir

Uzun vadeli görünüm

Kornea nakli, en başarılı nakil türlerinden biridir. Uygun hastalarda nakledilen doku yıllarca sağlıklı kalabilir ve görme belirgin şekilde artabilir. İyileşme zaman alır; bu yüzden sabırlı olmak ve kontrolleri aksatmamak önemlidir. Nadiren dokuya karşı bir tepki gelişebilir ve bu genellikle erken fark edildiğinde tedavi edilebilir. Umut verici olan şu: pek çok kişi nakil sonrasında günlük hayatına yeniden rahatça devam edebiliyor.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.