Yumurtalık Alınması (Ooferektomi)

Genel Bakış

Ooferektomi, yumurtalıkların ameliyatla alınmasıdır. Yumurtalıklar rahmin iki yanında yer alan küçük organlardır; yumurta üretir ve östrojen ile progesteron gibi hormonları salgılar. Ameliyatta bir yumurtalık (tek taraflı) ya da iki yumurtalık (iki taraflı) alınabilir. Bazen fallop tüpleri de birlikte alınır; bu duruma salpingo-ooferektomi denir.

Evet, ooferektomi jinekolojide sık uygulanan ameliyatlardan biridir. Çoğu zaman rahim alınması (histerektomi) ya da tüplerin alınmasıyla birlikte planlanır.

Her yaştan kadını ilgilendirebilir; ancak en sık orta yaş ve üzeri kadınlarda uygulanır. Çocuklarda ve genç kızlarda nadirdir ve genellikle yumurtalık burulması (torsiyon: yumurtalığın kendi etrafında dönmesi) ya da kitle gibi özel durumlarda gündeme gelir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kasık veya karın ağrısı
• Karında şişkinlik, dolgunluk hissi
• Adet düzeninde değişiklik ya da beklenmeyen kanama
• Ağrılı adet veya ağrılı cinsel ilişki (endometriozis gibi durumlarda)
• Sık idrara çıkma ya da kabızlık (büyük kistlerin çevre organlara baskısıyla)
• Ameliyat sonrası dönemde yara yerinde ağrı, yorgunluk, gaz sancısı ve hafif lekelenme

Çocuklarda belirtiler

• Nadiren yumurtalık burulması görülür; ani ve şiddetli karın ağrısı, bulantı ve kusma ile belirir.
• Bazı kız çocuklarında yumurtalık kisti ya da tümörü saptanabilir; karın ağrısı veya şişkinlik ilk belirti olabilir.
• Böyle bir durumda vakit kaybetmeden çocuk doktoruna ya da acil servise başvurmak önemlidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoz sonrası beklenmeyen vajinal kanama önemli bir belirtidir ve mutlaka değerlendirilmelidir.
• İlerleyen yaşta ameliyat sonrası iyileşme biraz daha yavaş olabilir; dinlenmeye ve kontrollere özen göstermek gerekir.
• Kalp, tansiyon, şeker gibi ek hastalıklar varsa ameliyat öncesi değerlendirme daha ayrıntılı yapılır.

Nedenler

Ana nedenler

• Büyük veya şüpheli görünümlü yumurtalık kistleri
• Yumurtalık kanseri ya da yumurtalık kanseri şüphesi
• Endometriozis (rahim iç zarına benzeyen dokunun rahim dışında yerleşmesi) ve buna bağlı şiddetli ağrı
• Pelvik enfeksiyon veya apse (iltihaplı birikim)
• Yumurtalık burulması (torsiyon)
• Bazı kalıtsal gen değişikliklerini taşıyan kadınlarda koruyucu amaçlı ameliyat
• Rahim alınması (histerektomi) sırasında yumurtalıkların da alınması

Risk faktörleri

• Ailede yumurtalık, meme veya rahim kanseri öyküsü bulunması
• Kalıtsal gen değişikliği taşıyıcılığı
• Endometriozis öyküsü
• Daha önce geçirilmiş pelvik enfeksiyon
• Menopoz sonrası dönemde olmak
• Hiç doğum yapmamış olmak (bazı yumurtalık kanseri türlerinde riski bir miktar artırabilir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani ve şiddetli karın ağrısı
• Menopoz sonrası vajinal kanama
• Karnınızda hızla büyüyen şişlik
• Ameliyat sonrası ateş, iltihap belirtisi veya kanama

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uzun süredir devam eden kasık ağrısı
• Adet düzeninizde belirgin değişiklik
• Ailede yumurtalık veya meme kanseri öyküsü varsa risk değerlendirmesi için başvuru
• Ameliyat sonrası kontrol randevularını aksatmamak

Tanı

Tanı; şikâyetlerinizin dinlenmesi, fizik muayene ve görüntüleme tetkikleriyle konur. Ameliyat kararı genellikle bu değerlendirmelerin sonunda, sizinle birlikte alınır.

Yapılabilecek testler

• Pelvik muayene
• Ultrason (karından veya vajinal yolla)
• Kan testleri; doktorunuz uygun görürse bazı tümör belirteçleri de istenebilir
• Gerekirse bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans (MR)
• Aile öyküsü varsa genetik danışmanlık ve genetik test
• Kesin değerlendirme için ameliyat sırasında alınan dokunun patoloji incelemesi

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle ağrısız ve kısa sürer. Tetkik sonuçları birkaç gün ile birkaç hafta arasında çıkabilir. Sonuçlar netleştiğinde doktorunuz seçenekleri, ameliyatın neleri kapsadığını ve olası risklerini ayrıntılı biçimde anlatacaktır.

Tedavi

Ooferektomi bir ameliyattır; yani tedavi çoğu zaman cerrahidir. Ancak her yumurtalık sorunu ameliyat gerektirmez. Kistlerin bir kısmı düzenli takip edilir; bazı durumlarda ilaç tedavisi ya da başka yöntemler denenir. Ameliyat mı yoksa takip mi uygun olacağı; yaşınıza, şikâyetinize, kitlenin özelliklerine ve doğurganlık isteğinize göre belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Ameliyat sonrası ilk günlerde bol bol dinlenin, ağır kaldırmayın.
• Yara bakımını doktorunuzun anlattığı gibi yapın ve yara yerini kuru tutun.
• Doktorunuzun onayıyla kısa yürüyüşlere erken başlamak iyileşmeyi kolaylaştırır.
• Kabızlığı önlemek için lifli beslenin ve yeterli su için.
• Ağrı kesici kullanımı konusunda mutlaka doktorunuza danışın; kendi başınıza ilaç almayın.
• Kontrol randevularınızı aksatmayın.

Tıbbi tedaviler

Ameliyat öncesinde bazı durumlarda ağrıyı azaltmaya veya kistin küçülmesine yardımcı olabilecek ilaç tedavileri gündeme gelebilir. İki yumurtalık alındıysa ve menopoz belirtileri zorlayıcı olursa doktorunuz hormon tedavisi seçeneklerini sizinle konuşabilir; bunun kime uygun olduğu kişiye göre değişir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna yalnızca sizi muayene eden doktor karar verebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat; büyük veya şüpheli kistlerde, kanser şüphesinde, şiddetli ağrıya yol açan endometrioziste, yumurtalık burulmasında ve yüksek kalıtsal risk taşıyan kadınlarda koruyucu amaçla önerilebilir. Ameliyat kapalı yöntemle (laparoskopi) ya da açık yöntemle yapılabilir. Tek taraflı mı iki taraflı mı olacağı; yaşınıza, doğurganlık isteğinize ve altta yatan nedene göre belirlenir. Doktorunuz nedeni, kapsamı ve riskleri sizinle ayrıntılı olarak konuşacaktır.

Bu durumla yaşamak

Ameliyattan sonra günlük yaşama dönüş kişiden kişiye değişir. Kapalı ameliyatlarda genellikle birkaç gün ile bir-iki hafta içinde günlük işlerinize dönebilirsiniz; açık ameliyatlarda bu süre daha uzun olabilir. İlk haftalarda kendinizi fazla zorlamamak ve vücudunuzun sinyallerini dinlemek önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve hafif egzersiz (yürüyüş gibi) iyileşmeye yardımcı olur.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak genel sağlığınız için önemli bir adımdır.
• Uyku düzeninize özen gösterin.
• Yorgun hissettiğinizde dinlenmekten çekinmeyin.

Diyet ve egzersiz

Lifli besinler, sebze-meyve ve yeterli su kabızlığı önlemeye yardımcı olur; bu da ameliyat sonrası karın ağrısını azaltır. Kemik sağlığı için kalsiyum ve D vitamini açısından dengeli beslenmek, özellikle iki yumurtalık alındıysa önemlidir. Doktorunuzun onayıyla hafif yürüyüşlerle başlayıp hareketi zamanla artırabilirsiniz; ağırlık çalışmalarına başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yumurtalık alınması, özellikle doğurganlık çağındaki kadınlar için duygusal olarak zorlayıcı olabilir. Hormon değişimleri ruh halini ve uykuyu etkileyebilir; kendinizi üzgün, kaygılı ya da alıngan hissedebilirsiniz. Bunlar seyrek görülen duygular değildir ve paylaşıldığında hafifleyebilir. Bu duygular haftalarca sürüyorsa ya da günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir sağlık profesyoneline danışın. Kendinize zarar vermeyi düşünüyorsanız hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Yumurtalık alınmasını gerektiren durumların çoğu tamamen önlenemez. Yine de bazı adımlar riski azaltmaya ya da sorunları erken yakalamaya yardımcı olabilir.

Tarama programları

Ailenizde yumurtalık, meme veya rahim kanseri öyküsü varsa bunu doktorunuzla paylaşın; genetik danışmanlık ve uygun görülen kontroller planlanabilir. Düzenli jinekolojik muayene, şikâyetlerin erken değerlendirilmesini sağlar. Sağlık Bakanlığı'nın tarama programları hakkında aile hekiminizden ya da en yakın sağlık kuruluşundan bilgi alabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Büyüyen kistler ağrıya, çevre organlara baskıya ve yumurtalık burulmasına yol açabilir.
• Şüpheli kitleler zamanla ilerleyebilir; bu nedenle erken değerlendirme önemlidir.
• Uzun süren şiddetli ağrı uykuyu, hareketi ve genel yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir.

Uzun vadeli görünüm

Çoğu kadın için ooferektomi sonrası süreç iyi seyreder; özellikle ağrıya yol açan bir sorun ortadan kalktığında şikâyetler belirgin biçimde azalır. İki yumurtalık alındıysa hormon değişimlerine bağlı belirtiler görülebilir; bunlar genellikle yönetilebilir ve zamanla hafifler. Her ameliyat gibi bunun da kendine özgü riskleri vardır (enfeksiyon, kanama, pıhtı gibi) ve doktorunuz bu riskleri sizinle ayrıntılı olarak konuşacaktır. Düzenli kontrollerle süreç çok daha rahat yönetilebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.