Rahim Arteri Embolizasyonu: Miyomlarda Kapalı Yöntemle Tedavi

Genel Bakış

Rahim arteri embolizasyonu, rahimde bulunan iyi huylu kas tümörlerini (miyom) besleyen damarların bilerek kapatıldığı bir işlemdir. 'Embolizasyon' sözcüğü, damarın içine küçük tanecikler verilerek kan akışının durdurulması anlamına gelir. İşlem genellikle girişimsel radyolog (görüntüleme eşliğinde damar içi işlemler yapan uzman) tarafından yapılır. Kasık bölgesindeki atardamardan ince bir boru (kateter) rahmi besleyen damarlara kadar ilerletilir ve bu damarlar kapatılır. Miyomlar kan alamayınca zamanla küçülür, ağrı ve yoğun kanama gibi şikayetler azalır. Rahim yerinde kalır; bu nedenle rahmini korumak isteyen kadınlar için bir seçenek olabilir. Yine de her miyom için uygun bir yöntem değildir; karar, kadın doğum ve girişimsel radyoloji uzmanlarının birlikte değerlendirmesiyle verilir.

Miyomlar kadınlar arasında çok yaygındır; üreme çağındaki kadınların önemli bir bölümünde görülür. Rahim arteri embolizasyonu ise yaklaşık otuz yıldır kullanılan, iyi bilinen bir tedavi yöntemidir ve Türkiye'de birçok merkezde uygulanmaktadır. Ancak tüm miyom hastalarına değil, uygun görülen kişilere önerilir.

En sık, miyomları nedeniyle yoğun adet kanaması, kasık ağrısı, karında dolgunluk ya da sık idrara çıkma gibi şikayetleri olan 30-50 yaş arası kadınlarda düşünülür. Ameliyat istemeyen, başka sağlık sorunları nedeniyle ameliyat riski yüksek olan ya da rahmini korumak isteyen kadınlar için bir seçenek olabilir. Çocuk sahibi olmayı planlıyorsanız, bu yöntemin gebelik üzerindeki etkileri mutlaka uzmanınızla ayrıntılı konuşulmalıdır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yoğun ve uzun süren adet kanaması, büyük pıhtılar gelmesi
• Adet dönemleri arasında lekelenme veya kanama
• Kasıkta ya da belde ağrı, baskı hissi
• Karında şişkinlik, dokununca sertlik fark etme
• Sık idrara çıkma veya idrar yaparken zorlanma
• Kabızlık ya da büyük tuvalete çıkarken zorlanma
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• Kan kaybına bağlı halsizlik, yorgunluk, baş dönmesi (kansızlık belirtileri)

Çocuklarda belirtiler

• Rahim arteri embolizasyonu çocuklarda uygulanan bir işlem değildir; bu tedavi yalnızca yetişkin kadınlarda düşünülür.
• Çocuklarda ve ergenlik döneminde olağan dışı kanama ya da kasık ağrısı varsa, nedeni farklı olabilir; mutlaka bir çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopozdan sonra miyomlar genellikle kendiliğinden küçülür ve şikayetler azalabilir.
• Menopoza yakın dönemde şikayetler hafifse, işlem yerine izleme tercih edilebilir.
• Menopoz sonrası yeni başlayan kanama her zaman araştırılmalıdır; bu durum ihmal edilmemesi gereken bir bulgudur.
• Kalp, böbrek ya da damar sağlığıyla ilgili ek hastalıklar varsa, işlem öncesi değerlendirme daha ayrıntılı yapılır.

Nedenler

Ana nedenler

• Bu bir hastalık değil, bir tedavi yöntemidir. Yöntemin uygulanmasının temel nedeni, rahimdeki iyi huylu kas tümörleri yani miyomlardır.
• Miyomların tam nedeni bilinmemekle birlikte, östrojen ve progesteron gibi kadınlık hormonlarının etkisiyle büyüdükleri düşünülmektedir.
• Bazı kadınlarda miyom benzeri şikayetlere adenomyozis (rahim duvarı içine yerleşmiş rahim zarı dokusu) yol açar; bu durumda da embolizasyon bazı hastalarda seçenek olabilir.
• Şikayetler her zaman miyomun büyüklüğüyle orantılı değildir; küçük bir miyom bile yoğun kanamaya yol açabilir.

Risk faktörleri

• 30-50 yaş arasında olmak
• Ailede miyom öyküsü bulunması
• Fazla kilo ya da obezite
• Adet dönemlerinin erken yaşta başlamış olması
• Hiç doğum yapmamış olmak
• Yüksek tansiyon
• İşlemin uygun olmadığı durumlar: aktif enfeksiyon, gebelik, miyomda kötü huylu değişiklik şüphesi, kontrast maddeye şiddetli alerji, bazı böbrek hastalıkları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Pedleri saatte bir değiştirmenizi gerektiren yoğun kanama
• Kanama nedeniyle baş dönmesi, halsizlik, çarpıntı
• Şiddetli ve dinlenmeyle geçmeyen kasık ağrısı
• İşlem sonrası yüksek ateş, kötü kokulu akıntı ya da şiddetli ağrı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Adet kanamasının zamanla artması, uzaması veya pıhtılı hale gelmesi
• Kasıkta dolgunluk, baskı ya da şişkinlik hissi
• Sık idrara çıkma veya kabızlık gibi baskı belirtileri
• Çocuk sahibi olma planı öncesinde miyom değerlendirmesi
• Menopoz sonrası her türlü yeni kanama

Tanı

Değerlendirme, şikayetlerinizin dinlenmesi, jinekolojik muayene ve görüntüleme ile başlar. Amaç yalnızca miyom olup olmadığını anlamak değil, aynı zamanda rahim arteri embolizasyonunun sizin için uygun olup olmadığını belirlemektir. Bu nedenle miyomun sayısı, büyüklüğü ve yeri, kan değerleriniz ve genel sağlık durumunuz birlikte değerlendirilir. Karar genellikle kadın doğum uzmanı ile girişimsel radyologun ortak görüşüyle verilir.

Yapılabilecek testler

• Jinekolojik muayene
• Ultrason (karından veya vajinal yolla yapılan görüntüleme)
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR): miyomların yerini ve rahim içindeki diğer dokuları ayrıntılı gösterir
• Kan sayımı: kansızlık olup olmadığını anlamak için
• Böbrek işlevlerini gösteren kan testleri
• Gebelik testi
• Gerekirse rahim içinden örnekleme veya histeroskopi (rahim içinin kamera ile görüntülenmesi)
• Kontrast madde alerjisi öyküsünün sorgulanması

Randevunuzda neler beklenir

Bu değerlendirmelerin çoğu ağrısız ve kısa sürelidir. MR sırasında hareketsiz kalmanız istenir; kapalı alan korkunuz varsa bunu önceden söylemeniz yeterlidir. Randevularınıza adet düzeninizle ilgili notlar ve kullandığınız tüm ilaçların listesiyle gitmeniz süreci kolaylaştırır. Aklınızdaki soruları not alıp sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Miyomlarda tedavi tek bir yol değildir. Seçenekler arasında şikayetler hafifse düzenli izleme, kanamayı azaltmaya yönelik ilaç tedavileri, miyomların ameliyatla alınması (miyomektomi), rahmin alınması (histerektomi) ve rahim arteri embolizasyonu yer alır. Hangi yolun seçileceği; şikayetlerinizin şiddetine, miyomun yerine ve büyüklüğüne, çocuk sahibi olma planlarınıza ve genel sağlık durumunuza göre belirlenir. Rahim arteri embolizasyonu, ameliyat istemeyen ya da ameliyat riski yüksek olan birçok kadın için iyi bir seçenek olabilir.

Evde kişisel bakım

• İşlem öncesi ve sonrası bol sıvı içmek
• Demir yönünden zengin besinlerle beslenmek (kuru baklagiller, koyu yeşil yapraklı sebzeler, et, yumurta) ve kansızlık varsa bunu mutlaka doktorunuzla konuşmak
• İşlemden sonra size söylenen süre boyunca ağır kaldırmamak ve dinlenmek
• İşlem günü eve tek başına dönmemek, yanınızda birinin olması
• Ateş, akıntı, ağrı gibi belirtileri not etmek ve kontrol randevularınıza gitmek

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavileri çoğunlukla kanamayı ve ağrıyı azaltmayı amaçlar; miyomu tamamen ortadan kaldırmazlar. Doktorunuz kanamayı düzenlemeye yönelik hormonal veya hormonsuz seçenekler, ağrı kesiciler ve kansızlık için demir desteği önerebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğu; yaşınız, şikayetleriniz, çocuk sahibi olma planınız ve ek hastalıklarınıza göre değişir. İlaçların adı, dozu ve süresi yalnızca sizi takip eden hekim tarafından belirlenmelidir; internetten veya çevrenizden duyduğunuz bilgilerle ilaç başlamayın, kendi başınıza bırakmayın. Eczacınıza da danışabilirsiniz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat; miyomun kötü huylu olabileceğine dair şüphe varsa, embolizasyonun uygun olmadığı durumlarda, şikayetler çok şiddetliyse ya da kişi ameliyatı tercih ediyorsa gündeme gelir. Miyomektomide yalnızca miyomlar alınır ve rahim korunur; histerektomide ise rahim tamamen alınır ve bu işlem bir daha adet görülmeyeceği ve gebelik oluşmayacağı anlamına gelir. Bu iki yöntem ile embolizasyon arasındaki farkları, artı ve eksileriyle birlikte uzmanınızla açıkça konuşmanız çok önemlidir.

Bu durumla yaşamak

İşlemden sonra birkaç gün kasık ağrısı, kramp, hafif ateş ve bulantı olabilir; bu durum 'işlem sonrası sendrom' olarak bilinir ve genellikle birkaç gün içinde geriler. Çoğu kadın yaklaşık bir hafta içinde günlük işlerine dönebilir. Miyomların küçülmesi zaman alır; bu nedenle şikayetlerdeki belirgin düzelme genellikle haftalar ile aylar içinde fark edilir. Kontrol muayenelerinde miyomların boyutu ve kanama düzeniniz değerlendirilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• İyileşme döneminde kısa yürüyüşler yapmak, uzun süre hareketsiz kalmamak
• Doktorunuzun söylediği süre boyunca ağır egzersiz, ağır kaldırma ve havuz-deniz gibi ortamlardan uzak durmak
• Doktorunuzun önerdiği süre boyunca vajinal ilişki ve tampon kullanımından kaçınmak
• Kabızlığı önlemek için lifli beslenmek ve bol su içmek
• Sigara içiyorsanız bırakmak; bu hem damar sağlığı hem genel iyileşme için önemlidir

Diyet ve egzersiz

Demir yönünden zengin besinler, kansızlık yaşıyorsanız özellikle önemlidir; C vitamini içeren besinler demirin emilimini artırır. Aşırı kafein ve çok tuzlu beslenme şişkinliği artırabilir. İyileşme döneminden sonra düzenli, orta tempolu hareket (yürüyüş, yüzme, hafif direnç çalışmaları) hem kiloyu dengelemeye hem de genel iyi hale katkı sağlar. Fazla kilo, miyom şikayetlerini artırabildiği için kilo yönetimi yararlı olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yoğun kanama, ağrı ve sürekli tuvalete gitme ihtiyacı kişinin işini, sosyal yaşamını ve uykusunu etkileyebilir; bu da yorgunluk, kaygı ve moral bozukluğuna yol açabilir. Çocuk sahibi olma planlarıyla ilgili belirsizlik ayrıca yük getirebilir. Bu duygular anlaşılırdır ve yalnız değilsiniz. Kaygınız uzun sürüyor ya da günlük yaşamınızı zorlaştırıyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almak iyi gelir. Kendinizi çok umutsuz veya yalnız hissediyorsanız ya da kendinize zarar verme düşünceleri varsa, hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Rahim arteri embolizasyonu bir tedavi yöntemi olduğu için 'önlenmesi' söz konusu değildir. Miyomların da bilinen kesin bir korunma yolu yoktur. Bununla birlikte sağlıklı kiloda kalmak, düzenli hareket etmek, tansiyonu kontrol altında tutmak ve şikayetleri erken dönemde doktorla paylaşmak sürecin daha rahat yönetilmesine yardımcı olabilir.

Tarama programları

Miyomlar için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak düzenli jinekolojik kontroller, yoğun ya da düzensiz kanama, kasık ağrısı veya karında şişkinlik gibi değişiklikleri zamanında fark etmenizi sağlar. Sağlık Bakanlığı'nın önerileri doğrultusunda düzenli kadın sağlığı kontrollerinizi aksatmamanız, aile hekiminizle ve kadın doğum uzmanınızla iletişimde kalmanız yararlıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yoğun adet kanaması zamanla kansızlığa yol açabilir; bu da halsizlik, çarpıntı ve nefes darlığı yapabilir.
• Miyomlar büyüdükçe mesane ve bağırsak üzerinde baskı artabilir; sık idrara çıkma, kabızlık ve karında dolgunluk görülebilir.
• Bazı miyomlar şiddetli ağrıya, nadiren de burulma (kendi etrafında dönme) nedeniyle acil değerlendirme gerektiren tablolara yol açabilir.
• Miyomlar çocuk sahibi olmayı zorlaştırabilir veya gebelik sırasında sorunlara neden olabilir.
• Menopoz sonrası yeni kanama mutlaka araştırılmalıdır; bu bulgu ihmal edilmemelidir.

Uzun vadeli görünüm

Rahim arteri embolizasyonu sonrası kadınların büyük çoğunluğunda kanama ve ağrı şikayetleri belirgin şekilde azalır, miyomlar aylar içinde küçülür. İşlem, rahmi koruyan bir seçenek olduğu için birçok kadın için umut vericidir. Şikayetlerin bir kısmı ilerleyen yıllarda tekrarlayabilir veya ek bir tedavi gerekebilir; bu olağan bir durumdur ve takiple yönetilebilir. İyileşme süreci kişiden kişiye değişir; kendinize zaman tanımanız ve düzenli kontrollerinizi sürdürmeniz en önemli adımdır. Aklınıza takılan her şeyi uzmanınızla konuşmaktan çekinmeyin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.