Artrit: Riskler ve Erken Tanının Faydaları

Genel Bakış

Artrit, eklemlerde ağrı, şişlik, tutukluk ve hareket kısıtlılığına yol açan bir grup hastalığın ortak adıdır. En bilinen türü, eklem kıkırdağının zamanla aşınmasıyla oluşan kireçlenme (osteoartrit); ayrıca bağışıklık sisteminin kendi eklemlerine saldırdığı romatoid artrit gibi iltihaplı türleri de vardır. Erken tanı, eklem hasarını yavaşlatabildiği için hastalar için önemli yarar sağlar.

Evet. Artrit, dünyada ve Türkiye'de çok sık görülen kronik sağlık sorunlarından biridir. Eklem ağrısı her iki cinsiyette ve hemen her yaşta görülebilir.

Her yaşta görülebilir; ancak risk ileri yaşla birlikte artar. Kadınlarda bazı artrit türleri daha sıktır. Ailede artrit öyküsü, fazla kilo, eklem yaralanmaları ve sigara kullanımı riski yükseltir. Çocuklarda da görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Eklem ağrısı
• Sabah tutukluğu
• Eklemde şişlik, kızarıklık veya ısı artışı
• Hareket kısıtlılığı
• Eklemde çıtırtı veya sürtünme hissi
• Yorgunluk ve halsizlik

Çocuklarda belirtiler

• Topallama veya yürümek istememe
• Eklemde şişlik ve sabah tutukluğu
• Açıklanamayan ateş
• İştahsızlık ve halsizlik
• Döküntü veya gözlerde kızarıklık

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Dinlenmeyle tam geçmeyen eklem ağrısı
• Sabah uzun süren tutukluk
• Eklemlerde hareket açıklığında azalma
• Denge ve yürüme güçlüğü
• Kas güçsüzlüğü

Nedenler

Ana nedenler

• Eklem kıkırdağının aşınması
• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla eklemlere saldırması
• Eklem içinde ürik asit kristallerinin birikmesi
• Bazı enfeksiyonların eklemde iltihap oluşturması
• Eklem yaralanmaları sonrası oluşan hasar

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kadın cinsiyet
• Ailede artrit öyküsü
• Aşırı kilo veya obezite
• Geçirilmiş eklem yaralanmaları
• Sigara içmek
• Tekrarlayan eklem yüklenmeleri veya bazı mesleki etkenler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Eklemde ani ve dayanılmaz ağrı
• Ateşle birlikte artan eklem kızarıklığı veya sıcaklığı
• Eklemde hareket kaybına neden olan belirgin şişlik
• Romatizmal bir hastalık varken gelişen göğüs ağrısı veya nefes darlığı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır geçmeyen eklem ağrısı
• Sabah 30 dakikadan uzun süren tutukluk
• Eklemde şişlik, kızarıklık veya ısı artışı
• Günlük işleri zorlaştıran hareket kısıtlılığı

Tanı

Doktorunuz önce sağlık öykünüzü dinler, eklemlerinizi muayene eder. Ardından kan testleri, eklem sıvısı incelemesi ve görüntüleme yöntemleriyle tanıyı doğrulamaya çalışır.

Yapılabilecek testler

• Kan sayımı ve iltihap belirteçleri için kan testleri
• Romatizmal hastalıkları araştıran kan tetkikleri ve ürik asit ölçümü
• Röntgen
• Eklem ultrasonu veya manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• Gerekirse eklem sıvısı örneği alınması

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci bazen birkaç hafta sürebilir. Doktorunuz ağrınızı, sabah tutukluğunu ve günlük yaşamınızdaki kısıtlılıkları soracaktır. Muayene ve testlerin ardından size özel bir tedavi ve izlem planı hazırlanır.

Tedavi

Artritin çoğu türü tamamen ortadan kaldırılamaz; ancak doğru tedaviyle ağrı azaltılabilir, eklem hasarı yavaşlatılabilir ve günlük yaşam desteği sağlanabilir. Amaç, hastalığın risklerini azaltmak ve hastanın hareket yeteneğini korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Eklem dostu düzenli egzersiz yapın (yürüme, yüzme, bisiklet)
• Ağrılı dönemde eklemleri dinlendirin, aşırı zorlamadan kaçının
• Şişliğe sıcak veya soğuk uygulama yapın
• Sağlıklı kiloyu koruyun
• Baston veya uygun ayakkabı gibi destekleyici araçlar kullanın
• Uyku düzeninize ve stres yönetiminize özen gösterin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar, bazı artrit türlerinde hastalığı yavaşlatmaya veya bağışıklık sistemini düzenlemeye yönelik tedaviler önerebilir. İlaçlar, dozları ve süreleri mutlaka hekim tarafından belirlenmelidir. Fizik tedavi ve egzersiz programları da tedavinin önemli bir parçasıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eklem hasarı ilerlemiş, ağrı günlük aktiviteleri ciddi şekilde kısıtlıyorsa ve diğer tedavi yöntemleri yeterli fayda sağlamıyorsa ortopedi uzmanıyla birlikte eklem protezi (yapay eklem) ameliyatı değerlendirilebilir.

Bu durumla yaşamak

Artritle yaşarken günü iyi planlamak önemlidir. Ağrılı dönemlerde dinlenin, iyi dönemlerde hareket edin. Ev işlerini bölmek, sık ama kısa molalar vermek eklemlerinizi korur. İhtiyaç duyduğunuzda aileden veya çevrenizden yardım isteyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli, düşük etkili egzersiz yapmak
• Fazla kiloyu vermek veya sağlıklı kiloyu korumak
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Dengeli beslenmek
• Uykuya ve dinlenmeye öncelik vermek
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri veya hobiler bulmak

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme, bol sebze ve meyve, tam tahıl, baklagil ve yağlı balıklar önerilir. Yeterli kalsiyum ve D vitamini almak kemik sağlığını destekler. Egzersiz olarak yüzme, su içi egzersizler, sabit bisiklet ve yürüyüş eklemlere en az yük bindiren aktivitelerdir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı ve hareket kısıtlılığı kaygı, üzüntü ve depresyona yol açabilir. Bu duygularla baş etmek için psikolog ya da psikiyatristten destek almak tedavinin doğal bir parçasıdır. Eğer yaşamı anlamsız hissetme veya kendinize zarar verme düşünceleri olursa, bunu asla yalnız taşımayın; hemen 112'yi arayın veya size en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.

Önleme

Her artrit türünü tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak eklem yaralanmalarından kaçınmak, sağlıklı kiloyu korumak, düzenli hareket etmek, sigara içmemek ve enfeksiyonlardan korunmak bazı artrit türlerinin riskini azaltabilir.

Aşılar

Artritin doğrudan aşısı yoktur; ancak grip ve zatürre gibi enfeksiyonlara karşı aşılar, artritli kişilerde önerilebilir. Hangi aşıların size uygun olduğunu doktorunuza sorun.

Tarama programları

Rutin bir artrit tarama testi yoktur; ancak ailede romatolojik hastalık öyküsü veya sürekli eklem yakınması varsa, aile hekiminiz ve romatoloji uzmanınızla düzenli kontrol planlamak en doğru yaklaşımdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalıcı eklem hasarı ve şekil bozukluğu
• Hareket kısıtlılığı ve bağımsız yaşamın zorlaşması
• Kronik ağrı ve uyku sorunları
• Bazı iltihaplı artrit türlerinde kalp, akciğer, göz veya böbrek tutulumu

Uzun vadeli görünüm

Artrit çoğu zaman yönetilebilir bir durumdur. Erken tanı, uygun tedavi, düzenli takip ve yaşam tarzı önlemleriyle birlikte çoğu kişi ağrısını kontrol altına alabilir, hareketliliğini koruyabilir ve iş, aile ve sosyal yaşamına devam edebilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Arthritis Foundation ↗
• Versus Arthritis ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.