Kalp Cihazları: Kalp Pili, Şok Cihazı (ICD) ve CRT Hakkında Hasta Rehberi

Genel Bakış

Kalp cihazları, kalbin atışını izlemek, düzenlemek veya gerektiğinde müdahale etmek için göğüs bölgesine yerleştirilen küçük elektronik aygıtlardır. En sık kullanılanları şunlardır: kalp pili (pacemaker), kalbin çok yavaş attığı durumlarda küçük elektrik sinyalleri vererek ritmi düzenler; ICD (şok cihazı), tehlikeli bir ritim bozukluğu olduğunda kalbe şok vererek hayat kurtarır; CRT (kalp yetmezliği pili), kalbin iki karıncığının daha uyumlu kasılmasını sağlar; kayıt cihazı (loop recorder) ise ritmi uzun süre sessizce kaydeder ve nedeni bulunamayan bayılmaların araştırılmasında kullanılır. Cihaz genellikle köprücük kemiğinin altındaki deri altına yerleştirilir ve ince kablolarla (lead) kalbe bağlanır. Bazı yeni cihazlar kablosuz olup doğrudan kalbin içine yerleştirilir.

Evet, oldukça yaygındır. Kalp pili yerleştirilmesi, dünyada ve Türkiye'de en sık yapılan kalp işlemlerinden biridir. Yaşam süresi uzadıkça ve kalp hastalıkları daha iyi tedavi edildikçe, cihaz kullanan kişi sayısı her yıl artmaktadır.

Daha çok 60 yaş üstü kişilerde görülür; çünkü yaşla birlikte kalbin elektrik sistemi yavaşlayabilir ve kalp yetmezliği sıklaşır. Ancak gençlerde ve çocuklarda da doğuştan gelen kalp hastalıkları, kalıtsal ritim bozuklukları veya geçirilmiş kalp iltihabı nedeniyle cihaz gerekebilir. Ailesinde genç yaşta ani kalp durması öyküsü olan kişiler de risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nabzın beklenenden çok yavaş olması (dakikada 50'nin altı) veya nabızda düzensizlik fark edilmesi
• Baş dönmesi, göz kararması, ayakta dururken sersemlik
• Bayılma veya bayılacak gibi olma (senkop)
• Çarpıntı: kalbin hızlı, düzensiz veya güçlü attığını hissetme
• Sebebi açıklanamayan yorgunluk, merdiven çıkarken çabuk yorulma
• Nefes darlığı, özellikle yatınca veya hareketle artan nefes darlığı
• Bacaklarda, ayak bileklerinde şişme (ödem)
• Göğüste baskı veya rahatsızlık hissi

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde beslenirken çabuk yorulma, terleme ve kilo alamama
• Ağlarken veya beslenirken dudaklarda, tırnaklarda morarma
• Yürüme çağındaki çocuklarda oyun sırasında beklenmedik yorgunluk veya bayılma
• Çocuğun kalbini göğsünde hızlı ve düzensiz hissetmesi
• Egzersiz sırasında baş dönmesi veya göz kararması
• Doğuştan kalp hastalığı nedeniyle takip edilen çocuklarda yeni ortaya çıkan şikâyetler

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Tekrarlayan düşmeler; bazen bayılmanın tek belirtisi düşme olabilir
• Ani gelişen halsizlik, isteksizlik veya günlük işleri yapamama
• Geçici unutkanlık, kafa karışıklığı (yetersiz kan akışına bağlı olabilir)
• Nefes darlığı ve ayak bileği şişliğinde artış
• Çok sayıda ilaç kullanımına bağlı nabız değişiklikleri
• Egzersiz veya efor sırasında ortaya çıkan göğüs ağrısı

Nedenler

Ana nedenler

• Kalbin doğal elektrik sisteminin yavaşlaması: sinüs düğümü hastalığı veya kalp blokları (kalp pili gerektiren en sık nedenler)
• Kalp yetmezliği ve kalbin kasılma gücünün azalması (CRT veya ICD gerekebilir)
• Tehlikeli karıncık ritim bozuklukları veya geçirilmiş ani kalp durması (ICD gerekir)
• Kalp krizi sonrası kalpte kalan nedbe dokusu; bu doku ritim bozukluğuna zemin hazırlayabilir
• Kalıtsal ritim bozuklukları ve kalp kası hastalıkları (örneğin uzun QT sendromu, Brugada sendromu, hipertrofik kardiyomyopati)
• Doğuştan gelen kalp hastalıkları ve çocuklukta geçirilmiş kalp ameliyatları
• Bazı ilaçların veya tiroit, elektrolit bozuklukları gibi durumların ritmi etkilemesi

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Daha önce kalp krizi geçirmiş olmak veya koroner kalp hastalığı
• Kalp yetmezliği veya kalp kası hastalığı tanısı
• Ailede genç yaşta ani kalp durması, bayılma veya kalıtsal ritim bozukluğu öyküsü
• Yüksek tansiyon, şeker hastalığı, yüksek kolesterol
• Uzun süreli yoğun alkol kullanımı ve sigara
• Tiroit hastalıkları ve kontrolsüz elektrolit dengesizlikleri
• Bazı kalp ilaçlarının doktor kontrolü dışında veya yanlış dozda kullanılması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bayılma, göz kararması veya düşme yaşadıysanız
• Çarpıntı ile birlikte baş dönmesi, nefes darlığı veya göğüs rahatsızlığı varsa
• Cihazınız şok verdiyse ve kendinizi iyi hissetmiyorsanız (birden fazla şok veya kötüleşme varsa 112'yi arayın)
• İmplant bölgesinde kızarıklık, akıntı, ateş veya artan ağrı varsa
• Cihazınız sesli uyarı verdiyse veya titrediğini fark ettiyseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Cihaz kontrol randevularınızı düzenli olarak yaptırmak
• Yeni bir ilaç başlanmadan veya mevcut ilacınız değişmeden önce hekiminize cihazınızı hatırlatmak
• MR (emar), ameliyat, diş tedavisi veya benzeri bir işlem planlanıyorsa önceden bilgi vermek
• Yurt dışı seyahati öncesinde cihaz bilgilerinizi ve kontrol planınızı gözden geçirmek
• Nabzınızda veya günlük enerjinizde yavaş yavaş ortaya çıkan değişiklikleri paylaşmak
• Hamilelik planlıyorsanız veya hamile olduğunuzu öğrendiyseniz takip ekibinize haber vermek

Tanı

Kalp cihazına ihtiyaç olup olmadığı, kalbin elektrik kayıtları ve pompa gücü incelenerek anlaşılır. Önce doktorunuz şikâyetlerinizi ve tıbbi geçmişinizi dinler, nabzınızı ve tansiyonunuzu ölçer. Ardından bir dizi ağrısız test yapılır. Bu testler kalbin ritmini, iletim yollarını, kasılma gücünü ve varsa yapısal sorunları gösterir. Sonuçlar bir kalp uzmanı (kardiyoloji) tarafından değerlendirilir ve size en uygun seçenek konuşulur.

Yapılabilecek testler

• EKG (elektrokardiyografi): kalbin elektrik sinyallerinin birkaç saniyelik kaydı
• Holter: 24 saat veya daha uzun süre boyunca kalp ritminin sürekli kaydedilmesi
• Olay kaydedici veya uzun süreli ritim izleme cihazı
• Ekokardiyografi: ultrasonla kalbin yapısının ve kasılma gücünün görüntülenmesi
• Efor testi: koşu bandı veya bisiklet üzerinde kalbin zorlanma altındaki davranışının izlenmesi
• Kan testleri: tiroit, elektrolitler ve kalp kası belirteçleri
• Kalp MR'ı veya diğer görüntüleme yöntemleri (gerektiğinde)
• Elektrofizyoloji çalışması: kalbin elektrik sisteminin özel kateterlerle ayrıntılı incelenmesi
• Aile öyküsü varsa genetik danışmanlık ve testler

Randevunuzda neler beklenir

Testlerin çoğu ağrısızdır ve günübirlik yapılır; bazılarında damar yolu açılması veya küçük bir yapışkan elektrot dışında işlem hissetmezsiniz. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar. Gerekirse ikinci bir görüş almak da mümkündür. Cihaz önerildiğinde, neden önerildiğini, işlemin nasıl yapılacağını ve günlük hayatınızın nasıl etkileneceğini sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Tedavi, cihazın neden gerekli olduğuna ve hangi tür cihazın uygun olduğuna göre planlanır. Cihaz yerleştirme işlemi genellikle hastanede, lokal uyuşturma ve hafif sakinleştirici ile yapılır; birçok kişi aynı gün veya ertesi gün taburcu olur. İşlem sırasında cihaz köprücük kemiği altındaki deri altına yerleştirilir ve ince kablolarla kalbe bağlanır. Sonrasında cihaz, kişinin ihtiyacına göre bilgisayarla programlanır. Cihaz tek başına yeterli olmayabilir; altta yatan kalp hastalığının tedavisi ve düzenli takip de planın önemli parçalarıdır.

Evde kişisel bakım

• İşlem sonrası ilk günlerde doktorunuzun önerdiği şekilde pansumanı kuru tutun; banyo için verilen süreye uyun.
• İmplant tarafındaki kolu birkaç hafta omuz hizasının üzerine kaldırmaktan ve ağır kaldırmaktan kaçının.
• Cihaz kimlik kartınızı her zaman yanınızda taşıyın; cihazın markası ve modeli burada yazar.
• Kontrol randevularınızı aksatmayın; uzaktan izleme sisteminiz varsa cihazı düzenli olarak bağlı tutun.
• Güçlü mıknatıslardan, büyük hoparlörlerden ve sanayi tipi elektrikli ekipmanlardan uzak durun; cep telefonunu cihazın üzerinden en az bir avuç uzakta tutun.
• Havalimanı ve benzeri güvenlik kapılarından geçerken cihaz kartınızı gösterin; gerekiyorsa elle kontrol isteyin.
• MR, ameliyat, diş tedavisi veya fizik tedavi öncesinde mutlaka cihazınızı bildirin.
• Cinsel yaşam, ılımlı egzersiz ve seyahat çoğu kişi için sakıncalı değildir; yine de kendi durumunuz için hekiminize danışın.

Tıbbi tedaviler

Cihaz takıldıktan sonra tedavi birkaç katmandan oluşur. İlk olarak cihazın ayarları kişiye göre düzenlenir ve zaman içinde ihtiyaç değiştikçe güncellenir. İkinci olarak, cihazın gerekliliğine yol açan kalp hastalığı (örneğin yüksek tansiyon, kalp yetmezliği, ritim bozukluğu) ayrıca tedavi edilir; bu tedavileri yalnızca sizi takip eden hekim düzenler ve ilaçlarınızla ilgili değişiklikleri kendi başınıza yapmamanız önemlidir. Üçüncü olarak, sigara bırakma, tuzu azaltma, düzenli ve güvenli hareket gibi yaşam tarzı düzenlemeleri uzun vadeli sonuçları iyileştirir. Bazı durumlarda cihazın sağladığı destek, semptomları belirgin biçimde azaltır ve yaşam kalitesini yükseltir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cihaz yerleştirilmesi teknik olarak küçük bir cerrahi işlemdir; çoğu zaman lokal uyuşturma ile yapılır ve büyük bir ameliyathane süreci gerektirmez. Bunun yanında şu durumlarda ayrıca işlem gerekebilir: cihaz pili ömrünü tamamladığında cihaz değişimi, kablo yerinden oynadığında veya hasar gördüğünde onarım, enfeksiyon geliştiğinde cihazın çıkarılıp yeniden takılması. Pil ömrü genellikle yıllarla ölçülür; takip ekibi değişim zamanını önceden planlar.

Bu durumla yaşamak

Kalp cihazıyla yaşamak, çoğu kişi için birkaç yeni alışkanlık edinmek anlamına gelir. Cihaz küçüktür ve genellikle gömlek altında fark edilmez. İyileşme tamamlandıktan sonra çoğu kişi işine, hobilerine ve sosyal hayatına döner. Önemli olan, cihazınızın varlığını sağlık hizmeti sunan herkese bildirmek ve kontrolleri aksatmamaktır. Cihazın ne zaman uyarı verdiğini, ne yapmanız gerektiğini ve kimi arayacağınızı önceden öğrenmek sizi daha güvende hissettirir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek alın; bu, kalbiniz için yapabileceğiniz en değerli değişikliklerden biridir.
• Alkol tüketimini hekiminizle konuşun; aşırı alkol ritim bozukluklarını tetikleyebilir.
• Düzenli uyku ve stres yönetimi kalp sağlığını destekler.
• Ağır kaldırma ve ani zorlanmalardan kaçının; özellikle işlemden sonraki ilk haftalarda dikkatli olun.
• Elektrikli kaynak makineleri, büyük mıknatıslar ve yüksek gerilimli ekipmanlardan uzak durun.
• Araç kullanma kısıtlaması olup olmadığını mutlaka hekiminize sorun; bu, cihaz türüne ve bayılma öyküsüne göre değişir.

Diyet ve egzersiz

Kalp sağlığını destekleyen bir beslenme düzeni genellikle sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, kuruyemiş ve zeytinyağı ağırlıklıdır; tuz, işlenmiş gıda ve şekerli içecekler sınırlanır. Kalp yetmezliği gibi bir durumunuz varsa tuz ve sıvı miktarı konusunda hekiminizin önerileri önceliklidir. Hareket konusunda: yürüyüş gibi ılımlı ve düzenli egzersiz çoğu kişi için yararlıdır. İşlemden sonraki ilk haftalarda implant tarafındaki kolu zorlayan hareketlerden kaçının; spora veya ağır egzersize başlamadan önce takip ekibinizden onay alın. Yüzmeyi sevenler için cihazın türüne göre öneriler değişebilir; bunu da sorun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp cihazı takılmak, doğal olarak kaygıya yol açabilir. Bazı kişiler cihazın sesinden veya şok vermesinden çekinir, bazıları bedenlerinde yabancı bir cisim olduğunu hissetmekte zorlanır. Bu duygular anormal değildir ve zamanla azalır. Bununla birlikte, uzun süren kaygı, uyku sorunları, isteksizlik veya umutsuzluk hissi varsa bunu mutlaka paylaşın; bu durumlar tedavi edilebilir. Ruh sağlığınızla ilgili desteğe ihtiyaç duyarsanız aile hekiminize veya bir ruh sağlığı uzmanına başvurabilirsiniz. Kendinize zarar verme düşüncesi veya yoğun kriz hali yaşarsanız hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.

Önleme

Her cihaz ihtiyacını önlemek mümkün değildir; çünkü bazı ritim bozuklukları yaşlanmanın veya kalıtsal özelliklerin sonucudur. Yine de pek çok durumda riski azaltmak mümkündür: yüksek tansiyon, şeker hastalığı ve yüksek kolesterolün kontrol altında tutulması, sigaranın bırakılması, alkolün sınırlanması, sağlıklı beslenme ve düzenli hareket kalbin hem elektrik sistemini hem kas gücünü korur. Kalp krizi geçirmiş kişilerde önerilen tedavilere ve kontrollere uymak, ileride ritim sorunları gelişme olasılığını azaltır. İlaçlarınızı yalnızca hekiminizin önerdiği şekilde kullanın; rastgele bitkisel ürünler veya başkasının ilacı ritmi bozabilir.

Aşılar

Kalp hastalığı olan kişilerde grip ve zatürre gibi enfeksiyonlar daha ağır seyredebilir. Aşılar konusunda genel öneriler için Sağlık Bakanlığı'nın güncel bilgilerine ve hekiminizin değerlendirmesine başvurun; hangi aşının size uygun olduğunu kişisel sağlık durumunuza göre hekiminiz belirler.

Tarama programları

Ailenizde genç yaşta ani kalp durması, açıklanamayan bayılma veya kalıtsal ritim bozukluğu öyküsü varsa bir kalp uzmanına başvurmanız önerilir; gerekirse aile bireylerine EKG ve genetik danışmanlık yapılabilir. Kalp yetmezliği veya kalp krizi geçirmiş kişilerde düzenli kontroller, kalbin pompa gücünün ölçülmesi ve ritim izlemesi, cihaz ihtiyacının zamanında fark edilmesini sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tekrarlayan bayılmalar ve buna bağlı düşme, kemik kırığı veya yaralanma
• Kalp yetmezliğinin ilerlemesi, nefes darlığının ve günlük yaşam kısıtlılığının artması
• Bazı ritim bozukluklarında ani kalp durması riski
• Tedavi edilmeyen yavaş ritimlerde yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve yaşam kalitesinin düşmesi
• Cihaz takıldıktan sonra ise nadiren enfeksiyon, kablo sorunları veya cihazın gereksiz uyarı vermesi gibi durumlar görülebilir; bunlar takip sayesinde büyük ölçüde yönetilebilir

Uzun vadeli görünüm

Kalp cihazları, son on yılların en güvenilir ve en çok işe yarayan kalp tedavilerinden biridir. Cihazı olan kişilerin büyük çoğunluğu uzun yıllar boyunca aktif bir yaşam sürer; birçok kişide bayılma ve çarpıntı şikâyetleri belirgin biçimde azalır. Cihaz bir engel değil, kalbinizi destekleyen bir yardımcıdır. Düzenli kontroller, doğru ilaç yönetimi ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla umut verici bir gidişat mümkündür. Herkesin durumu farklıdır; kendi gidişatınızı en iyi takip eden hekiminiz bilecektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.