Diyaliz Grefti

Genel Bakış

Diyaliz grefti, hemodiyaliz denilen kan temizleme tedavisine bağlanmak için kullanılan yapay bir damar yoludur. Genellikle kolun iç yüzüne, deri altına yerleştirilen bir tüp, bir atardamar ile bir toplardamarı birbirine bağlar. Böylece diyaliz makinesine daha kolay ve güvenli erişim sağlanır. Greft, kişinin kendi damarlarıyla yeterli bir diyaliz yolu oluşturulamadığında tercih edilebilir.

Hemodiyaliz alan birçok kişide damar erişimi gerekir. Greft, kişinin kendi damarlarıyla fistül denilen doğal erişim yolu yapılamadığında sık kullanılan bir seçenektir.

Böbrek yetmezliği nedeniyle düzenli hemodiyaliz alan ve damar erişimi için uygun damarları sınırlı olan yetişkinlerde ve bazen çocuklarda kullanılır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Greft normalde ağrısız olur; üzerine hafifçe dokunulduğunda bir titreşim ve dinlendiğinde kan akış sesi duyulabilir.
• Sorun çoğu zaman erken dönemde belirti vermeyebilir; bu nedenle günlük kontrol önemlidir.
• Greft çevresinde kızarıklık, ısı artışı, şişlik veya hassasiyet
• Greftte titreşimin azalması veya kaybolması
• Diyaliz sonrası iğne yerinde uzun süren kanama
• Greft bölgesinde yeni balonlaşma veya şişlik
• Ateş, titreme veya kendini hasta hissetme
• Kolda uyuşma, güçsüzlük veya soğukluk

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda greft daha az tercih edilebilir; yine de aynı uyarı işaretleri geçerlidir.
• Çocuğun greft kolunu oyun, spor ve darbelerden koruması gerekir.
• Greft bölgesini kontrol etmeyi bir yetişkinin düzenli olarak yapması önemlidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta cilt daha ince ve damarlar daha kırılgan olabilir; morarma ve enfeksiyon riski artabilir.
• Aynı uyarı belirtileri acil değerlendirme gerektirir; ekibiniz daha sık kontrol önerebilir.
• Düşme ve darbe riskini azaltmak için ev içinde dikkatli olunmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Böbrek yetmezliği nedeniyle düzenli hemodiyaliz ihtiyacı
• Kişinin kendi damarlarıyla arteriyovenöz fistül denilen doğal erişim yolunun oluşturulamaması
• Damarların önceki işlemler, kateterler veya hastalık nedeniyle tükenmiş olması
• Hızlı diyaliz erişimi gereken bazı durumlar

Risk faktörleri

• Diyabet
• Yüksek tansiyon
• Sigara kullanımı
• Obezite
• İleri yaş
• Damar sertliği
• Bağışıklık sisteminin baskılanmış olması
• Greftin baskı altında kalması, sıkıştırılması veya dar giysilerle sıkışması
• Aynı bölgeden tekrarlayan iğne girişleri
• Enfeksiyon öyküsü
• Düşük tansiyon atakları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Greft bölgesinde kızarıklık, ısı artışı, şişlik veya akıntı
• Ateş veya titreme
• Greftte titreşimin azalması veya kaybolması
• Diyaliz sonrası iğne yerinde uzun süren kanama
• Greft üzerinde yeni balonlaşma, şişlik veya morarma
• Kolda uyuşma, güçsüzlük veya soğukluk

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Diyaliz öncesi ve sonrası greft kontrolü
• Greftte yeni fark edilen titreşim değişikliği
• İğne yerinde iyileşmeyen yara veya cilt değişikliği
• Greft kolunda hafif şişlik veya rahatsızlık
• Diyaliz sırasında kan akışının yavaşladığının fark edilmesi

Tanı

Greft takılmadan önce doktorunuz damarlarınızı ve genel sağlığınızı değerlendirir. Greft takıldıktan sonra ise diyaliz ekibi grefti elle kontrol eder, titreşim ve kan akış sesini dinler. Sorun şüphesi olduğunda görüntüleme testleri istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: greftte titreşim ve kan akış sesinin kontrol edilmesi
• Damar ultrasonu (Doppler): kan akışını ve daralmaları görüntüleme
• Kan testleri: genel sağlık ve enfeksiyon belirtileri için
• Gerekirse anjiyografi veya venografi: damar içini görüntüleme
• Enfeksiyon şüphesinde kültür denilen test

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirmelerin çoğu ağrısızdır. Ultrason sırasında cilde jel sürülür ve probla görüntüleme yapılır. Gerekirse damar içini görüntüleyen işlemler planlanabilir; ekibiniz sizi önceden bilgilendirir.

Tedavi

Diyaliz grefti bir hastalık değil, diyalize erişim yoludur. Tedavi, greftin açık kalmasını ve enfeksiyondan korunmasını sağlamaya odaklanır. Sorunlar erken fark edilirse çoğu zaman yönetilebilir.

Evde kişisel bakım

• Grefti her gün hafifçe dokunarak titreşim olup olmadığını kontrol edin; değişikliği hemen diyaliz ekibinize bildirin.
• Greft kolunu darbe, baskı, sıkıştırma ve dar giysilerden koruyun.
• Greft kolunda tansiyon ölçtürmeyin, kan aldırmayın ve damar yolu açtırmayın; acil durumda sağlık ekibine greftinizi söyleyin.
• Diyaliz iğne yerlerini temiz ve kuru tutun; banyo sonrası nazikçe kurulayın.
• Diyaliz sonrası iğne yerine ekibinizin gösterdiği şekilde baskı uygulayın.
• Greft üzerinde saat, çanta veya ağır eşya taşımayın.
• Ateş, kızarıklık, şişlik veya kanamada vakit kaybetmeden ekibinize başvurun.

Tıbbi tedaviler

Greftle ilgili enfeksiyon, pıhtı, daralma veya kanama gibi sorunlar diyaliz ekibi ve nefroloji ya da damar cerrahisi uzmanları tarafından değerlendirilir. Tedavi yaklaşımı sorunun türüne göre değişir; bazen uygun tedavi verilir, bazen balonla damar açma, pıhtı temizleme veya cerrahi onarım gerekebilir. İlaç adı ve doz önermiyoruz; tedavi planınızı uzmanınız belirler.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Greft enfekte olmuşsa, tekrarlayan tıkanıklıklar varsa, ciddi kanama veya balonlaşma gelişmişse ya da mevcut greft artık diyaliz için yeterli değilse cerrahi onarım veya yeni bir erişim yolu planlanabilir. Bu karar damar erişim ekibinizle birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Diyaliz günleri arasında grefti günlük olarak kontrol edin: hafif titreşim var mı, ciltte kızarıklık veya şişlik var mı? Greft kolunu darbe, baskı ve sıkıştırmadan koruyun. Diyaliz ekibinin önerdiği bakım rutinini izleyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin; sigara damar sağlığını olumsuz etkiler.
• Tansiyon ve kan şekerinizi sağlık ekibinizin önerdiği şekilde takip edin.
• Greft koluna saat, çanta veya dar kollu giysi baskısı yapmayın.
• Kan basıncı ölçümü ve kan aldırma için diğer kolu kullanın; ekibinizin yönlendirmesine uyun.
• Ağır kaldırma ve zorlayıcı hareketlerde ekibinize danışın.
• Greft bölgesinin cilt temizliğine özen gösterin.

Diyet ve egzersiz

Diyaliz hastalarında sıvı ve tuz kısıtlaması kişiye göre değişir; diyetisyeninizin planına uyun. Greft kolunu güçlendirmek için hafif egzersizler yararlı olabilir; ancak greft iyileşmeden ve ekibiniz onaylamadan zorlayıcı egzersiz yapmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyaliz ve greft bakımı kaygı, yorgunluk ve depresyon hissi yaratabilir. Bu duygular yaygındır ve yardım istemek güçlü bir adımdır. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız veya kendinize zarar verme düşüncesi varsa hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.

Önleme

Greftin kendisi bir tedavi yoludur; ancak greftle ilgili sorunların çoğu önlenebilir veya erken fark edilebilir. Böbrek sağlığını korumak, damarları erken dönemde korumak ve diyaliz erişimini zamanında planlamak önemlidir.

Aşılar

Grip, zatürre ve hepatit B gibi koruyucu aşılar için sağlık ekibinize danışın; hangi aşının size uygun olduğu kişiye göre değişir.

Tarama programları

Diyaliz ekibiniz grefti her seansta kontrol eder; düzenli damar erişim değerlendirmesi ve gerektiğinde ultrasonografi yapılabilir. Böbrek hastalığı olan kişilerde düzenli nefroloji takibi önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Enfeksiyon ve bu enfeksiyonun tüm vücuda yayılması
• Pıhtılaşma veya tıkanıklık
• Aşırı kanama
• Greftte balonlaşma veya yırtılma
• Yetersiz diyaliz
• Greftin kaybı ve yeni erişim ihtiyacı
• Kol şişmesi veya sinir hasarı

Uzun vadeli görünüm

Greftler doğru bakım ve düzenli takip ile uzun süre işlev görebilir. Sorun çıktığında erken müdahale çoğu zaman greftin kurtarılmasına yardımcı olur; gerekirse başka erişim seçenekleri de değerlendirilir. Umut var; ekibinizle açık iletişim kurun.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.