İşitme Sağlığınız: Riskler ve Korunma Yollarının Faydaları

Genel Bakış

Bu rehber, işitme duyunuzu etkileyebilecek riskleri ve sağlıklı işitmeyi korumanın veya işitme kaybıyla baş etmenin faydalarını açıklar. İşitme kaybı yaygın bir sağlık sorunudur, ancak birçok durumda önlenebilir veya yönetilebilir.

Evet, çok yaygındır. Dünya genelinde her 3 kişiden 1'i 65 yaşından sonra bir dereceye kadar işitme kaybı yaşar. Türkiye'de de Sağlık Bakanlığı yenidoğan işitme taramaları yapmaktadır.

İşitme kaybı her yaşta görülebilir. Yeni doğanları, çocukları, yetişkinleri ve özellikle yaşlıları etkiler. Riskler yaşla, gürültülü ortamlarda çalışarak veya bazı hastalıklarla artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Konuşmaları duymakta zorluk çekmek, özellikle kalabalık ortamlarda
• Televizyonu veya müziği normalden yüksek sesle açmak
• Kulakta çınlama (tinnitus) veya uğultu hissi
• Karşınızdakilerden sık sık tekrar etmesini istemek
• Kulakta dolgunluk veya tıkanıklık hissi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuğunuzun size tepki vermemesi veya sesinize dönmemesi
• Geç konuşma veya konuşma gelişiminde gerilik
• Okulda öğrenmede zorluk, dikkat dağınıklığı
• Televizyonu çok yakından veya çok yüksek sesle izlemesi

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Konuşulanları duymakta zorluk, özellikle kadın seslerinde ve kalabalıkta
• Sohbetlere katılmaktan kaçınma veya sosyal ortamlarda zorlanma
• İşitilen ses olduğu halde anlamanın zor olması (duyuyorum ama anlamıyorum)
• Telefon görüşmelerinde zorlanma

Nedenler

Ana nedenler

• Yüksek gürültüye maruz kalmak (işyeri makineleri, konserler, yüksek sesli müzik dinlemek)
• Yaşlanmaya bağlı doğal işitme kaybı (presbiakuzi)
• Orta kulak iltihapları, özellikle çocuklarda tekrarlayan enfeksiyonlar
• Kulak kiri (serumen) birikmesi
• Bazı ilaçların kulak üzerindeki olumsuz etkisi (ototoksik ilaçlar)
• Kafa travması veya gürültülü patlamalar
• Genetik (kalıtsal) nedenler

Risk faktörleri

• Gürültülü bir işte çalışmak (inşaat, fabrika, havacılık, müzisyenlik)
• Kulaklık veya kulak içi kulaklıkla yüksek sesle ve uzun süre müzik dinlemek
• Yaşın 60 ve üzerinde olması
• Ailede işitme kaybı öyküsü
• Yüksek tansiyon, diyabet ve kalp-damar hastalıkları
• Sigara içmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Herhangi bir anda bir kulağınızda ani işitme kaybı fark ederseniz
• Kulak ağrısıyla birlikte akıntı, ateş veya baş dönmesi olursa
• Çocuğunuzun kulağına yabancı cisim kaçtıysa
• Kafa travması sonrası işitme sorunu gelişirse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yavaş yavaş ilerleyen işitme zorluğu yaşıyorsanız
• Kulak çınlaması günlük hayatı etkiliyorsa
• Televizyonun sesini sürekli artırma ihtiyacı duyuyorsanız
• Çocuğunuzun konuşması yaşıtlarına göre geriyse veya okul başarısı düştüyse
• Bir işitme taraması veya kontrolü zamanı geldiyse

Tanı

Doktorunuz önce size şikayetlerinizi soracak, kulağınızı otoskop adı verilen ışıklı bir aletle muayene edecektir. Gerekirse sizi odyologa (işitme uzmanı) yönlendirir.

Yapılabilecek testler

• Otoskopi: Kulağın içine bakılarak kulak zarı ve kanalın incelenmesi
• Odyometri: Sessiz bir kabinde kulaklıkla çeşitli sesleri duyup duymadığınızın test edilmesi
• Timpanometri: Kulak zarının hareketliliğini ve orta kulağın basıncını ölçen test
• Diyapazon testleri: Titreşimli bir çatalla hava ve kemik iletiminin karşılaştırılması

Randevunuzda neler beklenir

Bu testler ağrısızdır. Çoğu muayene birkaç dakika sürer. İşitme testi sonuçları kaybın tipini ve derecesini gösterir; bu da tedavi planını belirler.

Tedavi

İşitme kaybının tedavisi, sorunun nedenine ve şiddetine bağlıdır. Bazı durumlar, örneğin kulak kiri tıkanıklığı veya orta kulak iltihabı, doğrudan tedavi edilerek düzelebilir. Diğer durumlarda işitme cihazları ve destekleyici yöntemler kişinin yaşam kalitesini büyük ölçüde artırır.

Evde kişisel bakım

• Gürültülü ortamlarda kulak tıkacı veya kulak koruyucu kullanın
• Kulaklıkla müzik dinlerken ses düzeyini en fazla %60 yapın ve her saat başı 10 dakika mola verin
• Kulağınıza pamuklu çubuk veya benzeri bir cisim sokmayın; kulak kiri genellikle kendiliğinden düşer
• Kulaklarınızı kuru tutun; yüzerken su kaçması durumunda başınızı hafifçe eğip dışarı akmasını sağlayın

Tıbbi tedaviler

Hekim, kulak kiri temizliği, enfeksiyon için uygun antibiyotikli kulak damlaları veya ağızdan antibiyotikler, orta kulak sıvıları için takip ve bazı durumlarda kortizon benzeri ilaç tedavisi önerebilir. İşitme kaybı kalıcıysa işitme cihazları, FM sistemler gibi işitme destekleri ve ileri derecelerde koklear implant değerlendirilir. Hangi tedavi veya cihazın size uygun olduğuna doktorunuzla birlikte karar vermelisiniz. Burada ilaç isimleri verilmemektedir; doktorunuz size güvenli seçenekleri anlatacaktır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat genellikle ilk seçenek değildir. Ancak birkaç özel durumda (örneğin otoskleroz adı verilen üzengi kemiği hastalığı, kronik orta kulak iltihabı veya koklear implant için) cerrahi gerekebilir. Doktorunuz durumunuzda ameliyatın yararlı olup olmayacağını değerlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

İşitme kaybıyla uyum sağlamak zaman alabilir, ancak günlük yaşamı kolaylaştıran birçok yöntem vardır. Alçak sesle TV izlemek yerine kulaklık kullanmak, kalabalık restoranlarda sessiz bir köşe seçmek ve karşınızdaki insanlara bakarak konuşmak anlamayı kolaylaştırır. Ailenize ve arkadaşlarınıza işitme güçlüğünüzü anlatmaktan çekinmeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Gürültülü konser, maç ve etkinliklerde kulak koruyucu kullanın
• Her gün en fazla 1-2 saat kulaklıkla müzik dinleyin; yüksek sesin zararını önlemek için %60/60 kuralını hatırlayın (ses seviyesi en fazla %60, süre en fazla 60 dakika)
• Yüksek tansiyon ve diyabet gibi hastalıkları düzenli takip edin
• Kulaklarınızı aşırı soğuk rüzgardan ve su kaçmasından koruyun

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme, kulak içindeki kan damarlarını korumaya yardımcı olur. Düzenli yürüyüş gibi hafif egzersizler kan dolaşımını artırır, bu da işitme sağlığı için faydalıdır. Akdeniz tipi beslenmede yer alan meyve, sebze, balık ve tam tahıllar genel sağlığı ve işitmeyi destekleyebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İşitme kaybı bazen üzüntü, kaygı ve yalnızlık hissine yol açabilir. Bu duygular normaldir ve önemsenmelidir. Ailenizden ve arkadaşlarınızdan destek isteyin; gerekirse bir psikologdan yardım alın. Eğer intihar düşünceleriniz olursa, lütfen hemen bir sağlık çalışanına veya 112'ye başvurun. Ülkemizde Ruh Sağlığı ve Hastalıkları poliklinikleri ve aile sağlığı merkezleri destek sağlar.

Önleme

İşitme kaybının bir kısmı yaşlanma gibi önlenemez nedenlerden gelir. Ancak gürültüye bağlı işitme kaybı büyük ölçüde önlenebilir. Gürültülü ortamda çalışıyorsanız kulak koruyucu kullanmalı, yüksek sesle müzik dinlemekten kaçınmalısınız. Ayrıca bebeklerde ve çocuklarda enfeksiyonları zamanında tedavi ettirmek de önemlidir.

Aşılar

Bazı enfeksiyonlar (örn. menenjit, kızamık, kabakulak) işitme kaybına yol açabilir. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimi çocukları bu hastalıklardan korur. Erişkinler için de eksik aşılarınızı hekiminize danışın.

Tarama programları

Türkiye'de tüm yeni doğan bebeklere işitme taraması yapılır. Okul çağında işitme taraması da riskli çocuklarda önerilir. Riskli meslek gruplarındaki yetişkinlerin yılda bir kez işitme testi yaptırması iyi olur. Ailesinde işitme kaybı olan veya gürültülü işte çalışan herkes düzenli kontrol yaptırmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İletişim sorunları ve sosyal izolasyon (toplumdan uzaklaşma)
• Depresyon ve kaygı riskinin artması
• Bazı araştırmalarda tedavi edilmeyen işitme kaybı, bilişsel gerileme ve demans riskiyle ilişkilendirilmiştir
• İş hayatında zorluklar ve üretkenlik kaybı

Uzun vadeli görünüm

Erken fark edilen ve uygun şekilde yönetilen işitme kaybı, günlük yaşamı önemli ölçüde engellemez. Modern işitme cihazları ve rehabilitasyon yöntemleri sayesinde birçok kişi sosyal yaşamına aktif şekilde devam eder. Unutmayın: işitme kaybı yaşamın doğal bir parçası olabilir, ancak çaresiz olmak zorunda değilsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.