Osteoporoz İşlem Günü Hazırlığı: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Osteoporoz, halk arasında 'kemik erimesi' olarak bilinen, kemiklerin zamanla zayıflayıp kırılgan hale geldiği bir durumdur. Kemik içindeki mineral yoğunluğu azalır, bu da kemikleri daha gözenekli ve kırılmaya açık hale getirir.

Evet, osteoporoz dünyada ve Türkiye'de çok yaygındır. 50 yaş üstü her 3 kadından 1'inde ve her 5 erkekten 1'inde osteoporoza bağlı kırık gelişebilir.

Osteoporoz en sık menopoz sonrası kadınları etkiler. Ancak ileri yaştaki erkeklerde, uzun süreli bazı ilaçları kullananlarda ve bazı kronik hastalığı olanlarda da görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Erken evrelerde genellikle hiçbir belirti yoktur.
• Sırt ve bel ağrısı
• Boyda kısalma
• Kamburlaşma veya duruş bozukluğu
• Kolay kırılma (küçük bir düşmeyle bile)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda osteoporoz nadirdir; altta yatan bir hastalık veya ilaç kullanımına bağlı olarak görülebilir.
• Kemik ağrısı ve yürümede zorluk
• Büyüme geriliği veya gelişimde yavaşlama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Düşme veya hafif bir çarpmayla oluşan kırıklar
• Sırtta veya belde keskin ve aniden başlayan ağrı
• Boy kısalması
• Hareket kabiliyetinde azalma

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşlanmaya bağlı olarak kemik yapımının yavaşlaması
• Menopoz sonrası östrojen seviyesinin düşmesi
• Yetersiz kalsiyum ve D vitamini alımı
• Hareketsiz yaşam tarzı

Risk faktörleri

• Kadın cinsiyet ve 65 yaş üstü
• Ailede osteoporoz veya kırık öyküsü
• Düşük kilo veya zayıf vücut yapısı
• Sigara içmek ve fazla alkol tüketmek
• Uzun süre kortizon içeren ilaç kullanımı
• Romatizmal veya bağırsak hastalıkları gibi kronik durumlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Düşme veya travma sonrası şiddetli ağrı ve şekil bozukluğu
• Ayakta duramama veya hareket edememe
• Kol veya bacakta hissizlik

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Menopoz sonrası kadınlar ve 65 yaş üzerindeki herkes kemik sağlığı kontrolü için doktora başvurmalıdır.
• Ailede osteoporoz öyküsü olanlar ve risk faktörleri taşıyanlar düzenli kontrol yaptırmalıdır.

Tanı

Doktorunuz öncelikle sağlık geçmişinizi ve şikayetlerinizi dinler, ardından risk faktörlerinizi değerlendirir. Kesin tanı için kemik yoğunluğu ölçümü kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA yöntemi)
• Kan testleri (kalsiyum, D vitamini, böbrek ve tiroid fonksiyonları)
• Gerekirse omurga röntgeni

Randevunuzda neler beklenir

DEXA ölçümü ağrısız ve yaklaşık 10-20 dakika süren bir taramadır. Radyasyon dozu göğüs röntgeninin çok altındadır. İşlem gününde metal fermuar, düğme bulunan kıyafetler giymemeye özen gösterin. Tarama öncesi kalsiyum tabletleri kullanıyorsanız, 24 saat önce bırakmanız istenebilir. Sağlık ekibi sizi önceden bilgilendirecektir.

Tedavi

Osteoporoz tedavisinin temel amacı kırıkları önlemek, kemik kaybını yavaşlatmak ve yaşam kalitesini korumaktır. Tedavi planı kişiye özeldir; doktorunuz yaşınıza, kemik yoğunluğunuza ve kırık riskinize göre bir yol izler.

Evde kişisel bakım

• Haftada en az 3 gün yürüyüş ve denge egzersizleri yapın.
• Kalsiyumdan zengin beslenin; doktorunuz önerirse takviye alın.
• Evde düşmeyi önlemek için halıları sabitleyin, banyoda tutacak kullanın.
• Ağır kaldırmaktan ve zorlayıcı hareketlerden kaçının.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kemik erimesini yavaşlatan veya kemik yapımını destekleyen ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar bazılarında hap, bazılarında enjeksiyon veya damar yoluyla uygulanır. Hangi tedavinin size uygun olduğuna ve ne kadar süre kullanmanız gerektiğine yalnızca doktorunuz karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Osteoporozun kendisi cerrahi gerektirmez. Ancak kalça kırığı oluşursa ameliyat gerekebilir. Omurga kırılmalarında ise bazen kemik çimentosu enjeksiyonu (kifoplasti/vertebroplasti) gibi işlemler uygulanabilir. Bu karar ortopedi uzmanı tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Osteoporozla yaşarken günlük rutininizde küçük değişiklikler yapabilirsiniz. Düşme riskine karşı evinizde düzenlemeler yapın. Doktorunuzun önerdiği kontrolleri aksatmayın. Kemik sağlığınızı yeniden değerlendirmek için yılda bir kez kontrole gidin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içiyorsanız bırakmayı deneyin.
• Alkolü sınırlayın.
• Dengeli beslenin ve ideal kilonuzu koruyun.
• Stresi yönetmek için gevşeme teknikleri veya hobiler edinin.

Diyet ve egzersiz

Her gün kalsiyum içeren besinler tüketin; süt, yoğurt, peynir, badem, brokoli, lahana gibi. D vitamini kemik sağlığı için kalsiyum kadar önemlidir; doktorunuzun önerisiyle güneş ışığından faydalanın veya takviye alabilirsiniz. Düzenli olarak yürüyüş ve denge egzersizleri yapmak kas kuvvetini artırarak düşmeleri önler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kırılma korkusu ve ağrı, kaygı ve mutsuzluğa yol açabilir. Bu duyguları ailenizle ve doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin. Destek almak, hastalıkla başa çıkmanızı kolaylaştırır.

Önleme

Osteoporoz kısmen önlenebilir veya ilerlemesi yavaşlatılabilir. Genç yaşlarda sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve yeterli kalsiyum alımı ileride riski azaltır.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, kırık sonrası ciddi enfeksiyon riskini azaltabilir. Özellikle yaşlı ve kronik hastalığı olanların doktorlarına danışarak aşılarını yaptırması önerilir.

Tarama programları

65 yaş üstü kadınlara ve risk grubundaki bireylere kemik yoğunluğu ölçümü önerilir. Tarama sıklığı doktorunuz tarafından belirlenir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bel ve sırt kırıkları nedeniyle kronik ağrı
• Boy kısalması ve kamburlaşma
• Kalça kırığı sonrası bağımsızlığın kaybı
• Hareket kısıtlılığına bağlı günlük yaşamda zorluk

Uzun vadeli görünüm

Osteoporoz, erken tanı konduğunda ve uygun şekilde tedavi edildiğinde kontrol altına alınabilir. Tedaviye uyum ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile kırık riski büyük ölçüde azalır, yaşam kalitesi korunur.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.