Sedef Hastalığında Evde Bakım

Genel Bakış

Sedef hastalığı (psoriasis), bağışıklık sisteminin yanlışlıkla kendi cilt hücrelerine saldırması sonucu cilt hücrelerinin normalden çok daha hızlı çoğalmasıyla ortaya çıkan kronik (uzun süreli) bir cilt hastalığıdır. Bu durum ciltte kalın, kızarık ve üzeri gümüş-beyaz pullarla kaplı plaklar oluşturur. Sedef hastalığı bulaşıcı değildir.

Evet, oldukça yaygındır. Dünya genelinde her 100 kişiden yaklaşık 2-3'ünü etkiler. Türkiye'de de sık görülen bir cilt hastalığıdır.

Her yaşta, kadın ve erkekte görülebilir. Genellikle 15-35 yaşları arasında ilk kez ortaya çıkar, ancak çocuklukta veya ileri yaşta da başlayabilir. Ailede sedef hastalığı olan kişilerde görülme riski daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte kızarık, kalınlaşmış ve üzeri gümüş-beyaz pullarla kaplı plaklar
• Kuruluk, çatlama ve bazen kanama
• Kaşıntı, yanma veya ağrı hissi
• Tırnaklarda çukurlaşma, kalınlaşma veya renk değişikliği
• Eklemlerde ağrı ve şişlik (sedef artriti belirtisi olabilir)

Nedenler

Ana nedenler

• Sedef hastalığının kesin nedeni bilinmemektedir, ancak bağışıklık sistemi ve genetik yatkınlık önemli rol oynar.
• Bağışıklık sistemi yanlışlıkla sağlıklı cilt hücrelerine saldırır ve bu da cilt hücrelerinin hızla çoğalmasına yol açar.

Risk faktörleri

• Ailede sedef hastalığı öyküsü
• Stres
• Cilt yaralanmaları (kesik, sıyrık, güneş yanığı, dövme gibi)
• Özellikle boğaz enfeksiyonları gibi bazı enfeksiyonlar
• Sigara ve alkol kullanımı
• Soğuk ve kuru hava
• Bazı ilaçlar (doktorunuzla değerlendirin)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ciltte hızla yayılan ağrılı kızarıklık veya su dolu kabarcıklar
• Ateş ve halsizlikle birlikte cilt belirtilerinde artış
• Eklemlerde ani başlayan ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı
• Evde bakıma rağmen iyileşmeyen çatlamış ve kanayan cilt bölgeleri

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Doktorunuzun önerdiği tedavi planına rağmen belirtiler kontrol altına alınamıyorsa
• Ciltte yeni lezyonlar çıkıyorsa veya mevcut lezyonlar büyüyorsa
• Tedavinin yan etkileri hakkında sorularınız veya endişeleriniz varsa
• Yılda en az bir kez düzenli kontrol için dermatoloji (cilt hastalıkları) uzmanına görünün

Tanı

Doktor genellikle cildinizi inceleyerek tanı koyabilir. Bazı durumlarda, ciltten küçük bir örnek alınarak (biyopsi) mikroskop altında incelenebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: cilt, tırnak ve kafa derisi incelenir
• Cilt biyopsisi: cilt uyuşturulduktan sonra küçük bir cilt parçası alınır ve laboratuvarda incelenir
• Eklem yakınmaları varsa röntgen veya kan testleri istenebilir

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz tanı koyduktan sonra hastalığın tipini ve şiddetini değerlendirir. Alevlenmeyi tetikleyen faktörler konuşulur. Tedavi planı, yaşam tarzı önerileri ve evde uygulayabileceğiniz bakım adımları belirlenir.

Tedavi

Sedef hastalığı için tek bir herkese uyan tedavi yoktur. Tedavinin amacı, cilt hücrelerinin aşırı çoğalmasını yavaşlatmak, pullanmayı azaltmak ve belirtileri kontrol altında tutmaktır. Tedavi, hastalığın şiddetine ve kişinin ihtiyaçlarına göre düzenlenir.

Evde kişisel bakım

• Cildinizi her gün ılık suyla (sıcak değil) yıkayın ve yumuşak, kokusuz bir nemlendiriciyle nemlendirin
• Banyodan sonra cildinizi havluyla sertçe ovmak yerine hafifçe kurulayın
• Pulları koparmayın; hafifçe uzaklaştırmak için doktorunuzun önerdiği yöntemleri kullanın
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, yürüyüş veya hobiler edinin
• Sigara ve alkolden kaçının
• Cilt yaralanmalarından korunun, kesik ve sıyrıklara dikkat edin
• Bol su için ve cildi kurutmayan sabunlar kullanın
• Doktorunuz önerdiyse güneş ışığından kısa süreli faydalanın; güneş yanığından kaçının

Tıbbi tedaviler

Dermatologlar; cilde sürülen kremler, merhemler, losyonlar ve şampuanlar, ışık tedavisi (fototerapi) ve ağızdan veya enjeksiyonla kullanılan bazı ilaçlardan yararlanabilir. Hangi tedavinin uygun olduğuna doktorunuz karar verir. Kullandığınız ilaçları doktorunuza danışmadan bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sedef hastalığında cerrahi genellikle uygulanmaz. Ancak eklem tutulumu (sedef artriti) olan bazı kişilerde, eklem hasarını değerlendirmek için ortopedi veya romatoloji uzmanına yönlendirme gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Sedef hastalığıyla yaşamak, cildinize düzenli bakım yapmayı ve tetikleyicilerden kaçınmayı gerektirir. Günlük rutininize cilt bakımınızı ekleyin. Kıyafet seçiminde yumuşak, pamuklu ve bol giysiler tercih edin. Kaşıntıyı azaltmak için tırnaklarınızı kısa tutun. Kendinize iyi bakmak, hem cildiniz hem ruh sağlığınız için önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve yeterli uyku bağışıklık sistemini destekler
• Düzenli egzersiz yapın; stresi azaltır ve kilo kontrolüne yardımcı olur
• Cildinizi nemli tutmak için duş süresini kısa tutun ve duştan sonra nemlendirici kullanın
• Güneşe kontrollü maruz kalma bazen işe yarayabilir, ancak doktorunuza danışın; güneş yanığından kaçının

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve sağlıklı beslenme sedef hastalığını doğrudan tedavi etmez, ancak genel sağlığı destekleyerek alevlenmeleri azaltabilir. Bol sebze, meyve, kepekli tahıllar ve sağlıklı yağlar tüketin. Düzenli yürüyüş veya yüzme gibi egzersizler eklem sağlığını korur ve stresi azaltır. Aşırı kilo sedef şiddetini artırabilir, bu nedenle sağlıklı kiloyu korumak önemlidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sedef hastalığı kaşıntı, ağrı ve görünüm değişikliklerine yol açarak kişinin psikolojik durumunu etkileyebilir. Kaygı, depresyon ve sosyal çekilme görülebilir. Bu çok doğaldır ve utanılacak bir durum değildir. Duygularınızı paylaşmaktan çekinmeyin; bir psikolog veya psikiyatristten destek almak da tedavinin bir parçası olabilir.

Önleme

Sedef hastalığı genetik bir yatkınlıkla ortaya çıktığı için tamamen önlenmesi mümkün değildir. Ancak tetikleyicilerden kaçınmak, cilt bakımına dikkat etmek ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları alevlenmeleri azaltabilir ve hastalığı kontrol altında tutmaya yardımcı olabilir.

Aşılar

Sedef hastalığına özel bir aşı yoktur. Ancak genel sağlığınız için önerilen aşıları (grip, zatürre gibi) yaptırmanız önemlidir. Aşıların çoğu güvenlidir; yine de kullandığınız tedaviye bağlı olarak doktorunuza danışarak aşı olmanız uygundur.

Tarama programları

Sedef hastalığı için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak sedefi olan kişilerde kalp hastalığı, diyabet ve eklem sorunları gibi eşlik eden durumlar daha sık olabileceğinden düzenli doktor kontrolünden geçmek ve gerekli taramaları yaptırmak önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Cilt çatlaklarında enfeksiyon gelişebilir
• Eklem tutulumu (sedef artriti) tedavi edilmezse kalıcı eklem hasarına yol açabilir
• Yaygın ve şiddetli sedef vücudun sıvı ve ısı dengesini bozarak ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir
• Kaşıntı ve ağrı nedeniyle uyku sorunları ve psikolojik sıkıntılar ortaya çıkabilir

Uzun vadeli görünüm

Sedef hastalığı yaşam boyu süren bir hastalık olsa da, günümüzdeki tedavi seçenekleri oldukça başarılıdır. Çoğu kişi cilt belirtilerini iyi kontrol altına alır, alevlenmeleri azaltır ve dolu dolu bir yaşam sürer. Siz de doktorunuzla iş birliği yaparak ve önerilen bakıma uyarak hastalığınızı yönetebilirsiniz. Bu süreçte sabırlı olun ve umudunuzu koruyun.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.