Artrit (Eklem İltihabı): Doktorunuza Sormanız Gereken Sorular

Genel Bakış

Artrit, eklemlerde ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığına yol açan bir grup hastalığın ortak adıdır. Eklemlerin iç yüzeyindeki kıkırdak veya eklem zarı hasar gördüğünde ortaya çıkar. En sık görülen türleri osteoartrit (kireçlenme) ve romatoid artrittir (iltihaplı romatizma).

Artrit dünyada ve Türkiye'de çok yaygın bir sağlık sorunudur. Özellikle 65 yaş üzerinde her üç kişiden birinde görülür.

Artrit her yaşta görülebilir, ancak ileri yaşta daha sıktır. Kadınlarda erkeklere göre biraz daha yaygındır. Romatoid artrit genellikle 30-50 yaşları arasında başlar; çocuklarda da görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Eklem ağrısı
• Eklemde şişlik, sıcaklık ve kızarıklık
• Sabahları 30 dakikadan uzun süren tutukluk
• Hareket kısıtlılığı ve zorlanma
• Eklemde güçsüzlük
• Yorgunluk ve halsizlik

Çocuklarda belirtiler

• Topallama veya yürümekte isteksizlik
• Sabahları yataktan kalkmakta zorlanma
• Eklemlerde şişlik ve ağrı
• Nedensiz ateş
• İştahsızlık ve huzursuzluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Diz, kalça, el ve bel eklemlerinde yüklenmeyle artan ağrı
• Dinlenmeyle azalan ama hareketle kötüleşen tutukluk
• Merdiven inip çıkarken, çanta taşırken veya yazı yazarken zorlanma
• Eklem çevresinde ağrıya eşlik eden kas güçsüzlüğü

Nedenler

Ana nedenler

• Kıkırdağın zamanla aşınması (osteoartrit)
• Bağışıklık sisteminin eklemlere yanlışlıkla saldırması (romatoid artrit)
• Eklem içine mikrop kaçması sonucu oluşan enfeksiyon
• Gut hastalığında olduğu gibi eklemde ürik asit kristali birikmesi
• Eklem yaralanmaları veya tekrarlayan zorlanmalar

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kadın olmak
• Ailede artrit öyküsü
• Fazla kilo
• Geçirilmiş eklem yaralanmaları
• Sürekli aynı hareketleri tekrarlayan iş veya spor aktiviteleri

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Eklemde ani, şiddetli ağrı ve şişlik
• Ateşle birlikte eklemde kızarıklık ve sıcaklık
• Düşme veya darbe sonrası eklemde şekil bozukluğu
• Eklemde tam hareket kaybı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır devam eden sabah tutukluğu
• Günlük aktiviteleri etkileyen eklem ağrısı
• El, el bileği, diz gibi eklemlerde tekrarlayan şişlik
• Dinlenmekle geçmeyen veya giderek artan ağrı

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler, eklemlerinizi muayene eder. Aile öykünüzü ve günlük yaşamınızı sorar. Ardından gerekli görürse kan testleri ve görüntüleme tetkikleri ister. Kesin tanı için bazen romatoloji uzmanına yönlendirilirsiniz.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: iltihap göstergeleri, romatoid faktör ve bazı antikor testleri
• Eklem sıvısı analizi: iğne ile eklem sıvısı örneği alınıp incelenmesi
• Röntgen grafisi
• Ultrasonografi
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci bazen birkaç hafta sürebilir. Doktorunuz belirtilerinizin hangi tip artrite uyduğunu belirleyerek tedavi planını buna göre düzenler. Erken tanı, eklem hasarını önlemek için çok önemlidir.

Tedavi

Artritin kesin bir tedavisi olmasa da belirtileri kontrol altına almak, ağrıyı azaltmak ve eklem sağlığını korumak mümkündür. Tedavi; ilaçlar, fizik tedavi, egzersiz ve yaşam tarzı değişikliklerini bir arada kapsar. Hangi tedavinin uygun olduğuna doktorunuzla birlikte karar verilir.

Evde kişisel bakım

• Ağrılı eklemi zorlamadan dinlendirin, ancak tamamen hareketsiz bırakmayın.
• Ağrıyı hafifletmek için sıcak veya soğuk kompres uygulayın.
• Eklemleri destekleyen uygun ayakkabılar ve yardımcı araçlar kullanın.
• Kilonuzu sağlıklı bir aralıkta tutun.
• Yeterli ve kaliteli uykuya özen gösterin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ağrı ve iltihabı azaltmak için çeşitli ilaçlar önerebilir. Bunlar ağrı kesiciler, iltihap giderici ilaçlar, hastalığın seyrini değiştiren romatizma ilaçları veya eklem içine yapılan enjeksiyonlar olabilir. Hangi ilacın size uygun olduğuna, dozuna ve ne kadar süre kullanılacağına yalnızca doktorunuz karar vermelidir. İlaçların düzenli kullanımı ve olası yan etkileri hakkında doktorunuzla konuşun.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eklem hasarı ileri düzeye ulaştığında ve günlük yaşamı ciddi şekilde etkilediğinde cerrahi düşünülebilir. Örneğin diz veya kalça protezi ameliyatı, ağrıyı azaltmak ve hareketliliği yeniden kazandırmak için bir seçenek olabilir. Ameliyat kararı, diğer tedavilerden yeterli sonuç alınamadığında ortopedi uzmanı tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Artrit ile yaşamayı öğrenmek zaman alır. Günlük aktivitelerinizi planlarken eklemlerinizi koruyacak yöntemler öğrenmek, enerjinizi dengelemek ve ağrıya rağmen hareket etmeye devam etmek önemlidir. Eklemleri zorlamadan yapılan aktiviteler hem ruh halinize hem de fiziksel sağlığınıza iyi gelir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Hafif egzersizleri düzenli yapın: yürüyüş, bisiklet, yüzme.
• Eklemlerinizi ısıtmadan ağır egzersizlerden kaçının.
• Sigara içmeyin.
• Sağlıklı kilonuzu koruyun.
• Nefes egzersizleri ve gevşeme teknikleriyle stresi yönetin.

Diyet ve egzersiz

Antiinflamatuar (iltihap azaltıcı) beslenme düzeni artrit belirtilerini hafifletebilir. Akdeniz tipi beslenme; sebze, meyve, tam tahıl, balık ve zeytinyağı açısından zengindir. İşlenmiş gıdalar ve aşırı şekerden kaçınmak önemlidir. Egzersiz, eklem çevresindeki kasları güçlendirerek eklemlere binen yükü azaltır. Fizik tedavi uzmanının önerdiği egzersiz programı en güvenlisidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı, uyku sorunları ve günlük aktivitelerde kısıtlılık; üzüntü, kaygı ve depresyona yol açabilir. Bu duygularla başa çıkmanın bir parçası olarak duygularınızı tanımak, sevdiklerinizle paylaşmak ve gerektiğinde bir psikologdan destek almak önemlidir. Ruhsal sağlığınız, fiziksel sağlığınız kadar değerlidir.

Önleme

Artritin tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da bazı türlerin riskini azaltmak ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak mümkündür. Sağlıklı kiloyu korumak, düzenli egzersiz yapmak, eklem yaralanmalarından kaçınmak ve sigara içmemek en önemli önleyici adımlardır.

Aşılar

Bazı enfeksiyon hastalıkları eklem iltihabına yol açabilir. Bu nedenle grip ve zatürre aşılarının Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği şekilde zamanında yaptırılması, artrit riskini dolaylı olarak azaltabilir.

Tarama programları

Rutin bir artrit tarama testi yoktur. Ancak ailede romatoid artrit öyküsü olan kişiler, belirtiler ortaya çıkmasa bile düzenli doktor kontrolü yaptırmalı ve kan testleri ile değerlendirilmelidir. Bu, erken tanı için faydalı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalıcı eklem hasarı ve şekil bozukluğu
• Hareket kısıtlılığına bağlı günlük yaşamda bağımlılık
• Romatoid artritte damar iltihabı, akciğer ve göz tutulumu gibi iç organ sorunları
• Düşme riskinde artış

Uzun vadeli görünüm

Artrit teşhisi almak zorlu bir süreç olabilir, ancak günümüzde erken tanı ve etkili tedavi yöntemleri sayesinde birçok kişi aktif ve üretken bir yaşam sürdürebilmektedir. Tedavi ve yaşam tarzı değişikliklerine uyum sağlandığında belirtiler kontrol altına alınabilir ve ağrı önemli ölçüde azalabilir. Bu bir yolculuk; bilgi ve destekle yönetilebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.